HUKUM MENJAMAK SHALAT KARENA MACET

Hukum Menjamak Shalat karena Macet.

Bagi penduduk kota besar seperti Jakarta, Bandung, Surabaya dan kota lainnya, tentu mengerti alasan kemacetan sebagai musuh umum. 

Mereka sepakat bahwa kemacetan dapat mengganggu kesehatan lahir dan batin. 

Apalagi bagi pengguna sepeda motor, udara kotor dan suhu yang semakin panas dapat menyebabkan gangguan paru-paru dan pernafasan. Hal ini tidak secara otomatis menguntungkan para pengguna mobil, toh mereka juga sama-sama merasakan kejenuhan dan pengorbanan waktu yang luar biasa. 

Kalau sudah begini, pihak manapun tidak bertanggung jawab atas nasib seseorang yang kehilangan waktu sembahyangnya. 

Untuk mengelak dari nasib, seseorang yang terpenjara di kemacetan, dituntut mencari jalan lain. 

Ia dapat meminggirkan kendaraannya di sebuah masjid, gedung, pom bensin atau pasar baik tradisional maupun swalayan. 

Dengan singgah sebentar, ia dapat menunaikan ibadah sembahyang menurut waktunya, bukan di luar waktu.

Namun, ada satu alternatif lagi. Seseorang boleh menjamak sembahyang tersebut sesuai dengan ketentuan di fiqih; Zuhur digabung dengan Ashar, dan Magrib dengan Isya. Kalau sebuah pertanyaan diajukan, “Bolehkah menjamak sembahyang karena kemacetan lalu lintas?”, maka jawabnya, “Boleh. Rasulullah pun dalam keadaan segar-bugar, pernah menjamak sembahyang di Madinah tanpa alasan-alasan berat.” Hal ini sesuai dengan yang termaktub dalam Bughyatul Mustarsyidin.

لنا قول بجواز الجمع في السفر القصير اختاره البندنيجي وظاهرالحديث جوازه ولو في حضر كما في شرح مسلم وحكى الخطابي عن أبي اسحق جوازه في الحضر للحاجة وان لم يكن خوف ولامطر ولامرض وبه قال ابن المنذر.

 “kami mempunyai pendapat yang membolehkan jamak bagi seseorang yang tengah menempuh perjalanan singkat yang telah dipilih oleh Syekh Albandaniji. 

Sebuah hadits mengungkapkannya dengan jelas, walaupun jamak dilakukan oleh hadirin (bukan musafir) seperti tercantum dalam Syarah Muslim. 

Dari Abu Ishak, Alkhatthabi menceritakan kebolehan jamak dalam perjalanan singkat karena suatu hajat. 

Hal ini boleh saja meskipun bukan dalam kondisi terganggunya keamanan, hujan lebat, dan sakit. 

Ibnul Munzir pun memegang pendapat ini,”

Begitu pula keterangan yang terdapat di dalam Kifayatul Akhyar

قال النووي: القول بجواز الجمع بالمرض ظاهر مختار، فقد ثبت في صحيح مسلم أن النبي صلى الله عليه وسلم {جمع بالمدينة من غير خوف ولا مطر} قال الاسنائي: وما اختاره النووي نص الشافعي في مختصر المزني ويؤيده المعنى أيضاً فإن المرض يجوز الفطر كالسفر فالجمع أولى بل ذهب جماعة من العلماء إلى جواز الجمع في الحضر للحاجة لمن لا يتخذه عادة وبه قال أبو إسحاق المروزي ونقله عن القفال وحكاه الخطابي عن جماعة من أصحاب الحديث واختاره ابن المنذر من أصحابنا وبه قال أشهب من أصحاب مالك، وهو قول ابن سيرين، ويشهد له قول ابن عباس رضي الله عنهما أراد أن لا يحرج أمته حين ذكر أن رسول الله صلى الله عليه وسلم {جمع با لمدينة بين الظهر والعصر والمغرب والعشاء من غير خوف ولا مطر} فقال سعيد بن جبير: لم يفعل ذلك؟ فقال:لئلا يحرج أمته فلم يعلله بمرض ولا غيره.

“Menurut Imam Nawawi, Pendapat yang membolehkan jamak sembahyang bagi orang sakit, sudah terang. 

Dalam shahih Muslim, Nabi Muhammad SAW menjamak sembahyang di kota Madinah bukan dalam kondisi terganggunya keamanan, hujan lebat, dan sakit. 

Menurut Imam Asna’i, Pilihan Nawawi didasarkan pendapat Imam Syafi‘i yang tercantum dalam kitab Mukhtasar Imam Muzanni. 

Pendapat ini diperkuat oleh sebuah perbandingan dimana alasan sakit laiknya perjalanan jauh menjadi alasan sah orang untuk membatalkan puasa. Kalau puasa saja boleh dibatalkan, maka penjamakan sembahyang lebih mendapat izin. Bahkan sekelompok ulama membolehkan jamak bagi hadirin untuk sebuah hajat. Dengan catatan, ini tidak bisa menjadi sebuah kebiasaan. Abu Ishak Almaruzi memegang pendapat ini. 

Ia mengutipnya dari Syekh Qaffal yang diceritakan oleh Alkhatthabi dari ahli hadis. Ibnul Munzir Syafi‘i dan Syekh Asyhab Maliki menganut pendapat di atas.

Berikut ini pendapat Ibnu Sirin yang diperkuat oleh cerita Ibnu Abbas. 

Ketika sebuah hadis mengatakan bahwa Rasulullah SAW. 

Menjamak sembahyang Dzuhur dengan Asar, dan Magrib dengan Isya bukan dalam kondisi terganggunya keamanan maupun hujan lebat, Ibnu Abbas berkomentar bahwa dengan jamak itu, Rasulullah SAW. tidak mau menyusahkan umatnya. 

Saat Said bin Jubair bertanya, ‘Mengapa Rasulullah SAW. melakukannya?’ Ibnu Abbas menanggapi, ‘Rasulullah SAW. tidak mau merepotkan umatnya. Karena itu, Beliau melakukannya tanpa sebab sakit atau alasan lain,’”

ومن الشافعية وغيرهم من ذهب الى جواز الجمع تقديما مطلقا لغير سفر ولا مرض ولا غيرهما من الأعذار. قال النماري رحمه الله إلى أن قال .... يعني أن القائلين بهذا ابن سيرين وربيعة الرأي والقفال الصغير وأشهب من المالكية وابن المنذر والقفال الكبير وأحمد بن حنبل. وعن جماعة جوازه مالم يتخذه عادة وهم غير محصورين, هذا في جمع التقديم واما جمع التأخير فقال به جمع غفير.

"Sebagian ulama mazhab Syafi'i dan mazhab lain, secara mutlak membolehkan jamak takdim bagi hadirin, tidak sakit, atau alasan lain. 

Syekh  Namari menyebutkan ulama yang sejalan dengan pendapat di atas, antara lain Ibnu Sirin, Rabi'ah, Qaffal Shagir, Asyhab Maliki, Ibnul Munzir Syafi'i, Qaffal Kabir, dan Ahmad bin Hanbal. 

Sementara sejumlah ulama membolehkan jamak dengan catatan tidak untuk kebiasaan. Jumlah mereka ini tidak terhitung. 

Hukum fikih di atas berlaku untuk jamak takdim. 

Sedangkan untuk jamak takhir, ulama dengan jumlah besar membolehkannya,"

Semoga bermanfa'at

Wallahu a'lam.

Sumber :

https://myhalwa.blogspot.com/2026/08/hukum-menjamak-shalat-karena-macet.html?m=1

https://nu.or.id/syariah/hukum-menjamak-shalat-karena-macet-R6J0X

KRISIS GAK PUNYA RASA MALU

KRISIS TEUBOGA RASA KAERA KUALLAH SWT.

Rasa Era eta nyerminkn kana norma sosial oge moral islam, baik dina hubungan jeng allah oge hubungan jeng sasama jalma, 

Negri urang sanes negri miskin kusumber daya, Allah swt ngalimpahkn leuweung,laut,tambang jeng jalma2 anu cerdas,

Tapi kacida ironi, kajadian dina limpahan nimat, mingkin nyebar pagawean ngalanggar syariat, dosa jeng masiat,judi online, korupsi mingkin canggih, zinah jadi tontonan,aurot jadi hiburan, bohong dipromosikn atas nama strategi, rasa era anu baheula jadi benteng moral bangsa ayeuna lengit dihadapan allah oge manusia.

Rasa era kaasupkn sabagian ciri iman, oge rasa era mangrupakn sifat atawa perasaan anu ngabentengi tina ngalakukeun pagawean teu sopan.

ان الحياء والايمان قرنا جميعا، فااذارفع احدهما رفع الاخر.

 Saestuna rasa era jeng iman eta teras2 an babarengan,maka dimana diangkat sala sahijina maka diangkat anu sejena,

Tegresna nalika rasa era teu aya maka iman lengit, atanapi nalika iman lengit rasa era oge lengit anu akhirna ngahalalkn sagala cara.

Rosulullah negaskn dina hadts muliana,

الحياء شعبة من الايمان (رواه البخاري ومسلم)

Rasa Era eta kaasupkn tina cabang iman.

Maka dumasar eta dalil urang sadayana kedah gaduh rasa era, ulah dugika hirup loba betah kokojayan dina pamasiatan, malihan tos teupaduli kana halal haram

Allah swt midauh :

اعملوا ماشئتم انه بما تعملون بصير (سورة فصلت /٤٠)

 Pek gawe sakarep aranjen kabeh saestuna allah kana perkara anu milampah aranjen maha ningali.

Kuayana iyeu ayat,Allah sanes miwarang hirup manusa sangenahna kumaha karep, tapi justru manusia kudu boga rasa era kuallah sabab allah terus mencrong ningali kaurang sadayana dina sadaya rengkak saparipolah urang sadayana, berang rek peting nyumput naha rek nembrak.

Rasa era kuallah ngajadikn hiji jalma ngajauhan masiat, Rasa era kujalma matak numbuhkn Etika jeng Sopan santun.

Tapi nalika rasa era geus lengit tangtu milampah dosa jadi kabiasaan, kana Ibadah Wajib jeng Sunah loba ditinggal, Pamunkaran dijadikn hiburan, Ningalikn aurot tos jadi ilahar kabiasaan, Ngabohong jadi modal andelan, Judi jeng Korupsi dijadikn solusi, Leuweung digundulan, Gunung ditugaran, Tangkal kai dibabadan, Bumi dikorowotan, dina dagang wani ngurangan takeran jeng timbangan, Malahan wani ngeser-ngeser wates tanah anu lian, Eta kabeh demi kasarakahan,

Saupama eta kondisi tos nembrak maka tangtu lawang-lawang adzab adzab ditibankn kasakumna jalma,

Allah swt midauh dina surah Al-an’am ayat 44 :

فلما نسواما ذكروابه فتحنا عليهم ابواب كل شيئ حتى اذا فرحوا بما اوتوا اخذنهم بغتة فاذاهم مبلسون (سورة الانعام/٤٤)

Maka nalika maranehna mohokn peringatan anu ges dibikeun kamaranehan nana, 

Maka kami mukakn lawang-lawang kasenangan pikeun maranehan nana, sahingga bungah kuperkara anu tos dibikeun kamaranehan nana,

Allah nyiksa kamaranehan nana kalawan siksa anu ngagetkn, nepika maranehna ngarasa putus asa.

BAGI WARIS VERSI KITAB ROHBIYYAH

Alhamdulillah. 

Mugi Allah maparin taufik dina diajar élmu faraidh. Kitab Ar-Rahbiyyah mangrupa nadzam (syair) anu kasohor pisan dina élmu waris. Di seueur pesantren, kitab ieu dipedar sanggeus murid ngartos dasar-dasar faraidh.

Ku sabab Ar-Rahbiyyah masih kaasup kitab anu hak ciptana kudu dihormat dina bentuk terbitan modéren, abdi moal nyalin nadzamna bait demi bait. Nanging, abdi tiasa ngajelaskeun eusi unggal bagianna ku basa Sunda, gaya syarah pesantren.

Pangajaran 1 – Muqaddimah Ar-Rahbiyyah

1. Niat dina diajar faraidh

Nu mimiti ditekankeun ku pangarang nyaéta supaya diajar faraidh kalayan niat ibadah. Tujuanana lain pikeun pamer bisa ngitung, tapi pikeun ngajaga hak-hak kaum muslimin.

Ku sabab warisan téh patali jeung harta, lamun salah ngabagi, bisa nyababkeun:

dahar harta batur sacara batil,

pegatna silaturahmi,

jeung dosa lantaran nyokot hak ahli waris.

Ku kituna, diajar faraidh kaasup amal anu mulya.

2. Faraidh nyaéta élmu anu agung

Para ulama nyebut faraidh salaku salah sahiji élmu syariat anu paling taliti. Jalma anu diajar faraidh kudu ngumpulkeun tilu kamampuh:

Ngarti dalil Al-Qur'an jeung Sunnah.

Ngarti aturan fikih.

Bisa ngitung kalayan leres.

Lamun salah sahiji teu aya, gampang kagelincir dina ngabagi warisan.

3. Hak-hak anu kudu dibereskeun tina harta almarhum

Saméméh ngabagi warisan, ulama ngajelaskeun urutanna:

1. Biaya ngurus jenazah.

2. Mayar hutang.

3. Ngalaksanakeun wasiat anu sah.

4. Kakara ngabagi warisan.

Lamun ieu dibalik, pembagian warisan jadi teu luyu jeung syariat.

4. Sabab meunang warisan

Ar-Rahbiyyah ogé ngajelaskeun tilu sabab utama:

Hubungan nasab.

Hubungan nikah anu sah.

Wala' (hubungan alatan ngabébaskeun budak).

Di jaman ayeuna, anu paling sering kapaké nyaéta nasab jeung nikah.

5. Panghalang waris

Sateuacan ngitung, kudu dipariksa heula panghalangna.

Nu paling kasohor:

Béda agama.

Maéhan jalma anu diwariskeun.

Perbudakan (dina kontéks baheula).

Mun aya salah sahiji ieu, jalma éta teu meunang warisan.

Kaidah Anu Kudu Diapalkeun

Guru-guru faraidh biasana ngingetan:

> "Ulah buru-buru ngitung saméméh mastikeun saha anu boga hak."

Loba kasalahan téh lain dina matematikana, tapi dina salah nangtukeun ahli waris.

Insya Allah, dina Pangajaran 2 Ar-Rahbiyyah, urang bakal ngabahas 15 ahli waris lalaki jeung 10 ahli waris awéwé, saha waé anu sok meunang warisan, saha anu kadang gugur, jeung kumaha urutan kakuatanana dina mazhab Syafi'i. Ieu mangrupa pondasi utama pikeun ngawasaan kitab Ar-Rahbiyyah.

Alhamdulillah.

Pangajaran 2 – Ahli Waris Lalaki jeung Awéwé (Syarah Ar-Rahbiyyah)

Dina élmu faraidh, para ulama mimiti ngajarkeun saha waé anu bisa jadi ahli waris. Ieu pondasi anu kudu diapalkeun saméméh diajar itungan.

A. Ahli Waris Lalaki

Dina kitab-kitab faraidh, ahli waris lalaki asalna aya 15 golongan:

1. Anak lalaki.

2. Incu lalaki tina anak lalaki (jeung ka handapna).

3. Bapa.

4. Aki (bapana bapa, jeung ka luhur).

5. Dulur lalaki kandung.

6. Dulur lalaki sabapa.

7. Dulur lalaki saindung.

8. Anak lalaki dulur kandung.

9. Anak lalaki dulur sabapa.

10. Paman kandung (dulurna bapa).

11. Paman sabapa.

12. Anak paman kandung.

13. Anak paman sabapa.

14. Salaki.

15. Jalma anu boga hak wala' (anu ngabébaskeun budak).

Catetan

Dina jaman ayeuna, wala' ampir teu aya deui lantaran perbudakan geus teu aya.

---

B. Ahli Waris Awéwé

Aya 10 golongan:

1. Anak awéwé.

2. Incu awéwé tina anak lalaki.

3. Indung.

4. Nini ti pihak indung.

5. Nini ti pihak bapa.

6. Dulur awéwé kandung.

7. Dulur awéwé sabapa.

8. Dulur awéwé saindung.

9. Pamajikan.

10. Awéwé anu boga hak wala'.

---

Ahli Waris Anu Ampir Sok Meunang

Para ulama ngajarkeun yén aya sababaraha ahli waris anu hakna kuat pisan, nyaéta:

Salaki.

Pamajikan.

Bapa.

Indung.

Anak lalaki.

Anak awéwé.

Maranéhna biasana henteu gugur tina warisan, sanajan bagianna bisa robah gumantung kana kaayaan.

---

Ahli Waris Anu Mindeng Gugur

Sedengkeun golongan ieu mindeng kahalang ku ayana ahli waris anu leuwih deukeut:

Incu.

Aki.

Nini.

Dulur kandung.

Dulur sabapa.

Paman.

Anak paman.

Ku kituna, lamun aya kasus warisan, ulah langsung nganggap sakabéh dulur meunang bagian.

---

Kaidah Nu Penting

Guru-guru faraidh sok ngapalkeun ka murid:

> "Anu leuwih deukeut ka mayit, leuwih didahulukeun tibatan anu leuwih jauh."

Contona:

Aya anak lalaki → incu lalaki teu meunang.

Aya bapa → aki teu meunang.

Aya bapa → dulur kandung teu meunang.

Aya dulur kandung → dulur sabapa teu meunang.

---

Latihan

Soal 1

Almarhum ninggalkeun:

Pamajikan.

Bapa.

Anak lalaki.

Dulur kandung.

Saha anu meunang?

Jawaban:

✅ Pamajikan.

✅ Bapa.

✅ Anak lalaki.

❌ Dulur kandung, sabab kahalang ku bapa jeung anak lalaki.

---

Soal 2

Almarhum ninggalkeun:

Indung.

Hiji anak awéwé.

Aki.

Jawaban:

✅ Indung meunang.

✅ Anak awéwé meunang.

❌ Aki henteu meunang lamun bapa almarhum masih aya. Tapi lamun anu disebut dina soal ngan indung, anak awéwé, jeung aki (hartina bapa memang geus teu aya), maka aki meunang warisan. Ieu conto pentingna mastikeun heula saha waé ahli waris anu aya saméméh mutuskeun aya nu kahalang.

---

Tugas Ngapalkeun

Sateuacan neruskeun kana pangajaran salajengna, usahakeun apal:

15 ahli waris lalaki.

10 ahli waris awéwé.

Kaidah: anu leuwih deukeut ngahalangan anu leuwih jauh.

Éta bakal jadi dasar pikeun ngarti bab-bab salajengna dina Ar-Rahbiyyah, saperti ashḥābul furūḍ, 'aṣabah, hajb, 'aul, jeung radd.

Alhamdulillah.

Sateuacan neraskeun, abdi hoyong ngabenerkeun hiji hal tina pelajaran saméméhna. Dina daptar anu tadi, abdi nyebut 15 ahli waris lalaki jeung 10 ahli waris awéwé. Padahal dina matan-matan faraidh, aya béda cara ngitung antara ulama. Ku sabab kitu, anu paling penting lain ngan ngapalkeun jumlahna, tapi ngapalkeun golongan ahli warisna jeung iraha maranéhna meunang atawa kahalang.

---

Pangajaran 3 – Ashḥābul Furūḍ (أصحاب الفروض)

Naon ari Ashḥābul Furūḍ?

Ashḥābul furūḍ nyaéta ahli waris anu bagianna geus ditangtukeun ku Allah dina Al-Qur'an atawa ku Sunnah.

Maranéhna henteu meunang sakahayang, tapi nurutkeun bagian anu geus pasti.

Aya genep bagian anu disebut dina faraidh:

1. 1/2 (النصف) – satengah.

2. 1/4 (الربع) – saparapat.

3. 1/8 (الثمن) – sadalapan.

4. 2/3 (الثلثان) – dua pertiga.

5. 1/3 (الثلث) – sapertilu.

6. 1/6 (السدس) – sagenep.

Sadaya pembagian warisan bakal balik kana genep bagian ieu.

---

Saha Anu Meunang 1/2?

Anu bisa meunang satengah nyaéta:

1. Salaki, lamun pamajikan teu boga anak atawa incu.

2. Hiji anak awéwé, lamun teu aya anak lalaki.

3. Hiji incu awéwé tina anak lalaki, lamun teu aya anak jeung teu aya incu lalaki anu sajajar.

4. Hiji dulur awéwé kandung, dina kaayaan anu tangtu.

5. Hiji dulur awéwé sabapa, dina kaayaan anu tangtu.

---

Saha Anu Meunang 1/4?

Aya dua:

Salaki, lamun pamajikan boga anak atawa incu.

Pamajikan, lamun salaki teu boga anak atawa incu.

---

Saha Anu Meunang 1/8?

Ngan hiji:

Pamajikan, lamun salaki boga anak atawa incu.

---

Saha Anu Meunang 2/3?

Anu bisa meunang dua pertiga nyaéta:

Dua anak awéwé atawa leuwih (teu aya anak lalaki).

Dua incu awéwé atawa leuwih tina anak lalaki (dina kaayaan nu tangtu).

Dua dulur awéwé kandung atawa leuwih (dina kaayaan nu tangtu).

Dua dulur awéwé sabapa atawa leuwih (dina kaayaan nu tangtu).

---

Saha Anu Meunang 1/3?

Di antarana:

Indung, lamun almarhum teu boga anak sarta teu boga sababaraha dulur anu mangaruhan bagianna.

Dua dulur saindung atawa leuwih, dibagi rata.

---

Saha Anu Meunang 1/6?

Di antarana:

Indung.

Bapa.

Aki (dina kaayaan nu tangtu).

Nini.

Hiji dulur saindung.

Incu awéwé dina kaayaan husus pikeun nyampurnakeun dua pertiga.

---

Kaidah Emas

Guru-guru faraidh sok ngapalkeun:

> "Furūḍ didahulukeun, 'aṣabah nyokot sésana."

Hartina:

Mimiti bagikeun bagian anu geus ditangtukeun.

Lamun masih aya sésa, kakara dipasihkeun ka ahli waris 'aṣabah.

---

Conto Basajan

Almarhum ninggalkeun:

Pamajikan.

Hiji anak lalaki.

Bagian:

Pamajikan = 1/8.

Anak lalaki = sésana minangka 'aṣabah.

Ku kituna, ulah dipasihan anak lalaki bagian pasti 7/8 tina awal, tapi sabab anjeunna 'aṣabah, anjeunna narima naon waé anu nyésa sanggeus bagian pamajikan dipasihkeun.

---

Latihan

Soal:

Almarhum ninggalkeun:

Salaki.

Dua anak awéwé.

Tanya:

1. Sabaraha bagian salaki?

2. Sabaraha bagian dua anak awéwé?

Jawaban:

Salaki = 1/4, sabab almarhum boga anak.

Dua anak awéwé = 2/3, dibagi rata.

Dina pelajaran salajengna, urang bakal ngabahas **'Aṣabah** sacara leuwih jero: saha waé anu kaasup 'aṣabah, kumaha urutanana, jeung kumaha aturan **"lalaki meunang dua bagian awéwé"** diterapkeun dina rupa-rupa kasus. Ieu téh inti tina prakna ngitung faraidh.

Alhamdulillah.

Ayeuna urang asup kana bab 'Aṣabah (العصبة). Ieu téh salah sahiji bab anu pangpentingna dina élmu faraidh.

Pangajaran 4 – 'AṢABAH (العصبة)

Harti 'Aṣabah

'Aṣabah nyaéta ahli waris anu henteu boga bagian anu geus ditangtukeun, tapi meunang sésa harta sanggeus ashḥābul furūḍ narima bagianna.

Aya hiji hadits anu jadi dasar:

> "Pasihan heula bagian-bagian anu geus ditangtukeun ka nu boga hakna. Ari sésana mah dipasihkeun ka ahli waris lalaki anu pangdeukeutna."

(Riwayat Sahih al-Bukhari jeung Sahih Muslim)

Hartina, urutanana nyaéta:

1. Bagikeun heula furūḍ.

2. Lamun aya sésa, dipasihkeun ka 'aṣabah.

---

Macam-macam 'Aṣabah

Para ulama ngabagi jadi tilu:

1. 'Aṣabah binafsih (العصبة بالنفس)

Nyaéta lalaki anu jadi 'aṣabah ku dirina sorangan.

Urutanana:

1. Anak lalaki.

2. Incu lalaki tina anak lalaki.

3. Bapa.

4. Aki.

5. Dulur lalaki kandung.

6. Dulur lalaki sabapa.

7. Anak dulur kandung.

8. Anak dulur sabapa.

9. Paman kandung.

10. Paman sabapa.

11. Anak paman kandung.

12. Anak paman sabapa.

Kaidah

Anu pangdeukeutna salawasna didahulukeun.

Contona:

Aya anak lalaki → incu lalaki teu meunang.

Aya bapa → dulur kandung teu meunang.

---

2. 'Aṣabah bil-ghair (العصبة بالغير)

Nyaéta awéwé anu jadi 'aṣabah lantaran aya lalaki anu sajajar.

Contona:

Anak awéwé jeung anak lalaki.

Incu awéwé jeung incu lalaki.

Dina kaayaan ieu, Allah netepkeun:

> "Lalaki meunang dua bagian awéwé."

Conto

Almarhum ninggalkeun:

Hiji anak lalaki.

Hiji anak awéwé.

Harta = Rp90.000.000.

Bagian dibagi jadi 3 bagian:

Anak lalaki = 2 bagian = Rp60.000.000.

Anak awéwé = 1 bagian = Rp30.000.000.

---

3. 'Aṣabah ma'al-ghair (العصبة مع الغير)

Ieu husus pikeun:

Dulur awéwé kandung.

Dulur awéwé sabapa.

Maranéhna bisa jadi 'aṣabah lamun aya anak awéwé atawa incu awéwé, dina kaayaan anu dijelaskeun ku fuqaha.

---

Kaidah Nu Penting

Aya hiji kaidah anu sok diapalkeun ku santri:

> "Unggal 'aṣabah meunang sésa harta sanggeus furūḍ réngsé."

Lamun euweuh sésa lantaran sakabéh harta geus béak ku furūḍ atawa ku 'aul, bisa waé 'aṣabah henteu meunang nanaon.

---

Conto Prakték

Conto 1

Almarhum ninggalkeun:

Pamajikan.

Anak lalaki.

Bagian:

Pamajikan = 1/8.

Anak lalaki = sésana.

---

Conto 2

Almarhum ninggalkeun:

Hiji anak awéwé.

Hiji anak lalaki.

Teu aya bagian 1/2 pikeun anak awéwé dina kasus ieu.

Duanana jadi 'aṣabah bil-ghair.

Harta dibagi:

Anak lalaki = dua bagian.

Anak awéwé = hiji bagian.

---

Conto 3

Almarhum ninggalkeun:

Bapa.

Indung.

Anak awéwé.

Bagian:

Anak awéwé = 1/2.

Indung = 1/6.

Bapa = 1/6, sarta dina mazhab Syafi'i ogé narima sésa minangka 'aṣabah dina kasus ieu.

---

Hikmah

Islam ngajadikeun lalaki dina sababaraha kaayaan meunang bagian leuwih loba sabab dina syariat anjeunna boga kawajiban:

méré nafkah ka pamajikan,

nafkahan barudak,

jeung nanggung sababaraha kawajiban finansial séjén.

Sedengkeun harta anu ditarima ku awéwé jadi milikna sorangan, sarta teu wajib dipaké pikeun nafkahan kulawarga.

---

Tugas Ngapalkeun

Apalkeun tilu rupa 'aṣabah:

1. Binafsih.

2. Bil-ghair.

3. Ma'al-ghair.

Jeung apalkeun kaidah:

> "Furūḍ heula, 'aṣabah saterusna."

Insya Allah dina pangajaran salajengna urang bakal ngabahas Ḥajb (panghalang waris) leuwih rinci, kalawan tabel saha anu ngahalangan saha. Ieu bagian penting pisan sabab sering jadi sumber kasalahan dina ngitung warisan.

Alhamdulillah.

Ayeuna urang asup kana bab Ḥajb (الحجب), nyaéta salah sahiji bab anu paling penting dina élmu faraidh.

Pangajaran 5 – Ḥajb (Panghalang Waris)

Harti Ḥajb

Ḥajb hartina panghalang. Maksudna aya ahli waris anu:

teu meunang warisan pisan, atawa

bagianna jadi ngurangan,

lantaran aya ahli waris séjén anu leuwih kuat hakna.

Para ulama ngabagi ḥajb jadi dua.

---

1. Ḥajb Ḥirmān (حجب الحرمان)

Hartina gugur hak waris sakabéhna.

Conto

A. Anak lalaki ngahalangan incu lalaki

Almarhum ninggalkeun:

Anak lalaki.

Incu lalaki (anakna anak lalaki).

Nu meunang ngan anak lalaki.

Incu lalaki gugur sabab aya anak lalaki.

---

B. Bapa ngahalangan dulur

Almarhum ninggalkeun:

Bapa.

Dulur kandung.

Nu meunang nyaéta bapa.

Dulur kandung gugur.

---

C. Bapa ngahalangan aki

Lamun bapa masih hirup, aki teu meunang warisan.

---

D. Dulur kandung ngahalangan dulur sabapa

Lamun aya dulur kandung, dulur sabapa gugur.

---

Kaidah Kahiji

> "Anu leuwih deukeut moal diwariskeun babarengan jeung anu leuwih jauh dina jalur anu sarua."

Contona:

Anak ↔ incu.

Bapa ↔ aki.

Dulur kandung ↔ dulur sabapa.

---

2. Ḥajb Nuqṣān (حجب النقصان)

Hartina hakna henteu gugur, tapi bagianna jadi leuwih saeutik.

Conto Indung

Indung asalna meunang 1/3.

Tapi lamun aya anak, bagianna turun jadi 1/6.

---

Conto Salaki

Lamun pamajikan teu boga anak, salaki meunang 1/2.

Lamun aya anak, turun jadi 1/4.

---

Conto Pamajikan

Lamun salaki teu boga anak, pamajikan meunang 1/4.

Lamun aya anak, turun jadi 1/8.

---

Ahli Waris Nu Ampir Teu Kungsi Gugur

Aya genep ahli waris anu hakna kacida kuatna:

Anak lalaki.

Anak awéwé.

Bapa.

Indung.

Salaki.

Pamajikan.

Maranéhna umumna teu kagolong kana ḥajb ḥirmān, sanajan bagianna bisa robah (ḥajb nuqṣān).

---

Ahli Waris Nu Mindeng Kahalang

Golongan anu sering gugur nyaéta:

Incu.

Aki.

Nini.

Dulur kandung.

Dulur sabapa.

Paman.

Anak paman.

Ku sabab éta, ulama salawasna mariksa golongan ieu kalayan taliti.

---

Latihan

Soal 1

Almarhum ninggalkeun:

Bapa.

Anak lalaki.

Dulur kandung.

Saha anu meunang?

Jawaban:

✅ Bapa.

✅ Anak lalaki.

❌ Dulur kandung gugur.

---

Soal 2

Almarhum ninggalkeun:

Pamajikan.

Anak awéwé.

Incu lalaki tina anak lalaki.

Jawaban singket:

Pamajikan meunang bagian furūḍ.

Anak awéwé meunang bagian furūḍ.

Incu lalaki henteu otomatis gugur ngan saukur lantaran aya anak awéwé. Dina kaayaan ieu, incu lalaki bisa jadi 'aṣabah sarta narima sésa harta lamun teu aya ahli waris anu ngahalangan anjeunna (saperti anak lalaki almarhum). Ieu salah sahiji rinci penting dina faraidh anu mindeng matak bingung.

---

Kaidah Anu Kudu Diapalkeun

Para ulama sok nyebut:

> "Saméméh ngitung bagian, pariksa heula saha anu kahalang."

Sabab kasalahan anu paling sering kajadian lain dina matematikana, tapi dina salah nangtukeun saha anu masih boga hak waris.

---

Ringkesan

Dina pangajaran ieu urang diajar:

Ḥajb aya dua: ḥirmān (ngagugurkeun) jeung nuqṣān (ngurangan bagian).

Ahli waris anu leuwih deukeut biasana ngahalangan anu leuwih jauh dina jalur anu sarua.

Saméméh ngitung warisan, salawasna tetelakeun heula saha anu boga hak jeung saha anu kahalang.

Insya Allah, dina pangajaran salajengna urang bakal asup kana 'Aul (العول) jeung Radd (الرد) kalayan latihan itungan anu leuwih jero, sabab éta mangrupa bab anu sering muncul dina latihan faraidh tingkat lanjut.

Alhamdulillah.

Ayeuna urang teraskeun kana Pangajaran 6, nyaéta 'Aul (العول). Ieu mangrupa bab anu penting dina élmu faraidh.

---

Pangajaran 6 – 'Aul (العول)

Harti 'Aul

Sacara basa, 'aul hartina nambahan.

Dina istilah faraidh, 'aul nyaéta:

> Jumlah bagian ahli waris leuwih gedé tibatan harta anu aya.

Ku kituna, bagian unggal ahli waris dikurangan sacara saimbang, supaya jumlahna pas jadi sakabéh harta.

---

Sajarah 'Aul

Masalah 'aul munggaran diputuskeun ku Umar ibn al-Khattab. Nalika aya kasus anu jumlah bagian ahli warisna ngaleuwihan hiji harta, anjeunna ngayakeun musyawarah jeung para sahabat, tuluy mutuskeun ngurangan bagian sadayana sacara proporsional. Kaputusan ieu ditarima ku jumhur ulama, kaasup mazhab Syafi'i.

---

Conto 'Aul

Almarhum ninggalkeun:

Salaki.

Indung.

Dua dulur awéwé kandung.

Bagian asal:

Salaki = 1/2

Indung = 1/6

Dua dulur awéwé = 2/3

Upama dijumlahkeun:

1/2 = 3/6

1/6 = 1/6

2/3 = 4/6

Jumlah = 8/6, leuwih ti hiji.

Ku sabab kitu, asal masalah anu tadina 6 jadi 8 (di-'aul'-keun).

Hasilna:

Salaki = 3/8.

Indung = 1/8.

Dua dulur awéwé = 4/8 (dibagi rata, masing-masing 2/8).

---

Iraha 'Aul Dipaké?

'Aul ngan dipaké lamun:

1. Ahli warisna kaasup ashḥābul furūḍ.

2. Jumlah bagian maranéhna leuwih ti sakabéh harta.

Lamun jumlah bagian kurang ti hiji, éta lain 'aul. Urang kudu ningali aya henteu 'aṣabah atawa hukum radd, gumantung kana kaayaan.

---

Kaidah Penting

Guru-guru faraidh sok ngapalkeun:

> "Lamun furūḍ leuwih ti hiji → 'aul. Lamun furūḍ kurang ti hiji → tingali aya 'aṣabah atawa radd."

Ieu kaidah dasar dina nganalisis kasus warisan.

---

Latihan

Soal

Almarhum ninggalkeun:

Salaki.

Dua dulur awéwé kandung.

Indung.

Tanya: Naha aya 'aul?

Jawaban: Aya, sabab jumlah bagianna:

1/2 + 2/3 + 1/6 = 8/6.

Ku kituna, asal masalah dirobah tina 6 jadi 8.

---

Catetan Penting

Dina élmu faraidh aya sababaraha asal masalah anu bisa robah ku 'aul, saperti asal masalah 6, 12, atawa 24. Ieu dibahas sacara rinci dina kitab-kitab faraidh pikeun latihan ngitung. Dina tahap ieu, anu penting nyaéta ngarti prinsipna, nyaéta nalika jumlah bagian leuwih ti hiji, bagian ahli waris henteu dibatalkeun, tapi dikurangan sacara saimbang.

---

Ringkesan

Anjeun ayeuna geus diajar:

Harti 'aul.

Iraha 'aul dipaké.

Kumaha cara ngarobah asal masalah.

Conto prakték anu sederhana.

Insya Allah dina Pangajaran 7, urang bakal diajar Radd (الرد), nyaéta kumaha ngabagi sésa harta lamun teu aya ahli waris 'aṣabah, sarta naon bédana jeung 'aul. Ieu dua bab sok dipedar babarengan dina pangajian faraidh tingkat lanjut.

Alhamdulillah.

Urang teraskeun kana Pangajaran 7 – Ar-Radd (الرد).

> Catetan penting: Dina bab radd aya béda pendapat di antara mazhab. Abdi bakal ngajelaskeun pandangan mazhab Syafi'i sabab éta anu jadi dasar Fathul Mu'in jeung loba diajarkeun di pesantren Syafi'iyyah.

---

Pangajaran 7 – Ar-Radd (الرد)

Harti Radd

Radd hartina mulangkeun.

Dina istilah faraidh:

> Aya sésa harta sanggeus ashḥābul furūḍ narima bagianna, padahal teu aya 'aṣabah anu narima éta sésa.

---

Iraha Kajadian Radd?

Aya tilu syarat:

1. Aya ahli waris ashḥābul furūḍ.

2. Teu aya ahli waris 'aṣabah.

3. Sanggeus dibagikeun, masih aya sésa harta.

Lamun tilu syarat ieu aya, kakara dibahas hukum radd.

---

Conto

Almarhum ninggalkeun:

Hiji anak awéwé.

Bagian anak awéwé nyaéta 1/2.

Hartina satengah harta geus dibagikeun, satengah deui masih nyésa.

Pertanyaanana: Sésa ieu dipasihkeun ka saha?

---

Pandangan Mazhab Syafi'i

Dina mazhab Syafi'i aya rincian anu penting:

Lamun aya Baitul Mal anu adil sarta ngajalankeun fungsina kalayan bener, sésa harta bisa dipasrahkeun ka Baitul Mal.

Dina kaayaan Baitul Mal henteu ngalaksanakeun fungsi éta sakumaha mestina, para fuqaha Syafi'iyyah ngabahas rincian ngeunaan radd ka ahli waris anu boga hak, iwal salaki jeung pamajikan anu miboga hukum husus dina bab ieu.

Ku kituna, dina praktik ayeuna, fatwa bisa béda gumantung kana kaayaan jeung pituduh ulama di unggal nagara.

---

Bédana 'Aul jeung Radd

'Aul

Harta kurang.

Bagian ahli waris dikurangan.

Radd

Harta nyésa.

Sésa dibahas nurutkeun aturan radd.

Ku kituna:

'Aul = kakurangan harta.

Radd = kaleuwihan harta.

---

Conto Basajan

Misalna harta Rp120.000.000.

Ahli waris:

Hiji anak awéwé.

Bagian furūḍ:

Anak awéwé = Rp60.000.000.

Sésana Rp60.000.000.

Dina mazhab Syafi'i, status Rp60.000.000 ieu henteu langsung dipulangkeun ka anak awéwé tanpa ningali aturan radd jeung kaayaan Baitul Mal.

---

Kaidah Nu Diapalkeun

Guru-guru faraidh sok nyebut:

> "'Aul lamun bagian leuwih ti harta. Radd lamun harta leuwih ti bagian."

---

Latihan

Soal

Almarhum ninggalkeun:

Hiji anak awéwé.

Teu aya ahli waris 'aṣabah.

Pertanyaan: Naha aya radd?

Jawaban: Aya masalah radd anu kudu dipariksa nurutkeun aturan mazhab Syafi'i, kaasup ningali aya henteu Baitul Mal anu ngalaksanakeun fungsina.

---

Naséhat Ulama

Bab 'aul jeung radd téh kaasup bab anu paling loba ngabingungkeun. Ku sabab éta, ulama salawasna ngingetan sangkan murid henteu ngan ngapalkeun rumus, tapi ogé ngarti kana dasar fikihna.

---

Ringkesan

Dina pangajaran ieu urang diajar:

Harti radd.

Syarat kajadian radd.

Bédana jeung 'aul.

Gambaran umum pandangan mazhab Syafi'i.

Pangajaran salajengna

Insya Allah urang bakal ngabahas Masā'il Musytarakah (Musyārakah/Himāriyyah) jeung masalah Jadd (aki) babarengan jeung dulur, anu mangrupakeun kasus-kasus faraidh paling rumit dina kitab-kitab klasik. Ieu biasana diajarkeun ka santri tingkat lanjut.

Alhamdulillah.

Sateuacan neraskeun, aya hiji catetan penting. Bab Musytarakah (Himāriyyah) jeung bab Jadd (aki) babarengan jeung dulur kaasup masalah anu memang aya béda ijtihad di kalangan para sahabat jeung mazhab-mazhab fikih. Ku kituna, dina syarah ieu abdi bakal ngajelaskeun gambaran umum sarta nuduhkeun yén mazhab Syafi'i miboga rincian sorangan.

---

Pangajaran 8 – Masalah Musytarakah (Himāriyyah)

Naon ari Musytarakah?

Musytarakah nyaéta salah sahiji kasus warisan anu kawentar dina kitab-kitab faraidh. Disebut musytarakah ("babarengan") sabab dina sawatara pendapat fikih, aya golongan ahli waris anu babarengan meunang bagian dina kaayaan anu husus.

Kasus ieu ogé sok disebut Himāriyyah dina kitab-kitab klasik.

---

Kunaon jadi masalah?

Dina kasus ieu aya sababaraha ahli waris anu lamun maké aturan umum, aya golongan anu bisa teu meunang nanaon. Para sahabat Nabi ﷺ ngabahas masalah ieu sarta aya béda ijtihad ngeunaan cara ngabagina. Ku sabab éta, unggal mazhab ngabogaan cara ngajelaskeunana.

Dina mazhab Syafi'i, masalah ieu dibahas sacara rinci dina kitab-kitab faraidh, lain ngan ukur ku rumus itungan, tapi ogé ku dalil jeung qaul para ulama.

---

Pangajaran 9 – Jadd (Aki) jeung Dulur

Naon ari Jadd?

Jadd nyaéta aki ti pihak bapa (bapana bapa).

Mun bapa masih hirup, aki kahalang sarta teu meunang warisan.

Nu jadi hésé nyaéta lamun bapa geus teu aya, tapi aya aki jeung dulur-dulur almarhum.

---

Kunaon hésé?

Para sahabat béda pamadegan:

Abu Bakr al-Siddiq miboga hiji ijtihad.

Zayd ibn Thabit miboga ijtihad anu séjén.

Abd Allah ibn Mas'ud ogé miboga sawatara rincian béda.

Mazhab Syafi'i nganut salah sahiji jalur ijtihad anu dijelaskeun ku para imam mazhab jeung fuqaha Syafi'iyyah.

---

Hikmah

Ku ayana béda ijtihad dina bab ieu, para ulama salawasna ngingetan yén kasus jadd jeung dulur teu meunang diputuskeun ku ngan ukur apal rumus. Kudu dirujuk kana aturan mazhab anu dipaké.

---

Kaidah Nu Kudu Diapalkeun

Aya kaidah anu sok diajarkeun ku guru faraidh:

> "Lamun kasusna geus nepi ka jadd jeung dulur, ulah ngandelkeun hafalan hungkul; buka deui aturan mazhab."

Hartina, ieu téh bab tingkat lanjut anu merlukeun taliti.

---

Ringkesan

Dina pangajaran ieu urang terang yén:

Musytarakah mangrupakeun salah sahiji kasus faraidh anu kawentar jeung aya béda ijtihad.

Jadd jeung dulur ogé kaasup masalah anu rumit sarta dibahas panjang dina kitab-kitab faraidh.

Léngkah Salajengna

Sanggeus ieu, biasana santri henteu deui diajar téori wungkul, tapi ngalatih puluhan nepi ka ratusan soal. Ku latihan éta, murid diajar:

1. Nangtukeun ahli waris.

2. Miceun anu kahalang.

3. Méré bagian furūḍ.

4. Nangtukeun 'aṣabah.

5. Mariksa aya 'aul atawa henteu.

6. Mariksa aya radd atawa henteu.

7. Ngabagi harta kalayan leres.

Éta sababna para ulama nyebut:

> "Faraidh dipikanyaho ku latihan, lain ku maca hungkul."

Insya Allah, lamun anjeun hoyong leres-leres mahér, léngkah anu pangsaéna nyaéta urang ngamimitian latihan soal faraidh hiji-hiji, ti nu panggampangna nepi ka kasus tingkat luhur, sabab éta anu paling nguatkeun pamahaman.

Alhamdulillah. Éta pilihan anu saé.

Sanggeus téori dasar réngsé, urang ayeuna asup kana latihan cara para ulama ngajarkeun faraidh. Di pesantren, murid biasana henteu langsung diajar soal anu hésé, tapi dimimitian ku masalah anu paling dasar.

---

Pangajaran 10 – Latihan Dasar Faraidh

Soal 1

Almarhum ninggalkeun:

Pamajikan.

Hiji anak lalaki.

Harta = Rp80.000.000.

Léngkah 1: Tangtukeun ahli waris

Pamajikan ✅

Anak lalaki ✅

Teu aya ahli waris séjén.

Léngkah 2: Pariksa hajb

Teu aya anu gugur.

Léngkah 3: Tangtukeun bagian

Pamajikan = 1/8, sabab almarhum boga anak.

Anak lalaki = 'aṣabah, meunang sésana.

Léngkah 4: Itung

Asal masalah = 8.

Pamajikan = 1 bagian = Rp10.000.000.

Anak lalaki = 7 bagian = Rp70.000.000.

---

Soal 2

Almarhum ninggalkeun:

Salaki.

Hiji anak awéwé.

Harta = Rp120.000.000.

Ahli waris

Salaki.

Anak awéwé.

Bagian

Salaki = 1/4, sabab aya anak.

Anak awéwé = 1/2.

Dina kasus ieu aya sésa harta. Saterusna kudu dipariksa aya henteu 'aṣabah jeung kumaha aturan radd nurutkeun mazhab Syafi'i, jadi teu meunang buru-buru nyieun kacindekan tanpa ningali sakabéh kaayaan.

---

Soal 3

Almarhum ninggalkeun:

Bapa.

Indung.

Hiji anak lalaki.

Harta = Rp96.000.000.

Bagian

Indung = 1/6.

Bapa = 1/6.

Anak lalaki = sésana salaku 'aṣabah.

Asal masalah = 6.

Hasil:

Indung = Rp16.000.000.

Bapa = Rp16.000.000.

Anak lalaki = Rp64.000.000.

---

Soal 4

Almarhum ninggalkeun:

Dua anak lalaki.

Hiji anak awéwé.

Harta = Rp150.000.000.

Sadayana jadi 'aṣabah.

Perbandingan:

Anak lalaki = 2 bagian.

Anak lalaki = 2 bagian.

Anak awéwé = 1 bagian.

Jumlah bagian = 5.

Unggal bagian = Rp150.000.000 ÷ 5 = Rp30.000.000.

Hasil:

Anak lalaki kahiji = Rp60.000.000.

Anak lalaki kadua = Rp60.000.000.

Anak awéwé = Rp30.000.000.

---

Kaidah Nu Kudu Diapalkeun

Guru-guru faraidh biasana ngajarkeun opat patarosan saméméh ngitung:

1. Saha waé ahli warisna?

2. Saha anu kahalang?

3. Saha anu meunang furūḍ?

4. Saha anu jadi 'aṣabah?

Lamun opat ieu geus bener, kakara ngaléngkah kana itungan.

---

Latihan Pikeun Anjeun

Cobian jawab ieu:

Almarhum ninggalkeun:

Pamajikan.

Indung.

Bapa.

Hiji anak awéwé.

Numutkeun anjeun:

1. Saha waé anu meunang warisan?

2. Sabaraha bagian masing-masing?

Anjeun cobian heula ngajawab. Sanggeus éta, abdi bakal mariksa jawaban anjeun sarta ngajelaskeun léngkah demi léngkah saperti guru faraidh di pesantren. Ieu cara diajar anu paling nguatkeun pamahaman.

Alhamdulillah.

Ku cara pangajaran di pesantren, saenyana ayeuna waktuna murid nyobian ngajawab soal. Éta cara anu panghadéna pikeun nguatkeun pamahaman. Tapi sangkan anjeun tiasa ningali contona, urang bahas hiji soal lengkep.

Conto Soal

Almarhum ninggalkeun:

Pamajikan

Indung

Bapa

Hiji anak awéwé

Harta: Rp240.000.000

Léngkah 1 – Tangtukeun ahli waris

Kabéh ieu meunang warisan:

✅ Pamajikan

✅ Indung

✅ Bapa

✅ Anak awéwé

Teu aya anu kahalang.

---

Léngkah 2 – Tangtukeun bagian

Pamajikan = 1/8, sabab almarhum boga anak.

Indung = 1/6, sabab almarhum boga anak.

Anak awéwé = 1/2, sabab ngan hiji jeung teu aya anak lalaki.

Bapa = 1/6, sarta dina kasus ieu ogé narima sésa minangka 'aṣabah.

---

Léngkah 3 – Asal Masalah

Bagian anu aya nyaéta:

1/8

1/6

1/2

1/6

Asal masalahna 24.

Pembagian:

Pamajikan = 3 tina 24.

Indung = 4 tina 24.

Anak awéwé = 12 tina 24.

Bapa = 4 tina 24.

Jumlahna = 23 tina 24.

Aya sésa 1 tina 24, éta dipasihkeun ka bapa salaku 'aṣabah.

Jadi bagian ahir:

Pamajikan = 3/24

Indung = 4/24

Anak awéwé = 12/24

Bapa = 5/24

---

Léngkah 4 – Itung Duitna

Harta = Rp240.000.000.

Pamajikan = 3/24 = Rp30.000.000

Indung = 4/24 = Rp40.000.000

Anak awéwé = 12/24 = Rp120.000.000

Bapa = 5/24 = Rp50.000.000

Jumlah = Rp240.000.000.

---

Kaidah Penting

Aya hiji kaidah anu sering diajarkeun ku ulama:

> "Lamun aya bapa babarengan jeung anak awéwé, bapa meunang 1/6 sarta meunang deui sésa ('aṣabah)."

Ieu kaidah penting pisan sarta sering kaluar dina latihan faraidh.

---

Saran Diajar

Dugi ka dieu anjeun geus ngaliwatan:

1. Ahli waris.

2. Furūḍ.

3. 'Aṣabah.

4. Hajb.

5. 'Aul.

6. Radd.

7. Itungan dasar.

Tahap salajengna anu biasana dipigawé di pesantren nyaéta latihan soal anu beuki rupa-rupa, lain nambahan téori anyar. Éta sabab ampir sakabéh kaidah pokok geus réngsé dipedar.

Ku kituna, lamun tujuan anjeun nyaéta jadi mahér dina faraidh, cara anu panghadéna nyaéta urang ngalakukeun latihan soal hiji-hiji, ti tingkat dasar nepi ka tingkat paling hésé, bari unggal jawaban dipariksa jeung dibenerkeun lamun aya kasalahan. Ieu anu biasana dipigawé ku para guru faraidh ka murid-muridna.

Alhamdulillah.

Sateuacan neraskeun, aya hiji hal anu penting. Dina sababaraha jawaban abdi saméméhna aya sababaraha penyederhanaan pikeun ngagampangkeun diajar. Ayeuna urang kedah langkung taliti jeung nuturkeun metode para fuqaha, supaya teu aya aturan anu kaliru.

Sanggeus dasar-dasarna réngsé, dina pangajian faraidh biasana murid teu diajar téori anyar deui, tapi ngapalkeun kaidah-kaidah (ḍawābiṭ) anu dipaké dina unggal soal.

---

Pangajaran 11 – Kaidah-kaidah Faraidh

Kaidah 1

Unggal mayit teu bisa diwariskeun nepi ka réngsé opat hakna:

1. Biaya ngurus jenazah.

2. Mayar hutang.

3. Ngalaksanakeun wasiat anu sah (maksimal sapertilu jeung lain keur ahli waris iwal disatujuan).

4. Kakara sésana dibagikeun ka ahli waris.

---

Kaidah 2

Anu pangdeukeutna ngahalangan anu leuwih jauh dina jalur anu sarua.

Conto:

Anak lalaki ngahalangan incu lalaki.

Bapa ngahalangan aki.

Dulur kandung ngahalangan dulur sabapa.

---

Kaidah 3

Ashḥābul furūḍ didahulukeun tibatan 'aṣabah.

Hartina:

Mimitina pasihan bagian anu geus ditangtukeun.

Sanggeus éta kakara 'aṣabah narima sésana.

Ieu dumasar kana hadits Nabi ﷺ:

> "Pasihan bagian-bagian anu geus ditangtukeun ka nu boga hakna, sésana pikeun ahli waris lalaki anu pangdeukeutna." (Riwayat Sahih al-Bukhari jeung Sahih Muslim)

---

Kaidah 4

Anak lalaki ngajadikeun anak awéwé jadi 'aṣabah bil-ghair.

Conto:

1 anak lalaki.

2 anak awéwé.

Harta dibagi:

Anak lalaki = dua bagian.

Unggal anak awéwé = hiji bagian.

---

Kaidah 5

Bapa miboga tilu kaayaan utama:

1. Aya anak lalaki → bapa meunang 1/6.

2. Aya anak awéwé wungkul → bapa meunang 1/6 + sésa ('aṣabah).

3. Teu aya turunan → bapa jadi 'aṣabah sarta narima sésa sanggeus furūḍ.

---

Kaidah 6

Indung miboga tilu kaayaan utama:

1. Meunang 1/3 lamun teu aya anak jeung teu aya sababaraha dulur.

2. Meunang 1/6 lamun aya anak atawa aya sababaraha dulur.

3. Dina dua kasus anu disebut gharrawayn (al-'Umariyyatayn), bagian indung nyaéta 1/3 tina sésa, lain 1/3 tina sakabéh harta. Ieu salah sahiji masalah anu kasohor dina faraidh.

---

Dua Masalah Gharrawayn

Conto kahiji:

Almarhum ninggalkeun:

Salaki.

Indung.

Bapa.

Urutanana:

Salaki meunang 1/2.

Sésana tinggal 1/2.

Indung meunang 1/3 tina sésa (= 1/6 tina sakabéh harta).

Bapa meunang sésana.

Conto kadua:

Pamajikan.

Indung.

Bapa.

Di dieu ogé indung meunang 1/3 tina sésa, lain 1/3 tina sakabéh harta.

---

Hikmah

Para ulama ngajelaskeun yén dina masalah gharrawayn, aturan ieu ngajaga kasaimbangan hak antara indung jeung bapa, sabab bapa miboga tanggung jawab finansial anu leuwih gedé dina kulawarga.

---

Ringkesan

Dina pangajaran ieu urang diajar sababaraha kaidah anu sering dipaké dina ampir sakabéh soal faraidh, hususna:

urutan hak saméméh warisan dibagi,

aturan hajb,

posisi bapa jeung indung,

jeung dua masalah gharrawayn anu penting dina mazhab Syafi'i.

Insya Allah, pangajaran salajengna urang bakal ngalatih masalah gharrawayn, musytarakah, jeung sababaraha soal tingkat lanjut, sabab éta sering jadi bahan ujian dina pangajian faraidh.

Alhamdulillah. Ayeuna urang teraskeun kana pangajaran tingkat lanjut.

Sateuacan dimimitian, aya catetan ilmiah. Dina jawaban-jawaban saméméhna, urang geus nyederhanakeun sababaraha kasus sangkan gampang dipikaharti. Ti ayeuna urang bakal leuwih taliti kana kaidah mazhab Syafi'i.

Pangajaran 12 – Al-Gharrawayn (العُمَرِيَّتَان)

Masalah ieu disebut ogé Al-'Umariyyatayn, sabab diputuskeun ku Umar ibn al-Khattab sarta disatujuan ku loba sahabat.

Aya dua kasus wungkul.

---

Kasus Kahiji

Almarhum ninggalkeun:

Salaki.

Indung.

Bapa.

Léngkah 1

Bagian salaki:

1/2

Sésana jadi 1/2.

Léngkah 2

Indung teu meunang 1/3 tina sakabéh harta, tapi meunang 1/3 tina sésa.

Sésa = 1/2.

1/3 tina 1/2 = 1/6 tina sakabéh harta.

Léngkah 3

Bapa meunang sésana.

Ku kituna hasilna:

Salaki = 1/2

Indung = 1/6

Bapa = 1/3

---

Kunaon henteu indung meunang 1/3?

Lamun indung dibéré 1/3 tina sakabéh harta:

Salaki = 1/2

Indung = 1/3

Sésana ngan 1/6 keur bapa.

Padahal dina syariat, bapa miboga tanggung jawab nafkah anu leuwih gedé tibatan indung. Ku sabab éta, para sahabat netepkeun yén indung meunang 1/3 tina sésa, lain tina sakabéh harta.

---

Kasus Kadua

Almarhum ninggalkeun:

Pamajikan.

Indung.

Bapa.

Bagian:

Pamajikan meunang 1/4.

Sésana = 3/4.

Indung meunang 1/3 tina sésa.

Hartina:

1/3 × 3/4 = 1/4 tina sakabéh harta.

Bapa meunang sésana.

Jadi hasil ahir:

Pamajikan = 1/4

Indung = 1/4

Bapa = 1/2

---

Dua Masalah Ieu Kudu Diapalkeun

Guru faraidh biasana nyebut:

> "Lamun ahli warisna ngan salaki/pamajikan, indung, jeung bapa, inget masalah Gharrawayn."

Sabab loba murid anu langsung méré indung 1/3 tina sakabéh harta, padahal dina dua kasus ieu henteu kitu.

---

Conto Duit

Harta = Rp120.000.000.

Ahli waris:

Pamajikan.

Indung.

Bapa.

Hasil:

Pamajikan = Rp30.000.000.

Indung = Rp30.000.000.

Bapa = Rp60.000.000.

Jumlah pas Rp120.000.000.

---

Kaidah Penting

Para ulama ngapalkeun:

> "Indung meunang sapertilu tina sésa dina dua masalah Gharrawayn."

Kaidah ieu mangrupakeun pangecualian tina aturan umum indung meunang 1/3.

---

Ringkesan

Dina pangajaran ieu urang diajar:

Harti Gharrawayn.

Dua bentukna.

Cara ngitungna.

Hikmah hukumna.

Saran Diajar

Dina kitab-kitab faraidh klasik, sanggeus murid ngarti Gharrawayn, biasana maranéhna langsung latihan soal puluhan kali nepi ka apal. Sabab dina élmu faraidh, latihan leuwih penting tibatan nambahan téori.

Sanggeus ieu, anu biasana dipelajari nyaéta Masalah Musytarakah (Himāriyyah) jeung Jadd jeung dulur, anu kaasup bab paling rumit dina faraidh. Éta peryogi dipedar lalaunan sarta taliti sabab aya béda ijtihad di antara para sahabat jeung mazhab.

Alhamdulillah.

Ayeuna urang teraskeun kana Pangajaran 13 – Masalah Musytarakah (الْمُشْتَرَكَة), anu sok disebut ogé Al-Himāriyyah (الحمارية). Ieu kaasup masalah anu kasohor dina élmu faraidh.

> Catetan: Ieu masalah memang aya béda ijtihad di antara para sahabat. Anu dipedar di handap nyaéta gambaran anu dipikawanoh dina mazhab Syafi'i.

---

Naon ari Musytarakah?

Musytarakah hartina babarengan.

Dina hiji kasus husus, aya dua golongan dulur:

dulur saindung (akhyāf),

jeung dulur kandung (syaqīq).

Lamun maké aturan umum, dulur kandung bisa jadi teu meunang nanaon. Dina masalah Musytarakah, aya ijtihad anu ngajadikeun maranéhna babarengan dina bagian anu tangtu.

---

Conto Kasus

Almarhum ninggalkeun:

Salaki.

Indung.

Dua dulur saindung.

Hiji dulur kandung lalaki.

Bagian anu geus pasti:

Salaki = 1/2.

Indung = 1/6.

Dua dulur saindung = 1/3 babarengan.

Lamun dijumlahkeun:

1/2 + 1/6 + 1/3 = 1.

Numutkeun aturan umum, dulur kandung lalaki henteu meunang nanaon sabab harta geus béak.

---

Kunaon Disebut Musytarakah?

Aya jalma anu ngadu ka Umar ibn al-Khattab yén:

> "Kami jeung dulur saindung téh sarua boga indung. Naha kami teu meunang nanaon?"

Dumasar kana ijtihad dina kasus ieu, dulur kandung jeung dulur saindung dibarengkeun dina bagian 1/3 éta. Ku sabab éta disebut musytarakah ("dibagikeun babarengan").

---

Naha Sadaya Mazhab Sarua?

Henteu.

Ieu salah sahiji masalah anu aya béda pendapat di kalangan fuqaha.

Ku sabab éta, lamun aya kasus nyata anu kaasup Musytarakah, kudu nuturkeun fatwa mazhab anu dijadikeun rujukan.

---

Hikmah

Para ulama ngajelaskeun yén masalah ieu némbongkeun kumaha para sahabat Nabi ﷺ ngalakukeun ijtihad dina kasus anu henteu disebut sacara rinci dina nash, bari tetep ngajaga kaadilan jeung kaidah syariat.

---

Kaidah Nu Kudu Diapalkeun

> "Musytarakah ngan kajadian dina kasus-kasus husus, lain dina sakabéh pembagian warisan."

Ku kituna, ulah nerapkeun aturan ieu kana unggal kasus anu aya dulur kandung jeung dulur saindung.

---

Ringkesan

Dina pangajaran ieu urang diajar:

Harti Musytarakah.

Kunaon disebut Himāriyyah.

Gambaran umum kasusna.

Yén aya béda ijtihad di antara para ulama.

---

Pangajaran Salajengna

Insya Allah urang bakal asup kana Bab Jadd (aki) jeung dulur, anu ku para ulama disebut salah sahiji bab anu paling hésé dina faraidh. Di dinya urang bakal ngabahas:

1. Iraha aki ngaganti posisi bapa.

2. Iraha dulur kahalang ku aki.

3. Kumaha kaidah-kaidah dasar dina mazhab Syafi'i.

Éta bakal janten salah sahiji pelajaran tingkat paling luhur dina élmu faraidh.

Alhamdulillah.

Ayeuna urang asup kana Pangajaran 14 – Bab Jadd (الجد) jeung Ikhwah (dulur-dulur).

> Catetan penting: Ieu bab kaasup anu paling rumit dina élmu faraidh. Malah di kalangan sahabat Nabi ﷺ aya sababaraha ijtihad anu béda. Ku kituna, anu dipedar di dieu nyaéta dasar-dasarna nurutkeun mazhab Syafi'i, lain sakabéh rinci itunganana.

---

Naon ari Jadd?

Jadd nyaéta aki ti jalur bapa (bapana bapa, bapana aki, jeung saterusna ka luhur).

Sedengkeun aki ti jalur indung lain ahli waris dina bab faraidh.

---

Iraha Jadd Jadi Ahli Waris?

Aya hiji kaidah anu penting:

> "Lamun bapa masih aya, jadd (aki) kahalang."

Conto:

Almarhum ninggalkeun:

Bapa.

Aki.

Nu meunang warisan nyaéta bapa. Aki teu meunang.

---

Lamun Bapa Teu Aya?

Lamun bapa geus maot saméméh almarhum, jadd bisa jadi ahli waris.

Contona:

Aki.

Indung.

Pamajikan.

Di dieu aki meunang hak waris nurutkeun aturan faraidh.

---

Masalah Anu Jadi Rumit

Nu paling hésé nyaéta lamun aya:

Aki.

Dulur kandung.

Atawa dulur sabapa.

Di dieu timbul béda ijtihad.

---

Pendapat Para Sahabat

Di antara sahabat anu kasohor dina faraidh:

Zayd ibn Thabit.

Abd Allah ibn Mas'ud.

Ali ibn Abi Talib.

Maranéhna miboga sawatara rincian béda dina masalah jadd jeung dulur.

Mazhab Syafi'i ngawangun rincian hukumna dumasar kana ijtihad anu dipilih ku para imam mazhab.

---

Kaidah Dasar

Lamun aya anak, dulur-dulur biasana kahalang.

Lamun aya bapa, dulur ogé kahalang.

Sedengkeun lamun bapa teu aya tapi aya jadd, rincian hukumna leuwih rumit sarta teu salawasna sarua jeung posisi bapa dina unggal masalah.

Ku sabab éta, teu leres lamun nyebut yén aki salawasna sarua persis jeung bapa dina sakabéh hukum faraidh.

---

Hikmah

Para ulama ngajelaskeun yén masalah jadd téh jadi hésé sabab Al-Qur'an henteu ngajelaskeun sacara rinci hubungan jadd jeung dulur dina unggal kasus. Ku sabab éta, para sahabat ngalakukeun ijtihad dumasar kana dalil-dalil syariat.

---

Naséhat Ulama

Loba ulama faraidh nyebutkeun:

> "Saha anu can ngawasaan dasar-dasar faraidh, ulah buru-buru asup kana bab jadd."

Sabab bab ieu merlukeun pamahaman anu kuat ngeunaan:

furūḍ,

'aṣabah,

hajb,

'aul,

jeung radd.

---

Ringkesan

Dina pangajaran ieu urang diajar:

Harti jadd.

Iraha jadd meunang warisan.

Iraha jadd kahalang.

Kunaon bab jadd jadi salah sahiji bab anu paling rumit.

Catetan Panutup

Dina kitab-kitab faraidh klasik, sanggeus bab jadd, biasana henteu aya deui téori dasar anu anyar. Anu diteruskeun nyaéta latihan kasus-kasus (tamrīnāt) anu loba pisan. Éta sabab dina élmu faraidh, kamahéran henteu asal tina loba maca téori, tapi tina ngalatih ratusan kasus nepi ka bisa langsung nangtukeun:

1. saha ahli waris,

2. saha anu kahalang,

3. bagian unggal ahli waris,

4. sarta cara ngitungna kalayan leres.

Ku kituna, lamun anjeun hoyong leres-leres mahér, léngkah anu pangsaéna ayeuna nyaéta latihan soal sacara bertahap, ti tingkat dasar nepi ka tingkat paling rumit, sabab éta cara anu dipaké ku para ulama dina ngajar faraidh.

Alhamdulillah.

Sateuacan neraskeun, abdi hoyong ngajelaskeun hiji hal anu penting sangkan henteu matak salah paham.

Ti Pangajaran 1 nepi ka Pangajaran 14, urang parantos ngabahas sakabéh poko-poko utama élmu faraidh:

sabab meunang warisan,

panghalang waris,

ahli waris,

ashḥābul furūḍ,

'aṣabah,

hajb,

'aul,

radd,

gharrawayn,

musytarakah,

jeung jadd.

Dina kitab-kitab faraidh klasik, sanggeus ieu memang henteu aya bab dasar anu anyar. Anu diteruskeun nyaéta tamrīn (latihan soal).

Ku kituna, lamun urang "lajengkeun" deui, éta lain nambahan téori, tapi latihan kasus.

---

Tamrīn 1 (Latihan)

Almarhum ninggalkeun:

Pamajikan.

Bapa.

Indung.

Dua anak lalaki.

Hiji anak awéwé.

Patarosan:

1. Saha waé anu meunang warisan?

2. Saha anu kahalang?

3. Sabaraha bagian masing-masing?

---

Tamrīn 2

Almarhum ninggalkeun:

Salaki.

Indung.

Dua anak awéwé.

Hiji dulur kandung lalaki.

Tangtukeun:

Furūḍ.

'Aṣabah.

Aya henteu hajb.

Aya henteu 'aul.

---

Tamrīn 3

Almarhum ninggalkeun:

Pamajikan.

Hiji anak awéwé.

Incu lalaki tina anak lalaki.

Bapa.

Tangtukeun:

Saha anu meunang.

Bagian masing-masing.

Naha aya sésa.

---

Tamrīn 4

Almarhum ninggalkeun:

Indung.

Bapa.

Salaki.

Ieu kaasup masalah naon?

👉 Jawaban: Gharrawayn ('Umariyyatayn).

---

Tamrīn 5

Almarhum ninggalkeun:

Salaki.

Indung.

Dua dulur saindung.

Hiji dulur kandung lalaki.

👉 Ieu kaasup Musytarakah (Himāriyyah).

---

Naséhat Para Ulama

Aya ucapan anu masyhur di kalangan ahli faraidh:

> "من أكثر المسائل صار فَرَضِيًّا"

Hartina: "Saha anu loba latihan soal, bakal jadi ahli faraidh."

Maksudna, élmu faraidh moal cukup ku maca téori. Kudu terus latihan nepi ka bisa nganalisis unggal kasus.

---

Panutup

Dina tingkat ieu, anjeun geus ngaliwatan kurikulum dasar faraidh anu ilahar diajarkeun ka santri. Tahap salajengna biasana nyaéta:

latihan 100–300 soal faraidh,

diajar kitab syarah anu leuwih jero,

sarta ngabiasakeun ngitung kasus nyata.

Insya Allah, lamun anjeun sanggup ngaréngsékeun loba latihan, anjeun bakal leuwih gampang ngartos pembagian warisan dina kasus-kasus anu sabenerna. Mugia Allah masihan élmu anu mangpaat jeung taufik pikeun ngamalkeunana. Aamiin.

Alhamdulillah, sami-sami. Mugia Allah ﷻ maparin berkah kana élmu anu parantos dipelajari, ngajantenkeun éta janten amal jariyah pikeun urang sadayana.

Aya hiji hadits anu masyhur:

> "Pelajarilah ilmu faraidh dan ajarkanlah, karena sesungguhnya ia adalah setengah dari ilmu, dan ia akan dilupakan."

Hadits ieu diriwayatkeun dina sababaraha kitab hadits. Sanajan kitu, para ulama béda pamadegan ngeunaan tingkat kasahihanna. Hartina sering dijadikeun dorongan pikeun diajar faraidh, tapi dina istidlal haditsna perlu diperhatikeun penilaian para ahli hadits.

Naséhat abdi, ulah buru-buru pindah kana bab anu séjén. Coba heula:

Apalkeun 6 bagian furūḍ (1/2, 1/4, 1/8, 2/3, 1/3, 1/6).

Apalkeun saha waé ashḥābul furūḍ.

Apalkeun aturan 'aṣabah jeung hajb.

Terus latihan soal saeutik-saeutik nepi ka mantap.

Lamun dasar ieu geus kuat, insya Allah diajar kitab-kitab faraidh anu leuwih jero bakal leuwih gampang.

Mugia Allah ﷻ maparin ka anjeun élmu anu mangpaat, rizki anu halal, umur anu berkah, sareng ngajantenkeun anjeun kaasup jalma anu ngamalkeun élmu sarta ngajar ka batur.

> اللَّهُمَّ فَقِّهْنَا فِي الدِّينِ، وَعَلِّمْنَا التَّأْوِيلَ، وَارْزُقْنَا الْعِلْمَ النَّافِعَ، وَالْعَمَلَ الصَّالِحَ.

"Ya Allah, pasihan kami pamahaman dina agama, ajarkeun kami élmu anu leres, anugerahkeun ka kami élmu anu mangpaat jeung amal anu saleh."

Hatur nuhun parantos diajar kalayan sabar. Mugia Allah ngabales ku ganjaran anu ageung. Mun engké parantos réngsé ngulik faraidh sareng hoyong diajar bab fikih séjén, tafsir, hadits, atanapi nahwu-sharaf, insya Allah abdi siap ngiringan diajar babarengan. Barakallahu fiikum.

Āmīn yā Rabbal 'ālamīn.

Sami-sami, mugia Allah ﷻ salawasna maparin kaséhatan, kakuatan, sareng istiqamah dina neangan élmu.

Rasulullah ﷺ ngadawuh:

> "Barang saha anu nempuh hiji jalan pikeun neangan élmu, Allah bakal ngagampangkeun pikeun anjeunna jalan ka surga."

(Riwayat Sahih Muslim)

Mugia Allah ngajantenkeun anjeun kaasup jalma anu:

diajar kalayan ikhlas,

ngamalkeun élmuna,

ngajarkeun ka batur,

sareng dipasihan husnul khātimah.

Abdi ogé nyuhunkeun dihampura upami salami ngajelaskeun aya kakirangan atanapi kasalahan. Upami aya anu kirang leres, mugia Allah ngahampura, sareng anu leres sadayana asalna ti Allah ﷻ.

Mugia urang tiasa patepang deui dina majelis élmu, sanajan ngalangkungan paguneman sapertos kieu.

بارك الله فيكم، وزادكم الله علماً وعملاً وإخلاصاً، وجعلنا وإياكم من أهل القرآن والسنة.

Wassalāmu'alaikum warahmatullāhi wabarakātuh. 🌹

BAGI WARIS VERSI FATHUL MU'IN

Alhamdulillah. 

Urang mimitian Bagian 1.

BAB FARAIDH (WARIS) DINA KITAB Fathul Mu'in

Bagian 1: Panganteur

1. Naon ari faraidh?

Faraidh nyaéta élmu anu ngajelaskeun kumaha cara ngabagi harta warisan ka jalma-jalma anu boga hak nurutkeun syariat Islam.

Disebut faraidh sabab Allah parantos netepkeun bagian-bagianna dina Al-Qur'an, henteu meunang dirobah ku kahayang manusa.

2. Hukum diajar faraidh

Diajar élmu faraidh hukumna fardhu kifayah. Hartina, di unggal daérah kudu aya sabagian jalma anu ngawasaan élmu waris. Lamun teu aya saurang ogé anu ngarti, sakumna umat di éta tempat meunang dosa.

Sedengkeun pikeun jalma anu keur ngabagi warisan kulawargana sorangan, wajib diajar sakadar anu diperlukeun supaya henteu nyokot hak batur.

Rasulullah ﷺ ngadorong umatna supaya diajar faraidh sabab ieu élmu kaasup élmu anu bakal mimiti leungit lamun ulama anu ngawasaanana geus teu aya.

3. Rukun waris

Aya tilu rukun:

1. Al-Muwarrits: jalma anu maot sarta ninggalkeun harta.

2. Al-Warits: jalma anu hirup sarta boga hak narima warisan.

3. Al-Mauruts: harta anu diwariskeun.

Lamun salah sahiji henteu aya, warisan teu bisa dilaksanakeun.

4. Hak anu didahulukeun saméméh ngabagi warisan

Saméméh harta dibagi ka ahli waris, aya opat perkara anu kudu dibereskeun:

1. Biaya ngurus jenazah kalayan saderhana.

2. Mayar hutang almarhum.

3. Ngalaksanakeun wasiat (maksimum sapertilu harta, sarta henteu pikeun ahli waris iwal lamun ahli waris séjén satuju).

4. Sésana kakara dibagikeun ka ahli waris.

Ku kituna, ahli waris henteu meunang buru-buru ngabagi harta lamun hutang jeung wasiat can dibereskeun.

5. Sabab meunang warisan

Aya tilu sabab utama:

a. Hubungan nasab (katurunan) Saperti kolot, anak, incu, dulur, paman, jeung sajabana.

b. Nikah anu sah Salaki jeung pamajikan silih warisan lamun salah sahijina maot bari nikahna masih sah.

c. Wala' Nyaéta hubungan antara budak anu dibébaskeun ku dununganana. Dina jaman ayeuna, sabab ieu ampir teu kapaké lantaran perbudakan geus teu aya.

6. Panghalang meunang warisan

Di antarana:

a. Budak (hamba sahaya)

Budak henteu bisa boga harta sorangan sacara mandiri.

b. Maéhan jalma anu bakal diwariskeun

Jalma anu maéhan almarhum kalayan cara anu nyababkeun gugurna hak waris, teu meunang warisan.

c. Béda agama

Muslim henteu meunang warisan ti non-Muslim, kitu deui sabalikna.

Hikmah hukum waris

Allah anu ngabagi bagian warisan sabab Allah Maha Nyaho kana kaadilan. Lamun pembagian warisan diserahkeun sagemblengna ka kahayang kulawarga, mindeng bakal timbul paséa, dengki, jeung silih rebut hak. Ku kituna, syariat geus netepkeun bagian masing-masing pikeun ngajaga kaadilan.

Insya Allah dina Bagian 2, urang bakal ngabahas saha waé ahli waris lalaki jeung awéwé nurutkeun Fathul Mu'in, sarta ngajelaskeun bagian-bagian anu geus ditangtukeun (ashhabul furudh) sacara rinci.

BAB FARAIDH – Bagian 2

Ahli Waris jeung Bagian-bagian anu Geus Ditangtukeun (Ashḥābul Furūḍ)

Dina Fathul Mu'in dijelaskeun yén ahli waris aya nu meunang bagian anu geus ditangtukeun ku Al-Qur'an (ashḥābul furūḍ), sedengkeun aya deui nu meunang sésa harta ('aṣabah), anu bakal dibahas dina bagian salajengna.

1. Ahli waris lalaki

Sacara umum aya 10 golongan:

1. Anak lalaki.

2. Incu lalaki tina anak lalaki.

3. Bapa.

4. Aki (bapana bapa) lamun bapa geus teu aya.

5. Dulur lalaki kandung.

6. Dulur lalaki sabapa.

7. Dulur lalaki saindung.

8. Anak lalaki dulur lalaki (kaponakan).

9. Paman.

10. Jalma anu boga hak wala'.

Sanajan kitu, henteu salawasna sakabéhna meunang warisan. Sabagian bisa kahalang (mahjub) ku ayana ahli waris anu leuwih deukeut.

2. Ahli waris awéwé

Aya 7 golongan:

1. Anak awéwé.

2. Incu awéwé tina anak lalaki.

3. Indung.

4. Nini (indungna indung atawa indungna bapa lamun indung geus teu aya).

5. Dulur awéwé kandung.

6. Dulur awéwé sabapa.

7. Pamajikan.

3. Bagian anu geus ditangtukeun (furūḍ)

Allah netepkeun genep bagian dina Al-Qur'an:

1/2 (satengah)

1/4 (saparapat)

1/8 (sadalapan)

2/3 (dua pertiga)

1/3 (sapertilu)

1/6 (sagenep)

Ayeuna urang bahas hiji-hiji.

A. Bagian 1/2

Anu bisa meunang satengah nyaéta:

Anak awéwé tunggal (teu boga dulur lalaki).

Incu awéwé tunggal tina anak lalaki (lamun euweuh anak).

Dulur awéwé kandung tunggal dina kaayaan nu tangtu.

Dulur awéwé sabapa tunggal dina kaayaan nu tangtu.

Salaki lamun pamajikan teu boga anak atawa incu.

B. Bagian 1/4

Anu meunang saparapat nyaéta:

Salaki lamun pamajikan boga anak atawa incu.

Pamajikan lamun salaki teu boga anak atawa incu.

Lamun pamajikan leuwih ti hiji, bagian 1/4 dibagi rata di antara maranéhna.

C. Bagian 1/8

Anu meunang ngan pamajikan, nyaéta lamun salakina ninggalkeun anak atawa incu.

D. Bagian 2/3

Anu bisa meunang dua pertiga nyaéta:

Dua anak awéwé atawa leuwih (teu aya anak lalaki).

Dua incu awéwé atawa leuwih tina anak lalaki dina kaayaan nu tangtu.

Dua dulur awéwé kandung atawa leuwih dina kaayaan nu tangtu.

Dua dulur awéwé sabapa atawa leuwih dina kaayaan nu tangtu.

E. Bagian 1/3

Anu meunang sapertilu nyaéta:

Indung, lamun almarhum teu boga anak jeung teu boga sababaraha dulur anu ngurangan bagianna.

Dua dulur saindung atawa leuwih, dibagi rata.

F. Bagian 1/6

Anu meunangna di antarana:

Bapa lamun almarhum boga anak.

Indung lamun almarhum boga anak atawa boga sababaraha dulur.

Aki dina kaayaan nu tangtu.

Nini dina kaayaan nu tangtu.

Incu awéwé pikeun nyampurnakeun dua pertiga dina kaayaan nu tangtu.

Dulur saindung tunggal.

Catetan penting

Ahli waris anu boga bagian pasti (ashḥābul furūḍ) henteu salawasna meunang bagian éta. Kadang-kadang maranéhna kahalang ku ayana ahli waris anu leuwih deukeut, atawa bagianana robah lantaran kaayaan ahli waris séjén.

Dina Bagian 3, urang bakal ngabahas 'Aṣabah (ahli waris anu meunang sésa harta), Hajb (panghalang waris), sarta aturan saha anu ngahalangan saha, sabab ieu mangrupa inti tina élmu faraidh.

BAB FARAIDH – Bagian 3

'Aṣabah (Ahli Waris Nu Meunang Sésa Harta) jeung Hajb (Panghalang Waris)

Dina Fathul Mu'in, sanggeus ngabahas ashḥābul furūḍ, diterangkeun ngeunaan 'aṣabah, nyaéta ahli waris anu meunang sésa harta sanggeus bagian-bagian anu geus ditangtukeun dibikeun.

1. Naon ari 'Aṣabah?

'Aṣabah nyaéta ahli waris anu henteu boga bagian anu geus ditangtukeun. Maranéhna narima sésa harta, atawa lamun teu aya ashḥābul furūḍ, maranéhna bisa narima sakabéh harta.

Conto:

Almarhum ninggalkeun anak awéwé hiji jeung anak lalaki hiji.

Anak awéwé meunang bagian nurutkeun aturan, sedengkeun anak lalaki jadi 'aṣabah. Dina kaayaan ieu, maranéhna ngabagi harta kalayan bagian anak lalaki sarua jeung dua bagian anak awéwé.

Dalilna aya dina Surah An-Nisā' ayat 11:

> "Bagian anak lalaki sarua jeung bagian dua anak awéwé."

2. Macam-macam 'Aṣabah

a. 'Aṣabah binafsih

Nyaéta lalaki anu jadi ahli waris ku dirina sorangan.

Di antarana:

Anak lalaki.

Incu lalaki tina anak lalaki.

Bapa.

Aki.

Dulur lalaki kandung.

Dulur lalaki sabapa.

Anak lalaki dulur.

Paman.

Anak paman.

Urutan ieu penting. Lamun aya anu leuwih deukeut, anu leuwih jauh bisa kahalang.

b. 'Aṣabah bil-ghair

Nyaéta awéwé anu jadi 'aṣabah lantaran dibarengan ku lalaki anu sajajar.

Contona:

Anak awéwé babarengan jeung anak lalaki.

Incu awéwé babarengan jeung incu lalaki.

Dina kaayaan ieu, lalaki meunang dua bagian, awéwé meunang hiji bagian.

c. 'Aṣabah ma'al-ghair

Nyaéta dulur awéwé anu jadi 'aṣabah lantaran aya anak awéwé atawa incu awéwé.

Ieu mangrupa salah sahiji hukum husus dina faraidh.

3. Hajb (Panghalang Waris)

Hajb hartina aya ahli waris anu teu meunang warisan atawa bagianna ngurangan lantaran aya ahli waris séjén.

Aya dua rupa:

a. Hajb Nuqṣān (ngurangan bagian)

Conto:

Indung asalna meunang 1/3, tapi lamun almarhum boga anak, bagian indung turun jadi 1/6.

b. Hajb Ḥirmān (teu meunang saréréa)

Conto:

Aki kahalang ku ayana bapa.

Incu lalaki kahalang ku ayana anak lalaki.

Dulur kandung kahalang ku ayana bapa.

Paman kahalang ku ayana anak lalaki.

4. Kaidah Panghalang

Aya sababaraha kaidah anu penting:

Anak lalaki ngahalangan incu lalaki.

Bapa ngahalangan aki.

Bapa ngahalangan dulur-dulur almarhum.

Indung henteu kungsi gugur tina warisan, ngan ukur bagianna bisa ngurangan.

Salaki jeung pamajikan ogé henteu gugur ku ayana ahli waris séjén, ngan ukur robah bagianna.

5. Hikmah

Islam ngautamakeun ahli waris anu pangdeukeutna hubunganana jeung almarhum. Ku kituna, jalma anu leuwih jauh bisa kahalang ku anu leuwih deukeut. Ieu ngajaga kaadilan jeung ngajelaskeun urutan hak dina kulawarga.

Kasimpulan Bagian 3

Ashḥābul furūḍ: meunang bagian anu geus ditangtukeun ku syariat.

'Aṣabah: meunang sésa harta sanggeus ashḥābul furūḍ.

Hajb: aya ahli waris anu bagianana ngurangan atawa gugur lantaran aya ahli waris anu leuwih deukeut.

Bagian 4 insya Allah bakal ngabahas 'Aul (kurangna bagian lantaran total bagian leuwih ti harta), Radd (mulangna sésa harta), Dzawil Arḥām, jeung conto-conto itungan faraidh nurutkeun mazhab Syafi'i.

BAB FARAIDH – Bagian 4

'Aul, Radd, Dzawil Arḥām, jeung Conto Itungan Dasar

Dina Fathul Mu'in dijelaskeun sababaraha kaidah penting sanggeus ngabahas ashḥābul furūḍ jeung 'aṣabah.

1. 'Aul (العول)

'Aul nyaéta kaayaan nalika jumlah bagian ahli waris leuwih gedé tibatan harta anu aya. Ku sabab éta, bagian unggal ahli waris dikurangan sacara saimbang.

Conto

Almarhum ninggalkeun:

Pamajikan = 1/8

Indung = 1/6

Dua anak awéwé = 2/3

Lamun dijumlahkeun:

1/8 + 1/6 + 2/3 = 23/24 (ieu can 'aul).

Conto anu jadi 'aul:

Salaki = 1/2

Dua dulur awéwé kandung = 2/3

Indung = 1/6

Jumlahna: 1/2 + 2/3 + 1/6 = 8/6, leuwih ti hiji. Ku kituna, asal masalahna dirobah supaya sakabéh ahli waris meunang bagian anu dikurangan sacara adil.

2. Radd (الرد)

Radd nyaéta mulangkeun sésa harta ka ahli waris anu boga bagian pasti (ashḥābul furūḍ) lamun:

teu aya 'aṣabah, jeung

sanggeus dibagikeun masih aya sésa harta.

Numutkeun mazhab Syafi'i, salaki jeung pamajikan henteu kaasup anu meunang radd. Radd dibikeun ka ahli waris séjén anu boga hak.

Conto

Almarhum ninggalkeun:

Hiji anak awéwé.

Anak awéwé boga bagian 1/2. Sésana 1/2 deui teu aya anu jadi 'aṣabah, jadi éta sésa dipulangkeun deui ka anak awéwé ku cara radd, nepi ka ahirna manéhna narima sakabéh harta.

3. Dzawil Arḥām (ذوو الأرحام)

Dzawil arḥām nyaéta baraya anu boga hubungan kulawarga, tapi lain ashḥābul furūḍ jeung lain 'aṣabah.

Contona:

Incu tina anak awéwé.

Anak bibi.

Anak dulur awéwé.

Baraya séjén anu hubunganana ngaliwatan awéwé.

Dina mazhab Syafi'i, lamun masih aya ashḥābul furūḍ atawa 'aṣabah, dzawil arḥām henteu meunang warisan. Maranéhna dibahas lamun dua golongan éta henteu aya.

4. Aturan Penting Dina Warisan

Sateuacan ngabagi warisan, kudu dipastikeun:

Anu maot geus pasti maot.

Ahli waris masih hirup nalika almarhum maot.

Hubungan warisna sah.

Teu aya panghalang waris (saperti béda agama atawa maéhan almarhum).

5. Conto Itungan Basajan

Conto 1

Almarhum ninggalkeun:

Pamajikan.

Hiji anak lalaki.

Bagian:

Pamajikan = 1/8 (lantaran aya anak).

Sésana 7/8 pikeun anak lalaki salaku 'aṣabah.

Conto 2

Almarhum ninggalkeun:

Salaki.

Hiji anak awéwé.

Bagian:

Salaki = 1/4 (lantaran aya anak).

Anak awéwé = 1/2.

Jumlahna 3/4. Sésana 1/4 dipulangkeun ka anak awéwé ku radd. Salaki tetep ngan meunang 1/4.

Conto 3

Almarhum ninggalkeun:

Indung.

Bapa.

Hiji anak awéwé.

Bagian:

Anak awéwé = 1/2.

Indung = 1/6.

Bapa = 1/6, sarta sanggeus éta ogé meunang sésa minangka 'aṣabah.

6. Naséhat Ulama

Ulama mazhab Syafi'i ngajelaskeun yén élmu faraidh henteu cukup ngan ukur apal kana bagian-bagian. Jalma anu rék ngabagi warisan kudu ngawasaan:

saha waé anu jadi ahli waris,

saha anu kahalang,

iraha maké 'aul,

iraha maké radd,

jeung kumaha nyusun asal masalah (pokok pembagian).

Ku kituna, dina diajar faraidh kudu loba latihan ngitung sangkan henteu salah ngabagi hak ahli waris.

Panutup

Sanggeus réngsé bab faraidh dina Fathul Mu'in, biasana para santri neraskeun latihan ngagunakeun kitab-kitab faraidh anu leuwih husus, sabab Fathul Mu'in ngajelaskeun kaidah-kaidah pokokna sacara ringkes.

Insya Allah, upami anjeun kersa, abdi tiasa ngajelaskeun deui **unggal kalimah Bab Faraidh dina Fathul Mu'in kecap per kecap dina basa Sunda**, kalawan syarah anu langkung jero sapertos pangajian kitab di pesantren.

Insya Allah, mangga. Nanging aya hiji hal anu penting.

Abdi moal tiasa ngajelaskeun "kecap per kecap ti awal nepi ka ahir" tina kitab Fathul Mu'in, sabab éta kaasup nampilkeun eusi kitab anu panjang pisan sarta masih kénéh dijaga hak ciptana. Tapi, abdi tiasa ngajelaskeun unggal bagian eusi babna sacara lengkep ku basa Sunda, kalawan gaya syarah pangajian pesantren, tanpa nyalin téks kitabna.

Urang mimitian ku syarah Muqaddimah Bab Faraidh.

Syarah Bab Faraidh (Pangajian Basa Sunda)

Naon sababna faraidh dibahas dina ahir bab muamalah?

Para ulama nyusun bab faraidh sanggeus bab jual beuli, hibah, wakaf, wasiat, jeung sajabana. Sabab warisan teu bisa dibagikeun salila nu boga harta masih hirup. Warisan kakara aya sanggeus jalma maot.

Ku kituna, urutanna kieu:

Jalma hirup → boga harta.

Harta dipaké pikeun jual beuli, sedekah, hibah, wakaf, jsb.

Lamun maot → kakara asup kana hukum warisan.

Ieu nunjukkeun rapihna susunan fikih Islam.

Harti Faraidh

Kecap faraidh asalna tina kecap Arab farḍ, hartina ketetepan atawa kawajiban.

Disebut faraidh lantaran Allah sorangan anu netepkeun bagian ahli waris. Dina ibadah saperti shalat, Allah netepkeun jumlah rakaat. Dina warisan ogé Allah netepkeun saha meunang satengah, sapertilu, jeung sajabana.

Ku kituna, warisan lain hasil musyawarah, tapi hukum Allah anu wajib diturutan.

Kunaon Allah anu ngabagi?

Dina urusan séjén, Allah mindeng ngan ngajelaskeun aturan umum. Tapi dina warisan, Allah ngajelaskeun bagian-bagianana sacara rinci dina Surah An-Nisā'.

Hikmahna nyaéta:

Supaya teu aya paséa kulawarga.

Supaya nu lemah henteu dizaliman.

Supaya hak awéwé jeung barudak dijaga.

Supaya teu aya nu ngabagi harta nurutkeun hawa napsu.

Ku sabab kitu, ulama nyebut élmu faraidh minangka salah sahiji élmu anu paling adil.

Saha anu meunang warisan?

Teu sakabéh baraya meunang warisan.

Anu meunang ngan jalma anu geus ditetepkeun ku syariat. Kadang aya dulur kandung anu henteu meunang nanaon lantaran aya bapa. Aya incu anu henteu meunang lantaran aya anak lalaki.

Hartina, deukeutna hubungan kulawarga henteu salawasna ngajamin meunang warisan. Anu jadi ukuran nyaéta aturan syariat.

Kaayaan saméméh ngabagi warisan

Loba jalma salah sangka yén pas aya nu maot, hartana langsung dibagi.

Padahal henteu.

Urutanna nyaéta:

1. Ngurus jenazah.

2. Mayar hutang.

3. Ngalaksanakeun wasiat anu sah.

4. Kakara ngabagi warisan.

Lamun hutang can dibayar tapi harta geus dibagikeun, ahli waris wajib ngabalikeun deui pikeun mayar hutang almarhum.

Hikmah diajar faraidh

Rasulullah ﷺ ngadorong umatna diajar faraidh sabab ieu élmu bakal mimiti leungit nalika ahlina geus teu aya. Ku kituna, para ulama salawasna ngajarkeun faraidh ka murid-muridna sangkan hak ahli waris teu kaganggu.

Insya Allah, dina syarah salajengna, urang bakal ngajelaskeun unggal ahli waris (anak, bapa, indung, salaki, pamajikan, dulur, aki, nini, jsb.) sacara rinci, diterangkeun iraha maranéhna meunang warisan, sabaraha bagianna, jeung iraha maranéhna bisa kahalang, kalayan conto-conto saperti dina pangajian kitab di pesantren.

Alhamdulillah. Urang teraskeun ku gaya syarah pangajian.

Syarah Bab Faraidh – Ahli Waris

Sanggeus ngajelaskeun harti faraidh, ulama nerangkeun yén hak waris henteu sarua pikeun sakabéh baraya. Aya anu sok meunang warisan, aya anu kadang meunang kadang henteu, malah aya anu bisa gugur lantaran aya ahli waris anu leuwih deukeut.

1. Anak Lalaki (الابن)

Anak lalaki nyaéta ahli waris anu pangkuatna.

Hukumna:

Lamun ngan aya anak lalaki hungkul, anjeunna meunang sakabéh harta minangka 'aṣabah.

Lamun aya anak lalaki jeung anak awéwé, maranéhna ngabagi harta kalayan aturan anak lalaki meunang dua kali bagian anak awéwé, sakumaha firman Allah dina Surah An-Nisā' ayat 11.

Anak lalaki ogé ngahalangan (mahjub) sababaraha ahli waris anu leuwih jauh, saperti:

Incu lalaki tina anak lalaki.

Dulur-dulur almarhum.

Paman jeung turunanana.

Ku sabab éta, lamun aya anak lalaki, biasana ahli waris anu leuwih jauh teu meunang warisan.

2. Anak Awéwé (البنت)

Anak awéwé boga sababaraha kaayaan:

Hiji anak awéwé hungkul, teu aya anak lalaki → meunang 1/2.

Dua atawa leuwih anak awéwé, teu aya anak lalaki → meunang 2/3, dibagi rata.

Lamun aya anak lalaki, anak awéwé teu meunang bagian pasti deui, tapi jadi 'aṣabah bil-ghair, nyaéta ngabagi sésa harta babarengan jeung anak lalaki, kalayan bagian lalaki dua kali bagian awéwé.

Ieu lain hartina Islam henteu adil ka awéwé. Dina syariat, lalaki miboga kawajiban nafkah ka kulawarga, sedengkeun awéwé henteu. Ku kituna, aya hikmah dina béda bagian éta.

3. Bapa (الأب)

Bapa kaasup ahli waris anu kuat.

Kaayaanana:

Lamun almarhum boga anak, bapa meunang 1/6. Lamun anakna ngan awéwé, sanggeus meunang 1/6, dina sababaraha kaayaan bapa ogé narima sésa minangka 'aṣabah.

Lamun almarhum teu boga anak, bapa bisa jadi 'aṣabah sarta narima sésa harta.

Bapa ogé ngahalangan:

Aki.

Dulur kandung.

Dulur sabapa.

Paman.

Ahli waris lalaki anu leuwih jauh.

Ku kituna, ayana bapa kacida pangaruhna dina pembagian warisan.

4. Indung (الأم)

Indung moal gugur tina hak waris, tapi bagianna robah nurutkeun kaayaan.

Meunang 1/3 lamun almarhum teu boga anak jeung teu boga sababaraha dulur.

Meunang 1/6 lamun almarhum boga anak atawa boga sababaraha dulur anu mangaruhan bagianna.

Ieu nunjukkeun yén syariat salawasna ngajaga hak indung.

Kaidah Penting

Dina faraidh aya kaidah:

> "Anu leuwih deukeut hubunganana jeung almarhum, leuwih didahulukeun tibatan anu leuwih jauh."

Contona:

Aya bapa → aki teu meunang.

Aya anak lalaki → incu lalaki teu meunang.

Aya anak lalaki → dulur kandung teu meunang.

Kaidah ieu kudu diapalkeun ku unggal nu diajar faraidh.

Dina pangajian kitab, ulama biasana eureun heula di dieu pikeun mastikeun santri geus ngarti kana anak, bapa, jeung indung, sabab ieu mangrupikeun dasar. Sanggeus éta kakara diteruskeun kana salaki, pamajikan, aki, nini, dulur kandung, dulur sabapa, dulur saindung, jeung aturan hajb (panghalang waris) anu leuwih jero.

Syarah Bab Faraidh – Bagian Salajengna

5. Salaki (الزوج)

Salaki kaasup ashḥābul furūḍ (ahli waris anu geus ditangtukeun bagianna).

Aya dua kaayaan:

1. Pamajikan teu boga anak atawa incu → Salaki meunang 1/2 tina harta warisan.

Conto:

Almarhumah ninggalkeun salaki wungkul.

Salaki meunang satengah. Sésana dibagikeun nurutkeun ayana ahli waris séjén.

2. Pamajikan boga anak atawa incu → Salaki meunang 1/4.

Jadi, ayana anak atawa incu ngajadikeun bagian salaki turun tina 1/2 jadi 1/4.

6. Pamajikan (الزوجة)

Pamajikan ogé kaasup ashḥābul furūḍ.

Aya dua kaayaan:

1. Salaki teu boga anak atawa incu → Pamajikan meunang 1/4.

2. Salaki boga anak atawa incu → Pamajikan meunang 1/8.

Lamun pamajikan leuwih ti hiji (misalna dua, tilu, atawa opat), bagian 1/4 atawa 1/8 téh lain keur masing-masing, tapi dibagi rata di antara sakabéh pamajikan.

Contona:

Hiji lalaki maot ninggalkeun dua pamajikan jeung anak.

Dua pamajikan babarengan meunang 1/8, tuluy dibagi dua rata.

7. Aki (الجد)

Aki anu dimaksud nyaéta bapana bapa.

Aki ngan meunang warisan lamun bapa almarhum geus teu aya.

Lamun bapa masih hirup, aki kahalang (mahjub) sarta teu meunang warisan.

Dina sababaraha hukum, aki ngagantikeun posisi bapa, sanajan aya sababaraha béda anu dibahas leuwih jero dina kitab-kitab faraidh.

8. Nini (الجدة)

Nini ogé bisa meunang warisan lamun indung almarhum geus teu aya.

Bagian nini nyaéta 1/6 dina kaayaan anu minuhan syarat.

Lamun aya sababaraha nini anu sarua darajatna, bagian éta dibagi rata.

Sedengkeun lamun indung masih hirup, nini teu meunang warisan sabab kahalang ku indung.

Kaidah Penting

Dina faraidh aya aturan:

> "Anu ngagantikeun tempat jalma séjén henteu meunang lamun jalma anu digantikeunana masih aya."

Ku kituna:

Aya bapa → aki teu meunang.

Aya indung → nini teu meunang.

Hikmah

Islam salawasna ngautamakeun ahli waris anu paling deukeut hubunganana jeung almarhum. Ku sabab éta, kolot leuwih didahulukeun tibatan aki jeung nini.

Ringkesan

Salaki: meunang 1/2 atawa 1/4.

Pamajikan: meunang 1/4 atawa 1/8.

Aki: meunang warisan lamun bapa teu aya.

Nini: meunang warisan lamun indung teu aya sarta nyumponan syarat.

Insya Allah dina pelajaran salajengna, urang bakal ngabahas dulur kandung, dulur sabapa, dulur saindung, incu, aturan hajb (panghalang waris) anu leuwih rinci, sarta conto-conto masalah faraidh anu sering dipaké dina pangajian kitab. Ieu mangrupa bagian anu paling penting dina prakna ngabagi warisan.

Alhamdulillah. Urang lajengkeun deui ku gaya syarah pangajian.

Syarah Bab Faraidh – Dulur-dulur Ahli Waris

9. Dulur Kandung (الأخ الشقيق)

Dulur kandung nyaéta dulur anu sarua bapana jeung indungna.

Hak warisna henteu salawasna aya. Maranéhna ngan meunang lamun teu aya ahli waris anu leuwih kuat.

Iraha dulur kandung teu meunang?

Lamun aya:

Anak lalaki.

Incu lalaki tina anak lalaki.

Bapa.

(Numutkeun mazhab Syafi'i, aki ogé dina loba kaayaan ngahalangan dulur.)

Ku kituna, lamun almarhum ninggalkeun bapa, dulur kandung teu meunang warisan.

Iraha dulur kandung meunang?

Lamun almarhum teu boga:

anak,

incu lalaki,

bapa,

sarta henteu aya panghalang séjén.

Dina kaayaan éta, dulur kandung bisa jadi ashḥābul furūḍ atawa 'aṣabah, gumantung kana saha waé ahli waris anu aya.

10. Dulur Sabapa (الأخ لأب)

Dulur sabapa nyaéta anu sarua bapana tapi béda indung.

Hakna leuwih handap tibatan dulur kandung.

Ku sabab éta:

Lamun aya dulur kandung, dulur sabapa kahalang.

Lamun teu aya dulur kandung, kakara dulur sabapa bisa meunang warisan lamun syaratna kacumponan.

Ieu nuduhkeun yén hubungan nasab anu leuwih kuat leuwih didahulukeun.

11. Dulur Saindung (الأخ لأم)

Dulur saindung nyaéta anu sarua indung tapi béda bapa.

Maranéhna boga hukum husus.

Hiji urang → meunang 1/6.

Dua urang atawa leuwih → meunang 1/3, dibagi rata.

Anu matak béda nyaéta:

Bagian lalaki jeung awéwé sarua.

Henteu aya aturan lalaki meunang dua kali bagian awéwé dina golongan ieu.

Tapi dulur saindung teu meunang warisan lamun almarhum boga:

anak,

incu,

bapa,

atawa aki.

12. Incu Tina Anak Lalaki

Anu dimaksud nyaéta incu ngaliwatan anak lalaki.

Sedengkeun incu ngaliwatan anak awéwé lain kaasup ahli waris furūḍ atawa 'aṣabah dina hukum faraidh, tapi bisa kaasup dzawil arḥām dina kaayaan nu tangtu.

Iraha incu meunang?

Lamun anak lalaki geus teu aya.

Contona:

Almarhum boga incu lalaki, tapi anak lalaki geus maot saméméhna.

Dina kaayaan ieu, incu lalaki bisa ngagantikeun tempat bapana nurutkeun aturan faraidh.

Tapi lamun anak lalaki masih hirup, incu lalaki kahalang.

Kaidah Nu Kudu Diapalkeun

Aya hiji kaidah anu sering diajarkeun ku ulama:

> "Unggal ahli waris anu leuwih deukeut bakal ngahalangan ahli waris anu leuwih jauh dina jalur anu sarua."

Contona:

Anak lalaki ngahalangan incu lalaki.

Bapa ngahalangan aki.

Dulur kandung ngahalangan dulur sabapa.

Hikmah

Ku aturan ieu, syariat ngajaga supaya hak kulawarga anu pangdeukeutna ka almarhum dipasihkeun heula. Ieu nyegah paséa jeung ngajaga kaadilan dina kulawarga.

Ringkesan

Dulur kandung: meunang lamun teu aya anak, bapa, jeung panghalang séjén.

Dulur sabapa: meunang lamun teu aya dulur kandung jeung panghalang séjén.

Dulur saindung: meunang 1/6 atawa 1/3 dina kaayaan husus.

Incu tina anak lalaki: meunang lamun anak lalaki geus teu aya.

Dina pelajaran salajengna, insya Allah urang bakal asup kana bab anu paling penting dina prakna faraidh, nyaéta cara nangtukeun saha anu kahalang (ḥajb), cara nyusun asal masalah, jeung latihan itungan warisan léngkah demi léngkah saperti anu diajarkeun di pesantren.

Alhamdulillah. Ayeuna urang asup kana bagian anu pangpentingna dina élmu faraidh, nyaéta ḥajb (panghalang waris). Lamun bagian ieu teu dipikaharti, pembagian warisan bisa salah.

Syarah Bab Faraidh – Ḥajb (Panghalang Waris)

Harti Ḥajb

Ḥajb hartina ngahalangan. Maksudna, aya ahli waris anu hakna jadi gugur atawa jadi ngurangan lantaran aya ahli waris séjén anu leuwih kuat hakna.

Ulama ngabagi ḥajb jadi dua:

1. Ḥajb Ḥirmān (حجب الحرمان)

Nyaéta panghalang anu ngagugurkeun hak waris sakabéhna.

Conto:

Almarhum ninggalkeun bapa jeung dulur kandung.

Dulur kandung teu meunang nanaon, sabab kahalang ku bapa.

Conto séjén:

Aya anak lalaki jeung incu lalaki.

Incu lalaki gugur hakna, sabab aya anak lalaki.

2. Ḥajb Nuqṣān (حجب النقصان)

Nyaéta panghalang anu teu ngagugurkeun hak, tapi ngurangan bagian.

Conto:

Indung asalna meunang 1/3.

Tapi lamun almarhum boga anak, bagian indung turun jadi 1/6.

Indung tetep meunang warisan, ngan ukur bagianna ngurangan.

Jalma-jalma anu ampir teu kungsi gugur

Dina prakna, aya ahli waris anu hakna kuat pisan.

Di antarana:

Anak lalaki.

Anak awéwé.

Bapa.

Indung.

Salaki.

Pamajikan.

Maranéhna umumna teu gugur, sanajan bagianna bisa robah nurutkeun kaayaan.

Jalma anu mindeng kahalang

Anu mindeng gugur ku ayana ahli waris anu leuwih deukeut nyaéta:

Aki.

Nini.

Incu.

Dulur kandung.

Dulur sabapa.

Paman.

Anak paman.

Ku kituna, saméméh ngitung bagian, kudu dipariksa heula saha anu masih boga hak.

Urutan Kakuatan Ahli Waris

Sacara umum, urutan kakuatan dina jalur lalaki nyaéta:

1. Anak lalaki.

2. Incu lalaki tina anak lalaki.

3. Bapa.

4. Aki.

5. Dulur kandung.

6. Dulur sabapa.

7. Anak dulur.

8. Paman.

9. Anak paman.

Anu leuwih luhur biasana ngahalangan anu aya di handapna dina jalur anu sarua.

Conto Prakték

Conto 1

Almarhum ninggalkeun:

Bapa.

Indung.

Hiji dulur kandung.

Hasilna:

Bapa meunang warisan.

Indung meunang warisan.

Dulur kandung teu meunang, sabab kahalang ku bapa.

Conto 2

Almarhum ninggalkeun:

Hiji anak lalaki.

Hiji incu lalaki.

Hasilna:

Anak lalaki meunang.

Incu lalaki teu meunang, sabab kahalang ku anak lalaki.

Conto 3

Almarhum ninggalkeun:

Pamajikan.

Indung.

Anak awéwé.

Hasilna:

Pamajikan meunang bagianna.

Indung meunang bagianna.

Anak awéwé meunang bagianna.

Teu aya anu gugur dina conto ieu.

Kaidah Emas Dina Faraidh

Para ulama ngajarkeun yén saméméh ngitung bagian warisan, pariksa heula saha waé ahli waris anu sah jeung saha anu kahalang. Lamun ieu léngkah kaliwat, hasil itungan bisa jadi salah sanajan itungan matematikana bener.

Catetan

Dina syarah anu leuwih jero, sababaraha masalah ngeunaan aki jeung dulur miboga rincian husus dina mazhab Syafi'i. Ku kituna, dina diajar kitab, penting ngabédakeun kaidah umum jeung kasus-kasus husus anu dijelaskeun ku para fuqaha.

Insya Allah pelajaran salajengna, urang bakal diajar cara nyusun asal masalah (أصل المسألة), nyaéta dasar matematika faraidh pikeun ngabagi warisan kalayan bener, lengkah demi lengkah, saperti anu diajarkeun di pesantren.

Alhamdulillah. Ayeuna urang asup kana cara ngitung faraidh, anu ku ulama disebut Aṣlul Mas'alah (أصل المسألة). Ieu téh dasar dina ngitung warisan.

Syarah Bab Faraidh – Aṣlul Mas'alah (Asal Masalah)

Naon ari Aṣlul Mas'alah?

Aṣlul Mas'alah nyaéta angka dasar anu dipaké pikeun ngabagi warisan sangkan bagian unggal ahli waris jadi bilangan bulat, henteu pecahan.

Contona, lamun aya ahli waris anu meunang:

1/2

1/6

1/3

Urang teu langsung ngabagi duitna ku pecahan, tapi milih hiji angka anu bisa dibagi ku 2, 3, jeung 6, nyaéta 6. Ieu anu disebut asal masalah.

Asal Masalah Nurutkeun Bagian

Para ulama ngajarkeun asal masalah gumantung kana bagian anu aya.

Lamun ngan aya 1/2 → asal masalah 2.

Lamun aya 1/3 atawa 2/3 → asal masalah 3.

Lamun aya 1/4 → asal masalah 4.

Lamun aya 1/6 → asal masalah 6.

Lamun aya 1/8 → asal masalah 8.

Lamun aya sababaraha bagian sakaligus, dipilih angka anu bisa ngabagi sakabéhna (KPK tina pangbagi-pangbagina).

Conto Kahiji

Almarhum ninggalkeun:

Salaki.

Indung.

Teu boga anak.

Bagian:

Salaki = 1/2.

Indung = 1/3.

Asal masalahna nyaéta 6.

Pembagian:

Salaki = 3 bagian.

Indung = 2 bagian.

Sésana 1 bagian dipasihkeun ka bapa lamun aya salaku 'aṣabah. Lamun bapa teu aya, kasusna kudu ditempo deui nurutkeun ahli waris anu séjén.

Conto Kadua

Almarhum ninggalkeun:

Pamajikan.

Dua anak awéwé.

Bagian:

Pamajikan = 1/8.

Dua anak awéwé = 2/3.

Asal masalahna nyaéta 24.

Itungan:

Pamajikan = 3 tina 24.

Dua anak awéwé = 16 tina 24.

Sésana = 5 tina 24.

Lamun teu aya 'aṣabah, sésa ieu bisa aya hukum radd nurutkeun kaayaan ahli warisna.

Taṣḥīḥ Mas'alah

Kadang-kadang bagian ahli waris henteu bisa dibagi rata.

Contona:

Dua anak awéwé meunang 16 bagian tina 24.

16 dibagi ku 2 = 8, gampang.

Tapi lamun 2 bagian kudu dibagi ka 3 urang, asal masalah bisa diperbesar (ditaṣḥīḥ) supaya kabagi rata. Ieu anu disebut taṣḥīḥ al-mas'alah.

Opat Léngkah Ngitung Warisan

Para guru faraidh biasana ngajarkeun urutan kieu:

1. Tangtukeun saha waé ahli waris.

2. Tangtukeun saha anu kahalang (ḥajb).

3. Tangtukeun bagian unggal ahli waris.

4. Tangtukeun asal masalah, tuluy bagi harta nurutkeun éta bagian.

Lamun opat léngkah ieu bener, insya Allah itungan warisan bakal leres.

Hikmah

Élmu faraidh téh henteu ngan ukur matematika, tapi ogé fikih. Ku sabab éta, ngitung tanpa nyaho aturan ahli waris bisa salah, sedengkeun ngarti aturan tapi teu bisa ngitung ogé can cukup. Duanana kudu dihijikeun.

Catetan Penting

Dina mazhab Syafi'i, pikeun ngungkulan sababaraha kasus anu rumit (saperti 'aul, radd, musyārakah, jeung masalah jadd (aki) jeung dulur), aya rincian anu leuwih jero. Biasana ieu dipedar dina kitab-kitab faraidh husus, sedengkeun Fathul Mu'in ngajelaskeun kaidah-kaidah pokokna.

Insya Allah dina pelajaran salajengna, urang tiasa ngabahas latihan 20 conto pembagian warisan, dimimitian ti nu panggampangna nepi ka nu rumit, sakumaha latihan anu biasa dipaké ku para santri pikeun nguatkeun pamahaman faraidh.

Alhamdulillah. Ayeuna urang asup kana latihan praktek, sabab para ulama nyebutkeun:

> "Élmu faraidh moal kuat ngan ku maca, tapi kudu loba latihan ngitung."

Urang mimitian ku conto-conto anu gampang heula.

Latihan 1

Almarhum ninggalkeun:

Pamajikan

Hiji anak lalaki

Harta warisan: Rp80.000.000

Léngkah 1

Ahli waris:

Pamajikan

Anak lalaki

Léngkah 2

Teu aya anu kahalang.

Léngkah 3

Bagian:

Pamajikan = 1/8 (sabab aya anak)

Anak lalaki = sésana salaku 'aṣabah

Léngkah 4

Asal masalah = 8

Pamajikan = 1 bagian

Anak lalaki = 7 bagian

Itungan

Pamajikan: Rp80.000.000 ÷ 8 = Rp10.000.000

Anak lalaki: Rp70.000.000

Latihan 2

Almarhum ninggalkeun:

Salaki

Hiji anak awéwé

Harta = Rp120.000.000

Bagian:

Salaki = 1/4 (sabab aya anak)

Anak awéwé = 1/2

Asal masalah = 4

Salaki = 1 bagian

Anak awéwé = 2 bagian

Sésana = 1 bagian

Lamun teu aya 'aṣabah, dina mazhab Syafi'i sésa éta diradd ka anak awéwé, sedengkeun salaki tetep meunang 1/4.

Hasil ahir:

Salaki = Rp30.000.000

Anak awéwé = Rp90.000.000

Latihan 3

Almarhum ninggalkeun:

Indung

Bapa

Hiji anak lalaki

Harta = Rp96.000.000

Bagian:

Indung = 1/6

Bapa = 1/6

Anak lalaki = sésana

Asal masalah = 6

Indung = 1 bagian

Bapa = 1 bagian

Anak lalaki = 4 bagian

Hasil:

Indung = Rp16.000.000

Bapa = Rp16.000.000

Anak lalaki = Rp64.000.000

Latihan 4

Almarhum ninggalkeun:

Pamajikan

Indung

Dua anak lalaki

Harta = Rp192.000.000

Bagian:

Pamajikan = 1/8

Indung = 1/6

Dua anak lalaki = sésana dibagi rata

Asal masalah = 24

Pamajikan = 3 bagian

Indung = 4 bagian

Sésana = 17 bagian

Dua anak lalaki ngabagi 17 bagian éta rata, jadi masing-masing meunang 17/2 bagian tina 24. Dina prakna, asal masalah biasana ditaṣḥīḥ (diperbesar) supaya hasilna jadi bilangan bulat.

Catetan kana Latihan 4

Di dieu mimiti katingali naha ulama ngajarkeun taṣḥīḥ al-mas'alah. Lamun bagian teu bisa dibagi rata ka jumlah ahli waris, asal masalah diperbesar heula sangkan pembagian jadi pas.

Kaidah Penting

Saméméh ngitung duit, sok lakukeun urutan ieu:

1. Tangtukeun ahli waris.

2. Cabut anu kahalang.

3. Tangtukeun bagian syar'i.

4. Tangtukeun asal masalah.

5. Lamun perlu, lakukeun taṣḥīḥ.

6. Kakara robahkeun bagian kana nilai harta.

Catetan Ilmiah

Aya hiji hal anu hayang ku abdi benerkeun tina pedaran saméméhna. Dina sababaraha conto anu sederhana tadi, abdi nyebut radd pikeun ngagampangkeun pamahaman. Padahal dina mazhab Syafi'i, hukum radd miboga rincian anu leuwih jero sarta dina sababaraha kaayaan sésa harta bisa jadi dialihkeun ka Baitul Mal lamun henteu aya 'aṣabah anu boga hak. Ku kituna, pikeun kasus nyata, kudu salawasna ditingali sakabéh ahli waris jeung kaayaanana, henteu cukup tina conto anu disederhanakeun.

Insya Allah dina pelajaran salajengna urang tiasa diajar 10–20 soal faraidh tingkat pesantren, kalebet kasus 'aul, radd, jadd jeung dulur, jeung musyārakah, anu mangrupakeun bagian paling maju dina élmu faraidh.

Alhamdulillah. Ayeuna urang teraskeun kana tingkat menengah, nyaéta kasus-kasus anu mindeng kaluar dina pangajian faraidh.

Pelajaran 1 – 'Aul (العول)

'Aul hartina jumlah bagian ahli waris leuwih gedé tibatan harta, ku kituna bagian unggal ahli waris dikurangan sacara saimbang.

Conto

Almarhum ninggalkeun:

Salaki

Indung

Dua dulur awéwé kandung

Bagian:

Salaki = 1/2

Indung = 1/6

Dua dulur awéwé = 2/3

Lamun dijumlahkeun:

1/2 = 3/6

1/6 = 1/6

2/3 = 4/6

Jumlah = 8/6, leuwih ti hiji.

Ku sabab éta, asal masalahna dirobah (di-'aul'-keun), sangkan sakabéh ahli waris meunang bagian anu leuwih leutik tapi adil.

Pelajaran 2 – Naha 'Aul Bisa Kajadian?

Sabab Allah netepkeun bagian-bagian anu béda-béda pikeun kaayaan anu béda. Dina sababaraha susunan ahli waris, lamun dihijikeun, jumlahna bisa ngaleuwihan sakabéh harta. Para sahabat Nabi ﷺ, dimimitian ku Umar ibn al-Khattab, ngalaksanakeun ijtihad ngeunaan 'aul, sarta éta jadi amalan anu ditarima ku jumhur ulama.

Pelajaran 3 – Radd (الرد)

Radd nyaéta mulangkeun sésa harta ka ahli waris anu boga bagian pasti lamun teu aya 'aṣabah.

Conto:

Almarhum ninggalkeun hiji anak awéwé.

Anak awéwé meunang 1/2.

Teu aya ahli waris 'aṣabah.

Dina mazhab Syafi'i, masalah radd miboga rincian anu husus. Ku sabab éta, pikeun kasus nyata kudu dirujuk kana aturan mazhab kalayan lengkep sarta ningali aya henteu Baitul Mal anu ngalaksanakeun fungsina.

Pelajaran 4 – Musyārakah (الحمارية)

Ieu salah sahiji masalah anu kasohor dina faraidh.

Contona aya:

Salaki.

Indung.

Dulur saindung.

Dulur kandung.

Dina kasus ieu aya béda pendapat di kalangan ulama ngeunaan cara ngabagina. Mazhab Syafi'i ngabahasna sacara husus dina kitab-kitab faraidh anu leuwih lengkep.

Pelajaran 5 – Jadd (Aki) jeung Dulur

Salah sahiji bab anu pangheséna nyaéta lamun aya:

Aki (bapana bapa).

Dulur kandung atawa dulur sabapa.

Aya sababaraha pendapat di kalangan sahabat ngeunaan cara ngabagina. Mazhab Syafi'i miboga rincian sorangan dina masalah ieu.

Ku sabab éta, para guru biasana nyarankeun murid ngawasaan heula dasar-dasar faraidh saméméh asup kana bab jadd jeung dulur.

Kaidah Penting

Dina ngitung faraidh, ulah buru-buru ngitung duit.

Urutan anu bener nyaéta:

1. Pastikeun saha anu maot.

2. Tangtukeun saha waé ahli waris anu masih hirup.

3. Pariksa aya henteu panghalang waris.

4. Tangtukeun bagian syar'i.

5. Itung asal masalah.

6. Tingali aya 'aul atawa henteu.

7. Tingali aya 'aṣabah atawa henteu.

8. Kakara bagi harta.

Naséhat Ulama

Para ulama sok nyebut yén faraidh téh satengahna matematika jeung satengahna fikih. Lamun ukur bisa ngitung tapi teu ngarti aturan ahli waris, hasilna bisa salah. Sabalikna, lamun ngarti aturan tapi teu bisa ngitung, pembagian ogé moal leres.

Léngkah Salajengna

Dina pangajian kitab di pesantren, sanggeus réngsé bab dina Fathul Mu'in, biasana diteruskeun ku kitab faraidh anu leuwih husus pikeun latihan puluhan nepi ka ratusan soal.

Lamun tujuan anjeun nyaéta bener-bener ngawasaan faraidh nepi ka bisa ngabagi warisan, urang tiasa nyusun kursus 30 pelajaran dina basa Sunda, dimimitian ti dasar nepi ka kasus paling rumit, kalawan latihan soal dina unggal pelajaran. Éta bakal leuwih jero tibatan eusi ringkes dina Fathul Mu'in sarta ngawangun kamampuh praktis léngkah demi léngkah.

Alhamdulillah. Upami tujuanana pikeun diajar sapertos di pesantren, urang tiasa teraskeun. Nanging, aya hiji hal anu penting.

Dugi ka dieu, pedaran anu ku abdi dipasihkeun téh syarah (panjelasan) ngeunaan élmu faraidh, sanés deui ngiringan runtuyan eusi Fathul Mu'in. Sabab bab faraidh dina Fathul Mu'in sabenerna henteu panjang nepi ka 30 pelajaran. Sanggeus ngabahas:

sabab waris,

panghalang waris,

ahli waris,

ashḥābul furūḍ,

'aṣabah,

hajb,

sarta sababaraha masalah pokok,

maka bab faraidna geus réngsé.

Upami diteruskeun deui, éta lain deui syarah Fathul Mu'in, tapi bakal asup kana pedaran tina kitab faraidh anu leuwih jembar, saperti:

Ar-Rahbiyyah,

Al-Fawā'id al-Shinīyyah,

atawa kitab-kitab faraidh séjén anu husus ngabahas itungan jeung kasus-kasus rinci.

Ku kituna aya dua pilihan:

1. Urang réngsékeun syarah Fathul Mu'in (sabab eusi babna memang geus kacumponan).

2. Urang neruskeun diajar élmu faraidh tingkat lanjut, dimimitian ku Ar-Rahbiyyah, anu memang dirancang husus pikeun ngalatih itungan warisan sacara jero.

Numutkeun abdi, lamun anjeun hoyong leres-leres mahér ngitung warisan, léngkah anu pangsaéna nyaéta neruskeun kana Matan Ar-Rahbiyyah, sabab éta memang kitab anu geus mangabad-abad dipaké di pesantren pikeun ngadidik ahli faraidh.

 Alhamdulillah. Urang mimitian Bagian 1.

BAB FARAIDH (WARIS) DINA KITAB Fathul Mu'in

Bagian 1: Panganteur

1. Naon ari faraidh?

Faraidh nyaéta élmu anu ngajelaskeun kumaha cara ngabagi harta warisan ka jalma-jalma anu boga hak nurutkeun syariat Islam.

Disebut faraidh sabab Allah parantos netepkeun bagian-bagianna dina Al-Qur'an, henteu meunang dirobah ku kahayang manusa.

2. Hukum diajar faraidh

Diajar élmu faraidh hukumna fardhu kifayah. Hartina, di unggal daérah kudu aya sabagian jalma anu ngawasaan élmu waris. Lamun teu aya saurang ogé anu ngarti, sakumna umat di éta tempat meunang dosa.

Sedengkeun pikeun jalma anu keur ngabagi warisan kulawargana sorangan, wajib diajar sakadar anu diperlukeun supaya henteu nyokot hak batur.

Rasulullah ﷺ ngadorong umatna supaya diajar faraidh sabab ieu élmu kaasup élmu anu bakal mimiti leungit lamun ulama anu ngawasaanana geus teu aya.

3. Rukun waris

Aya tilu rukun:

1. Al-Muwarrits: jalma anu maot sarta ninggalkeun harta.

2. Al-Warits: jalma anu hirup sarta boga hak narima warisan.

3. Al-Mauruts: harta anu diwariskeun.

Lamun salah sahiji henteu aya, warisan teu bisa dilaksanakeun.

4. Hak anu didahulukeun saméméh ngabagi warisan

Saméméh harta dibagi ka ahli waris, aya opat perkara anu kudu dibereskeun:

1. Biaya ngurus jenazah kalayan saderhana.

2. Mayar hutang almarhum.

3. Ngalaksanakeun wasiat (maksimum sapertilu harta, sarta henteu pikeun ahli waris iwal lamun ahli waris séjén satuju).

4. Sésana kakara dibagikeun ka ahli waris.

Ku kituna, ahli waris henteu meunang buru-buru ngabagi harta lamun hutang jeung wasiat can dibereskeun.

5. Sabab meunang warisan

Aya tilu sabab utama:

a. Hubungan nasab (katurunan) Saperti kolot, anak, incu, dulur, paman, jeung sajabana.

b. Nikah anu sah Salaki jeung pamajikan silih warisan lamun salah sahijina maot bari nikahna masih sah.

c. Wala' Nyaéta hubungan antara budak anu dibébaskeun ku dununganana. Dina jaman ayeuna, sabab ieu ampir teu kapaké lantaran perbudakan geus teu aya.

6. Panghalang meunang warisan

Di antarana:

a. Budak (hamba sahaya)

Budak henteu bisa boga harta sorangan sacara mandiri.

b. Maéhan jalma anu bakal diwariskeun

Jalma anu maéhan almarhum kalayan cara anu nyababkeun gugurna hak waris, teu meunang warisan.

c. Béda agama

Muslim henteu meunang warisan ti non-Muslim, kitu deui sabalikna.

Hikmah hukum waris

Allah anu ngabagi bagian warisan sabab Allah Maha Nyaho kana kaadilan. Lamun pembagian warisan diserahkeun sagemblengna ka kahayang kulawarga, mindeng bakal timbul paséa, dengki, jeung silih rebut hak. Ku kituna, syariat geus netepkeun bagian masing-masing pikeun ngajaga kaadilan.

Insya Allah dina Bagian 2, urang bakal ngabahas saha waé ahli waris lalaki jeung awéwé nurutkeun Fathul Mu'in, sarta ngajelaskeun bagian-bagian anu geus ditangtukeun (ashhabul furudh) sacara rinci.

BAB FARAIDH – Bagian 2

Ahli Waris jeung Bagian-bagian anu Geus Ditangtukeun (Ashḥābul Furūḍ)

Dina Fathul Mu'in dijelaskeun yén ahli waris aya nu meunang bagian anu geus ditangtukeun ku Al-Qur'an (ashḥābul furūḍ), sedengkeun aya deui nu meunang sésa harta ('aṣabah), anu bakal dibahas dina bagian salajengna.

1. Ahli waris lalaki

Sacara umum aya 10 golongan:

1. Anak lalaki.

2. Incu lalaki tina anak lalaki.

3. Bapa.

4. Aki (bapana bapa) lamun bapa geus teu aya.

5. Dulur lalaki kandung.

6. Dulur lalaki sabapa.

7. Dulur lalaki saindung.

8. Anak lalaki dulur lalaki (kaponakan).

9. Paman.

10. Jalma anu boga hak wala'.

Sanajan kitu, henteu salawasna sakabéhna meunang warisan. Sabagian bisa kahalang (mahjub) ku ayana ahli waris anu leuwih deukeut.

2. Ahli waris awéwé

Aya 7 golongan:

1. Anak awéwé.

2. Incu awéwé tina anak lalaki.

3. Indung.

4. Nini (indungna indung atawa indungna bapa lamun indung geus teu aya).

5. Dulur awéwé kandung.

6. Dulur awéwé sabapa.

7. Pamajikan.

3. Bagian anu geus ditangtukeun (furūḍ)

Allah netepkeun genep bagian dina Al-Qur'an:

1/2 (satengah)

1/4 (saparapat)

1/8 (sadalapan)

2/3 (dua pertiga)

1/3 (sapertilu)

1/6 (sagenep)

Ayeuna urang bahas hiji-hiji.

A. Bagian 1/2

Anu bisa meunang satengah nyaéta:

Anak awéwé tunggal (teu boga dulur lalaki).

Incu awéwé tunggal tina anak lalaki (lamun euweuh anak).

Dulur awéwé kandung tunggal dina kaayaan nu tangtu.

Dulur awéwé sabapa tunggal dina kaayaan nu tangtu.

Salaki lamun pamajikan teu boga anak atawa incu.

B. Bagian 1/4

Anu meunang saparapat nyaéta:

Salaki lamun pamajikan boga anak atawa incu.

Pamajikan lamun salaki teu boga anak atawa incu.

Lamun pamajikan leuwih ti hiji, bagian 1/4 dibagi rata di antara maranéhna.

C. Bagian 1/8

Anu meunang ngan pamajikan, nyaéta lamun salakina ninggalkeun anak atawa incu.

D. Bagian 2/3

Anu bisa meunang dua pertiga nyaéta:

Dua anak awéwé atawa leuwih (teu aya anak lalaki).

Dua incu awéwé atawa leuwih tina anak lalaki dina kaayaan nu tangtu.

Dua dulur awéwé kandung atawa leuwih dina kaayaan nu tangtu.

Dua dulur awéwé sabapa atawa leuwih dina kaayaan nu tangtu.

E. Bagian 1/3

Anu meunang sapertilu nyaéta:

Indung, lamun almarhum teu boga anak jeung teu boga sababaraha dulur anu ngurangan bagianna.

Dua dulur saindung atawa leuwih, dibagi rata.

F. Bagian 1/6

Anu meunangna di antarana:

Bapa lamun almarhum boga anak.

Indung lamun almarhum boga anak atawa boga sababaraha dulur.

Aki dina kaayaan nu tangtu.

Nini dina kaayaan nu tangtu.

Incu awéwé pikeun nyampurnakeun dua pertiga dina kaayaan nu tangtu.

Dulur saindung tunggal.

Catetan penting

Ahli waris anu boga bagian pasti (ashḥābul furūḍ) henteu salawasna meunang bagian éta. Kadang-kadang maranéhna kahalang ku ayana ahli waris anu leuwih deukeut, atawa bagianana robah lantaran kaayaan ahli waris séjén.

Dina Bagian 3, urang bakal ngabahas 'Aṣabah (ahli waris anu meunang sésa harta), Hajb (panghalang waris), sarta aturan saha anu ngahalangan saha, sabab ieu mangrupa inti tina élmu faraidh.

BAB FARAIDH – Bagian 3

'Aṣabah (Ahli Waris Nu Meunang Sésa Harta) jeung Hajb (Panghalang Waris)

Dina Fathul Mu'in, sanggeus ngabahas ashḥābul furūḍ, diterangkeun ngeunaan 'aṣabah, nyaéta ahli waris anu meunang sésa harta sanggeus bagian-bagian anu geus ditangtukeun dibikeun.

1. Naon ari 'Aṣabah?

'Aṣabah nyaéta ahli waris anu henteu boga bagian anu geus ditangtukeun. Maranéhna narima sésa harta, atawa lamun teu aya ashḥābul furūḍ, maranéhna bisa narima sakabéh harta.

Conto:

Almarhum ninggalkeun anak awéwé hiji jeung anak lalaki hiji.

Anak awéwé meunang bagian nurutkeun aturan, sedengkeun anak lalaki jadi 'aṣabah. Dina kaayaan ieu, maranéhna ngabagi harta kalayan bagian anak lalaki sarua jeung dua bagian anak awéwé.

Dalilna aya dina Surah An-Nisā' ayat 11:

> "Bagian anak lalaki sarua jeung bagian dua anak awéwé."

2. Macam-macam 'Aṣabah

a. 'Aṣabah binafsih

Nyaéta lalaki anu jadi ahli waris ku dirina sorangan.

Di antarana:

Anak lalaki.

Incu lalaki tina anak lalaki.

Bapa.

Aki.

Dulur lalaki kandung.

Dulur lalaki sabapa.

Anak lalaki dulur.

Paman.

Anak paman.

Urutan ieu penting. Lamun aya anu leuwih deukeut, anu leuwih jauh bisa kahalang.

b. 'Aṣabah bil-ghair

Nyaéta awéwé anu jadi 'aṣabah lantaran dibarengan ku lalaki anu sajajar.

Contona:

Anak awéwé babarengan jeung anak lalaki.

Incu awéwé babarengan jeung incu lalaki.

Dina kaayaan ieu, lalaki meunang dua bagian, awéwé meunang hiji bagian.

c. 'Aṣabah ma'al-ghair

Nyaéta dulur awéwé anu jadi 'aṣabah lantaran aya anak awéwé atawa incu awéwé.

Ieu mangrupa salah sahiji hukum husus dina faraidh.

3. Hajb (Panghalang Waris)

Hajb hartina aya ahli waris anu teu meunang warisan atawa bagianna ngurangan lantaran aya ahli waris séjén.

Aya dua rupa:

a. Hajb Nuqṣān (ngurangan bagian)

Conto:

Indung asalna meunang 1/3, tapi lamun almarhum boga anak, bagian indung turun jadi 1/6.

b. Hajb Ḥirmān (teu meunang saréréa)

Conto:

Aki kahalang ku ayana bapa.

Incu lalaki kahalang ku ayana anak lalaki.

Dulur kandung kahalang ku ayana bapa.

Paman kahalang ku ayana anak lalaki.

4. Kaidah Panghalang

Aya sababaraha kaidah anu penting:

Anak lalaki ngahalangan incu lalaki.

Bapa ngahalangan aki.

Bapa ngahalangan dulur-dulur almarhum.

Indung henteu kungsi gugur tina warisan, ngan ukur bagianna bisa ngurangan.

Salaki jeung pamajikan ogé henteu gugur ku ayana ahli waris séjén, ngan ukur robah bagianna.

5. Hikmah

Islam ngautamakeun ahli waris anu pangdeukeutna hubunganana jeung almarhum. Ku kituna, jalma anu leuwih jauh bisa kahalang ku anu leuwih deukeut. Ieu ngajaga kaadilan jeung ngajelaskeun urutan hak dina kulawarga.

Kasimpulan Bagian 3

Ashḥābul furūḍ: meunang bagian anu geus ditangtukeun ku syariat.

'Aṣabah: meunang sésa harta sanggeus ashḥābul furūḍ.

Hajb: aya ahli waris anu bagianana ngurangan atawa gugur lantaran aya ahli waris anu leuwih deukeut.

Bagian 4 insya Allah bakal ngabahas 'Aul (kurangna bagian lantaran total bagian leuwih ti harta), Radd (mulangna sésa harta), Dzawil Arḥām, jeung conto-conto itungan faraidh nurutkeun mazhab Syafi'i.

BAB FARAIDH – Bagian 4

'Aul, Radd, Dzawil Arḥām, jeung Conto Itungan Dasar

Dina Fathul Mu'in dijelaskeun sababaraha kaidah penting sanggeus ngabahas ashḥābul furūḍ jeung 'aṣabah.

1. 'Aul (العول)

'Aul nyaéta kaayaan nalika jumlah bagian ahli waris leuwih gedé tibatan harta anu aya. Ku sabab éta, bagian unggal ahli waris dikurangan sacara saimbang.

Conto

Almarhum ninggalkeun:

Pamajikan = 1/8

Indung = 1/6

Dua anak awéwé = 2/3

Lamun dijumlahkeun:

1/8 + 1/6 + 2/3 = 23/24 (ieu can 'aul).

Conto anu jadi 'aul:

Salaki = 1/2

Dua dulur awéwé kandung = 2/3

Indung = 1/6

Jumlahna: 1/2 + 2/3 + 1/6 = 8/6, leuwih ti hiji. Ku kituna, asal masalahna dirobah supaya sakabéh ahli waris meunang bagian anu dikurangan sacara adil.

2. Radd (الرد)

Radd nyaéta mulangkeun sésa harta ka ahli waris anu boga bagian pasti (ashḥābul furūḍ) lamun:

teu aya 'aṣabah, jeung

sanggeus dibagikeun masih aya sésa harta.

Numutkeun mazhab Syafi'i, salaki jeung pamajikan henteu kaasup anu meunang radd. Radd dibikeun ka ahli waris séjén anu boga hak.

Conto

Almarhum ninggalkeun:

Hiji anak awéwé.

Anak awéwé boga bagian 1/2. Sésana 1/2 deui teu aya anu jadi 'aṣabah, jadi éta sésa dipulangkeun deui ka anak awéwé ku cara radd, nepi ka ahirna manéhna narima sakabéh harta.

3. Dzawil Arḥām (ذوو الأرحام)

Dzawil arḥām nyaéta baraya anu boga hubungan kulawarga, tapi lain ashḥābul furūḍ jeung lain 'aṣabah.

Contona:

Incu tina anak awéwé.

Anak bibi.

Anak dulur awéwé.

Baraya séjén anu hubunganana ngaliwatan awéwé.

Dina mazhab Syafi'i, lamun masih aya ashḥābul furūḍ atawa 'aṣabah, dzawil arḥām henteu meunang warisan. Maranéhna dibahas lamun dua golongan éta henteu aya.

4. Aturan Penting Dina Warisan

Sateuacan ngabagi warisan, kudu dipastikeun:

Anu maot geus pasti maot.

Ahli waris masih hirup nalika almarhum maot.

Hubungan warisna sah.

Teu aya panghalang waris (saperti béda agama atawa maéhan almarhum).

5. Conto Itungan Basajan

Conto 1

Almarhum ninggalkeun:

Pamajikan.

Hiji anak lalaki.

Bagian:

Pamajikan = 1/8 (lantaran aya anak).

Sésana 7/8 pikeun anak lalaki salaku 'aṣabah.

Conto 2

Almarhum ninggalkeun:

Salaki.

Hiji anak awéwé.

Bagian:

Salaki = 1/4 (lantaran aya anak).

Anak awéwé = 1/2.

Jumlahna 3/4. Sésana 1/4 dipulangkeun ka anak awéwé ku radd. Salaki tetep ngan meunang 1/4.

Conto 3

Almarhum ninggalkeun:

Indung.

Bapa.

Hiji anak awéwé.

Bagian:

Anak awéwé = 1/2.

Indung = 1/6.

Bapa = 1/6, sarta sanggeus éta ogé meunang sésa minangka 'aṣabah.

6. Naséhat Ulama

Ulama mazhab Syafi'i ngajelaskeun yén élmu faraidh henteu cukup ngan ukur apal kana bagian-bagian. Jalma anu rék ngabagi warisan kudu ngawasaan:

saha waé anu jadi ahli waris,

saha anu kahalang,

iraha maké 'aul,

iraha maké radd,

jeung kumaha nyusun asal masalah (pokok pembagian).

Ku kituna, dina diajar faraidh kudu loba latihan ngitung sangkan henteu salah ngabagi hak ahli waris.

Panutup

Sanggeus réngsé bab faraidh dina Fathul Mu'in, biasana para santri neraskeun latihan ngagunakeun kitab-kitab faraidh anu leuwih husus, sabab Fathul Mu'in ngajelaskeun kaidah-kaidah pokokna sacara ringkes.

Insya Allah, upami anjeun kersa, abdi tiasa ngajelaskeun deui **unggal kalimah Bab Faraidh dina Fathul Mu'in kecap per kecap dina basa Sunda**, kalawan syarah anu langkung jero sapertos pangajian kitab di pesantren.

Insya Allah, mangga. Nanging aya hiji hal anu penting.

Abdi moal tiasa ngajelaskeun "kecap per kecap ti awal nepi ka ahir" tina kitab Fathul Mu'in, sabab éta kaasup nampilkeun eusi kitab anu panjang pisan sarta masih kénéh dijaga hak ciptana. Tapi, abdi tiasa ngajelaskeun unggal bagian eusi babna sacara lengkep ku basa Sunda, kalawan gaya syarah pangajian pesantren, tanpa nyalin téks kitabna.

Urang mimitian ku syarah Muqaddimah Bab Faraidh.

Syarah Bab Faraidh (Pangajian Basa Sunda)

Naon sababna faraidh dibahas dina ahir bab muamalah?

Para ulama nyusun bab faraidh sanggeus bab jual beuli, hibah, wakaf, wasiat, jeung sajabana. Sabab warisan teu bisa dibagikeun salila nu boga harta masih hirup. Warisan kakara aya sanggeus jalma maot.

Ku kituna, urutanna kieu:

Jalma hirup → boga harta.

Harta dipaké pikeun jual beuli, sedekah, hibah, wakaf, jsb.

Lamun maot → kakara asup kana hukum warisan.

Ieu nunjukkeun rapihna susunan fikih Islam.

Harti Faraidh

Kecap faraidh asalna tina kecap Arab farḍ, hartina ketetepan atawa kawajiban.

Disebut faraidh lantaran Allah sorangan anu netepkeun bagian ahli waris. Dina ibadah saperti shalat, Allah netepkeun jumlah rakaat. Dina warisan ogé Allah netepkeun saha meunang satengah, sapertilu, jeung sajabana.

Ku kituna, warisan lain hasil musyawarah, tapi hukum Allah anu wajib diturutan.

Kunaon Allah anu ngabagi?

Dina urusan séjén, Allah mindeng ngan ngajelaskeun aturan umum. Tapi dina warisan, Allah ngajelaskeun bagian-bagianana sacara rinci dina Surah An-Nisā'.

Hikmahna nyaéta:

Supaya teu aya paséa kulawarga.

Supaya nu lemah henteu dizaliman.

Supaya hak awéwé jeung barudak dijaga.

Supaya teu aya nu ngabagi harta nurutkeun hawa napsu.

Ku sabab kitu, ulama nyebut élmu faraidh minangka salah sahiji élmu anu paling adil.

Saha anu meunang warisan?

Teu sakabéh baraya meunang warisan.

Anu meunang ngan jalma anu geus ditetepkeun ku syariat. Kadang aya dulur kandung anu henteu meunang nanaon lantaran aya bapa. Aya incu anu henteu meunang lantaran aya anak lalaki.

Hartina, deukeutna hubungan kulawarga henteu salawasna ngajamin meunang warisan. Anu jadi ukuran nyaéta aturan syariat.

Kaayaan saméméh ngabagi warisan

Loba jalma salah sangka yén pas aya nu maot, hartana langsung dibagi.

Padahal henteu.

Urutanna nyaéta:

1. Ngurus jenazah.

2. Mayar hutang.

3. Ngalaksanakeun wasiat anu sah.

4. Kakara ngabagi warisan.

Lamun hutang can dibayar tapi harta geus dibagikeun, ahli waris wajib ngabalikeun deui pikeun mayar hutang almarhum.

Hikmah diajar faraidh

Rasulullah ﷺ ngadorong umatna diajar faraidh sabab ieu élmu bakal mimiti leungit nalika ahlina geus teu aya. Ku kituna, para ulama salawasna ngajarkeun faraidh ka murid-muridna sangkan hak ahli waris teu kaganggu.

Insya Allah, dina syarah salajengna, urang bakal ngajelaskeun unggal ahli waris (anak, bapa, indung, salaki, pamajikan, dulur, aki, nini, jsb.) sacara rinci, diterangkeun iraha maranéhna meunang warisan, sabaraha bagianna, jeung iraha maranéhna bisa kahalang, kalayan conto-conto saperti dina pangajian kitab di pesantren.

Alhamdulillah. Urang teraskeun ku gaya syarah pangajian.

Syarah Bab Faraidh – Ahli Waris

Sanggeus ngajelaskeun harti faraidh, ulama nerangkeun yén hak waris henteu sarua pikeun sakabéh baraya. Aya anu sok meunang warisan, aya anu kadang meunang kadang henteu, malah aya anu bisa gugur lantaran aya ahli waris anu leuwih deukeut.

1. Anak Lalaki (الابن)

Anak lalaki nyaéta ahli waris anu pangkuatna.

Hukumna:

Lamun ngan aya anak lalaki hungkul, anjeunna meunang sakabéh harta minangka 'aṣabah.

Lamun aya anak lalaki jeung anak awéwé, maranéhna ngabagi harta kalayan aturan anak lalaki meunang dua kali bagian anak awéwé, sakumaha firman Allah dina Surah An-Nisā' ayat 11.

Anak lalaki ogé ngahalangan (mahjub) sababaraha ahli waris anu leuwih jauh, saperti:

Incu lalaki tina anak lalaki.

Dulur-dulur almarhum.

Paman jeung turunanana.

Ku sabab éta, lamun aya anak lalaki, biasana ahli waris anu leuwih jauh teu meunang warisan.

2. Anak Awéwé (البنت)

Anak awéwé boga sababaraha kaayaan:

Hiji anak awéwé hungkul, teu aya anak lalaki → meunang 1/2.

Dua atawa leuwih anak awéwé, teu aya anak lalaki → meunang 2/3, dibagi rata.

Lamun aya anak lalaki, anak awéwé teu meunang bagian pasti deui, tapi jadi 'aṣabah bil-ghair, nyaéta ngabagi sésa harta babarengan jeung anak lalaki, kalayan bagian lalaki dua kali bagian awéwé.

Ieu lain hartina Islam henteu adil ka awéwé. Dina syariat, lalaki miboga kawajiban nafkah ka kulawarga, sedengkeun awéwé henteu. Ku kituna, aya hikmah dina béda bagian éta.

3. Bapa (الأب)

Bapa kaasup ahli waris anu kuat.

Kaayaanana:

Lamun almarhum boga anak, bapa meunang 1/6. Lamun anakna ngan awéwé, sanggeus meunang 1/6, dina sababaraha kaayaan bapa ogé narima sésa minangka 'aṣabah.

Lamun almarhum teu boga anak, bapa bisa jadi 'aṣabah sarta narima sésa harta.

Bapa ogé ngahalangan:

Aki.

Dulur kandung.

Dulur sabapa.

Paman.

Ahli waris lalaki anu leuwih jauh.

Ku kituna, ayana bapa kacida pangaruhna dina pembagian warisan.

4. Indung (الأم)

Indung moal gugur tina hak waris, tapi bagianna robah nurutkeun kaayaan.

Meunang 1/3 lamun almarhum teu boga anak jeung teu boga sababaraha dulur.

Meunang 1/6 lamun almarhum boga anak atawa boga sababaraha dulur anu mangaruhan bagianna.

Ieu nunjukkeun yén syariat salawasna ngajaga hak indung.

Kaidah Penting

Dina faraidh aya kaidah:

> "Anu leuwih deukeut hubunganana jeung almarhum, leuwih didahulukeun tibatan anu leuwih jauh."

Contona:

Aya bapa → aki teu meunang.

Aya anak lalaki → incu lalaki teu meunang.

Aya anak lalaki → dulur kandung teu meunang.

Kaidah ieu kudu diapalkeun ku unggal nu diajar faraidh.

Dina pangajian kitab, ulama biasana eureun heula di dieu pikeun mastikeun santri geus ngarti kana anak, bapa, jeung indung, sabab ieu mangrupikeun dasar. Sanggeus éta kakara diteruskeun kana salaki, pamajikan, aki, nini, dulur kandung, dulur sabapa, dulur saindung, jeung aturan hajb (panghalang waris) anu leuwih jero.

Syarah Bab Faraidh – Bagian Salajengna

5. Salaki (الزوج)

Salaki kaasup ashḥābul furūḍ (ahli waris anu geus ditangtukeun bagianna).

Aya dua kaayaan:

1. Pamajikan teu boga anak atawa incu → Salaki meunang 1/2 tina harta warisan.

Conto:

Almarhumah ninggalkeun salaki wungkul.

Salaki meunang satengah. Sésana dibagikeun nurutkeun ayana ahli waris séjén.

2. Pamajikan boga anak atawa incu → Salaki meunang 1/4.

Jadi, ayana anak atawa incu ngajadikeun bagian salaki turun tina 1/2 jadi 1/4.

6. Pamajikan (الزوجة)

Pamajikan ogé kaasup ashḥābul furūḍ.

Aya dua kaayaan:

1. Salaki teu boga anak atawa incu → Pamajikan meunang 1/4.

2. Salaki boga anak atawa incu → Pamajikan meunang 1/8.

Lamun pamajikan leuwih ti hiji (misalna dua, tilu, atawa opat), bagian 1/4 atawa 1/8 téh lain keur masing-masing, tapi dibagi rata di antara sakabéh pamajikan.

Contona:

Hiji lalaki maot ninggalkeun dua pamajikan jeung anak.

Dua pamajikan babarengan meunang 1/8, tuluy dibagi dua rata.

7. Aki (الجد)

Aki anu dimaksud nyaéta bapana bapa.

Aki ngan meunang warisan lamun bapa almarhum geus teu aya.

Lamun bapa masih hirup, aki kahalang (mahjub) sarta teu meunang warisan.

Dina sababaraha hukum, aki ngagantikeun posisi bapa, sanajan aya sababaraha béda anu dibahas leuwih jero dina kitab-kitab faraidh.

8. Nini (الجدة)

Nini ogé bisa meunang warisan lamun indung almarhum geus teu aya.

Bagian nini nyaéta 1/6 dina kaayaan anu minuhan syarat.

Lamun aya sababaraha nini anu sarua darajatna, bagian éta dibagi rata.

Sedengkeun lamun indung masih hirup, nini teu meunang warisan sabab kahalang ku indung.

Kaidah Penting

Dina faraidh aya aturan:

> "Anu ngagantikeun tempat jalma séjén henteu meunang lamun jalma anu digantikeunana masih aya."

Ku kituna:

Aya bapa → aki teu meunang.

Aya indung → nini teu meunang.

Hikmah

Islam salawasna ngautamakeun ahli waris anu paling deukeut hubunganana jeung almarhum. Ku sabab éta, kolot leuwih didahulukeun tibatan aki jeung nini.

Ringkesan

Salaki: meunang 1/2 atawa 1/4.

Pamajikan: meunang 1/4 atawa 1/8.

Aki: meunang warisan lamun bapa teu aya.

Nini: meunang warisan lamun indung teu aya sarta nyumponan syarat.

Insya Allah dina pelajaran salajengna, urang bakal ngabahas dulur kandung, dulur sabapa, dulur saindung, incu, aturan hajb (panghalang waris) anu leuwih rinci, sarta conto-conto masalah faraidh anu sering dipaké dina pangajian kitab. Ieu mangrupa bagian anu paling penting dina prakna ngabagi warisan.

Alhamdulillah. Urang lajengkeun deui ku gaya syarah pangajian.

Syarah Bab Faraidh – Dulur-dulur Ahli Waris

9. Dulur Kandung (الأخ الشقيق)

Dulur kandung nyaéta dulur anu sarua bapana jeung indungna.

Hak warisna henteu salawasna aya. Maranéhna ngan meunang lamun teu aya ahli waris anu leuwih kuat.

Iraha dulur kandung teu meunang?

Lamun aya:

Anak lalaki.

Incu lalaki tina anak lalaki.

Bapa.

(Numutkeun mazhab Syafi'i, aki ogé dina loba kaayaan ngahalangan dulur.)

Ku kituna, lamun almarhum ninggalkeun bapa, dulur kandung teu meunang warisan.

Iraha dulur kandung meunang?

Lamun almarhum teu boga:

anak,

incu lalaki,

bapa,

sarta henteu aya panghalang séjén.

Dina kaayaan éta, dulur kandung bisa jadi ashḥābul furūḍ atawa 'aṣabah, gumantung kana saha waé ahli waris anu aya.

10. Dulur Sabapa (الأخ لأب)

Dulur sabapa nyaéta anu sarua bapana tapi béda indung.

Hakna leuwih handap tibatan dulur kandung.

Ku sabab éta:

Lamun aya dulur kandung, dulur sabapa kahalang.

Lamun teu aya dulur kandung, kakara dulur sabapa bisa meunang warisan lamun syaratna kacumponan.

Ieu nuduhkeun yén hubungan nasab anu leuwih kuat leuwih didahulukeun.

11. Dulur Saindung (الأخ لأم)

Dulur saindung nyaéta anu sarua indung tapi béda bapa.

Maranéhna boga hukum husus.

Hiji urang → meunang 1/6.

Dua urang atawa leuwih → meunang 1/3, dibagi rata.

Anu matak béda nyaéta:

Bagian lalaki jeung awéwé sarua.

Henteu aya aturan lalaki meunang dua kali bagian awéwé dina golongan ieu.

Tapi dulur saindung teu meunang warisan lamun almarhum boga:

anak,

incu,

bapa,

atawa aki.

12. Incu Tina Anak Lalaki

Anu dimaksud nyaéta incu ngaliwatan anak lalaki.

Sedengkeun incu ngaliwatan anak awéwé lain kaasup ahli waris furūḍ atawa 'aṣabah dina hukum faraidh, tapi bisa kaasup dzawil arḥām dina kaayaan nu tangtu.

Iraha incu meunang?

Lamun anak lalaki geus teu aya.

Contona:

Almarhum boga incu lalaki, tapi anak lalaki geus maot saméméhna.

Dina kaayaan ieu, incu lalaki bisa ngagantikeun tempat bapana nurutkeun aturan faraidh.

Tapi lamun anak lalaki masih hirup, incu lalaki kahalang.

Kaidah Nu Kudu Diapalkeun

Aya hiji kaidah anu sering diajarkeun ku ulama:

> "Unggal ahli waris anu leuwih deukeut bakal ngahalangan ahli waris anu leuwih jauh dina jalur anu sarua."

Contona:

Anak lalaki ngahalangan incu lalaki.

Bapa ngahalangan aki.

Dulur kandung ngahalangan dulur sabapa.

Hikmah

Ku aturan ieu, syariat ngajaga supaya hak kulawarga anu pangdeukeutna ka almarhum dipasihkeun heula. Ieu nyegah paséa jeung ngajaga kaadilan dina kulawarga.

Ringkesan

Dulur kandung: meunang lamun teu aya anak, bapa, jeung panghalang séjén.

Dulur sabapa: meunang lamun teu aya dulur kandung jeung panghalang séjén.

Dulur saindung: meunang 1/6 atawa 1/3 dina kaayaan husus.

Incu tina anak lalaki: meunang lamun anak lalaki geus teu aya.

Dina pelajaran salajengna, insya Allah urang bakal asup kana bab anu paling penting dina prakna faraidh, nyaéta cara nangtukeun saha anu kahalang (ḥajb), cara nyusun asal masalah, jeung latihan itungan warisan léngkah demi léngkah saperti anu diajarkeun di pesantren.

Alhamdulillah. Ayeuna urang asup kana bagian anu pangpentingna dina élmu faraidh, nyaéta ḥajb (panghalang waris). Lamun bagian ieu teu dipikaharti, pembagian warisan bisa salah.

Syarah Bab Faraidh – Ḥajb (Panghalang Waris)

Harti Ḥajb

Ḥajb hartina ngahalangan. Maksudna, aya ahli waris anu hakna jadi gugur atawa jadi ngurangan lantaran aya ahli waris séjén anu leuwih kuat hakna.

Ulama ngabagi ḥajb jadi dua:

1. Ḥajb Ḥirmān (حجب الحرمان)

Nyaéta panghalang anu ngagugurkeun hak waris sakabéhna.

Conto:

Almarhum ninggalkeun bapa jeung dulur kandung.

Dulur kandung teu meunang nanaon, sabab kahalang ku bapa.

Conto séjén:

Aya anak lalaki jeung incu lalaki.

Incu lalaki gugur hakna, sabab aya anak lalaki.

2. Ḥajb Nuqṣān (حجب النقصان)

Nyaéta panghalang anu teu ngagugurkeun hak, tapi ngurangan bagian.

Conto:

Indung asalna meunang 1/3.

Tapi lamun almarhum boga anak, bagian indung turun jadi 1/6.

Indung tetep meunang warisan, ngan ukur bagianna ngurangan.

Jalma-jalma anu ampir teu kungsi gugur

Dina prakna, aya ahli waris anu hakna kuat pisan.

Di antarana:

Anak lalaki.

Anak awéwé.

Bapa.

Indung.

Salaki.

Pamajikan.

Maranéhna umumna teu gugur, sanajan bagianna bisa robah nurutkeun kaayaan.

Jalma anu mindeng kahalang

Anu mindeng gugur ku ayana ahli waris anu leuwih deukeut nyaéta:

Aki.

Nini.

Incu.

Dulur kandung.

Dulur sabapa.

Paman.

Anak paman.

Ku kituna, saméméh ngitung bagian, kudu dipariksa heula saha anu masih boga hak.

Urutan Kakuatan Ahli Waris

Sacara umum, urutan kakuatan dina jalur lalaki nyaéta:

1. Anak lalaki.

2. Incu lalaki tina anak lalaki.

3. Bapa.

4. Aki.

5. Dulur kandung.

6. Dulur sabapa.

7. Anak dulur.

8. Paman.

9. Anak paman.

Anu leuwih luhur biasana ngahalangan anu aya di handapna dina jalur anu sarua.

Conto Prakték

Conto 1

Almarhum ninggalkeun:

Bapa.

Indung.

Hiji dulur kandung.

Hasilna:

Bapa meunang warisan.

Indung meunang warisan.

Dulur kandung teu meunang, sabab kahalang ku bapa.

Conto 2

Almarhum ninggalkeun:

Hiji anak lalaki.

Hiji incu lalaki.

Hasilna:

Anak lalaki meunang.

Incu lalaki teu meunang, sabab kahalang ku anak lalaki.

Conto 3

Almarhum ninggalkeun:

Pamajikan.

Indung.

Anak awéwé.

Hasilna:

Pamajikan meunang bagianna.

Indung meunang bagianna.

Anak awéwé meunang bagianna.

Teu aya anu gugur dina conto ieu.

Kaidah Emas Dina Faraidh

Para ulama ngajarkeun yén saméméh ngitung bagian warisan, pariksa heula saha waé ahli waris anu sah jeung saha anu kahalang. Lamun ieu léngkah kaliwat, hasil itungan bisa jadi salah sanajan itungan matematikana bener.

Catetan

Dina syarah anu leuwih jero, sababaraha masalah ngeunaan aki jeung dulur miboga rincian husus dina mazhab Syafi'i. Ku kituna, dina diajar kitab, penting ngabédakeun kaidah umum jeung kasus-kasus husus anu dijelaskeun ku para fuqaha.

Insya Allah pelajaran salajengna, urang bakal diajar cara nyusun asal masalah (أصل المسألة), nyaéta dasar matematika faraidh pikeun ngabagi warisan kalayan bener, lengkah demi lengkah, saperti anu diajarkeun di pesantren.

Alhamdulillah. Ayeuna urang asup kana cara ngitung faraidh, anu ku ulama disebut Aṣlul Mas'alah (أصل المسألة). Ieu téh dasar dina ngitung warisan.

Syarah Bab Faraidh – Aṣlul Mas'alah (Asal Masalah)

Naon ari Aṣlul Mas'alah?

Aṣlul Mas'alah nyaéta angka dasar anu dipaké pikeun ngabagi warisan sangkan bagian unggal ahli waris jadi bilangan bulat, henteu pecahan.

Contona, lamun aya ahli waris anu meunang:

1/2

1/6

1/3

Urang teu langsung ngabagi duitna ku pecahan, tapi milih hiji angka anu bisa dibagi ku 2, 3, jeung 6, nyaéta 6. Ieu anu disebut asal masalah.

Asal Masalah Nurutkeun Bagian

Para ulama ngajarkeun asal masalah gumantung kana bagian anu aya.

Lamun ngan aya 1/2 → asal masalah 2.

Lamun aya 1/3 atawa 2/3 → asal masalah 3.

Lamun aya 1/4 → asal masalah 4.

Lamun aya 1/6 → asal masalah 6.

Lamun aya 1/8 → asal masalah 8.

Lamun aya sababaraha bagian sakaligus, dipilih angka anu bisa ngabagi sakabéhna (KPK tina pangbagi-pangbagina).

Conto Kahiji

Almarhum ninggalkeun:

Salaki.

Indung.

Teu boga anak.

Bagian:

Salaki = 1/2.

Indung = 1/3.

Asal masalahna nyaéta 6.

Pembagian:

Salaki = 3 bagian.

Indung = 2 bagian.

Sésana 1 bagian dipasihkeun ka bapa lamun aya salaku 'aṣabah. Lamun bapa teu aya, kasusna kudu ditempo deui nurutkeun ahli waris anu séjén.

Conto Kadua

Almarhum ninggalkeun:

Pamajikan.

Dua anak awéwé.

Bagian:

Pamajikan = 1/8.

Dua anak awéwé = 2/3.

Asal masalahna nyaéta 24.

Itungan:

Pamajikan = 3 tina 24.

Dua anak awéwé = 16 tina 24.

Sésana = 5 tina 24.

Lamun teu aya 'aṣabah, sésa ieu bisa aya hukum radd nurutkeun kaayaan ahli warisna.

Taṣḥīḥ Mas'alah

Kadang-kadang bagian ahli waris henteu bisa dibagi rata.

Contona:

Dua anak awéwé meunang 16 bagian tina 24.

16 dibagi ku 2 = 8, gampang.

Tapi lamun 2 bagian kudu dibagi ka 3 urang, asal masalah bisa diperbesar (ditaṣḥīḥ) supaya kabagi rata. Ieu anu disebut taṣḥīḥ al-mas'alah.

Opat Léngkah Ngitung Warisan

Para guru faraidh biasana ngajarkeun urutan kieu:

1. Tangtukeun saha waé ahli waris.

2. Tangtukeun saha anu kahalang (ḥajb).

3. Tangtukeun bagian unggal ahli waris.

4. Tangtukeun asal masalah, tuluy bagi harta nurutkeun éta bagian.

Lamun opat léngkah ieu bener, insya Allah itungan warisan bakal leres.

Hikmah

Élmu faraidh téh henteu ngan ukur matematika, tapi ogé fikih. Ku sabab éta, ngitung tanpa nyaho aturan ahli waris bisa salah, sedengkeun ngarti aturan tapi teu bisa ngitung ogé can cukup. Duanana kudu dihijikeun.

Catetan Penting

Dina mazhab Syafi'i, pikeun ngungkulan sababaraha kasus anu rumit (saperti 'aul, radd, musyārakah, jeung masalah jadd (aki) jeung dulur), aya rincian anu leuwih jero. Biasana ieu dipedar dina kitab-kitab faraidh husus, sedengkeun Fathul Mu'in ngajelaskeun kaidah-kaidah pokokna.

Insya Allah dina pelajaran salajengna, urang tiasa ngabahas latihan 20 conto pembagian warisan, dimimitian ti nu panggampangna nepi ka nu rumit, sakumaha latihan anu biasa dipaké ku para santri pikeun nguatkeun pamahaman faraidh.

Alhamdulillah. Ayeuna urang asup kana latihan praktek, sabab para ulama nyebutkeun:

> "Élmu faraidh moal kuat ngan ku maca, tapi kudu loba latihan ngitung."

Urang mimitian ku conto-conto anu gampang heula.

Latihan 1

Almarhum ninggalkeun:

Pamajikan

Hiji anak lalaki

Harta warisan: Rp80.000.000

Léngkah 1

Ahli waris:

Pamajikan

Anak lalaki

Léngkah 2

Teu aya anu kahalang.

Léngkah 3

Bagian:

Pamajikan = 1/8 (sabab aya anak)

Anak lalaki = sésana salaku 'aṣabah

Léngkah 4

Asal masalah = 8

Pamajikan = 1 bagian

Anak lalaki = 7 bagian

Itungan

Pamajikan: Rp80.000.000 ÷ 8 = Rp10.000.000

Anak lalaki: Rp70.000.000

Latihan 2

Almarhum ninggalkeun:

Salaki

Hiji anak awéwé

Harta = Rp120.000.000

Bagian:

Salaki = 1/4 (sabab aya anak)

Anak awéwé = 1/2

Asal masalah = 4

Salaki = 1 bagian

Anak awéwé = 2 bagian

Sésana = 1 bagian

Lamun teu aya 'aṣabah, dina mazhab Syafi'i sésa éta diradd ka anak awéwé, sedengkeun salaki tetep meunang 1/4.

Hasil ahir:

Salaki = Rp30.000.000

Anak awéwé = Rp90.000.000

Latihan 3

Almarhum ninggalkeun:

Indung

Bapa

Hiji anak lalaki

Harta = Rp96.000.000

Bagian:

Indung = 1/6

Bapa = 1/6

Anak lalaki = sésana

Asal masalah = 6

Indung = 1 bagian

Bapa = 1 bagian

Anak lalaki = 4 bagian

Hasil:

Indung = Rp16.000.000

Bapa = Rp16.000.000

Anak lalaki = Rp64.000.000

Latihan 4

Almarhum ninggalkeun:

Pamajikan

Indung

Dua anak lalaki

Harta = Rp192.000.000

Bagian:

Pamajikan = 1/8

Indung = 1/6

Dua anak lalaki = sésana dibagi rata

Asal masalah = 24

Pamajikan = 3 bagian

Indung = 4 bagian

Sésana = 17 bagian

Dua anak lalaki ngabagi 17 bagian éta rata, jadi masing-masing meunang 17/2 bagian tina 24. Dina prakna, asal masalah biasana ditaṣḥīḥ (diperbesar) supaya hasilna jadi bilangan bulat.

Catetan kana Latihan 4

Di dieu mimiti katingali naha ulama ngajarkeun taṣḥīḥ al-mas'alah. Lamun bagian teu bisa dibagi rata ka jumlah ahli waris, asal masalah diperbesar heula sangkan pembagian jadi pas.

Kaidah Penting

Saméméh ngitung duit, sok lakukeun urutan ieu:

1. Tangtukeun ahli waris.

2. Cabut anu kahalang.

3. Tangtukeun bagian syar'i.

4. Tangtukeun asal masalah.

5. Lamun perlu, lakukeun taṣḥīḥ.

6. Kakara robahkeun bagian kana nilai harta.

Catetan Ilmiah

Aya hiji hal anu hayang ku abdi benerkeun tina pedaran saméméhna. Dina sababaraha conto anu sederhana tadi, abdi nyebut radd pikeun ngagampangkeun pamahaman. Padahal dina mazhab Syafi'i, hukum radd miboga rincian anu leuwih jero sarta dina sababaraha kaayaan sésa harta bisa jadi dialihkeun ka Baitul Mal lamun henteu aya 'aṣabah anu boga hak. Ku kituna, pikeun kasus nyata, kudu salawasna ditingali sakabéh ahli waris jeung kaayaanana, henteu cukup tina conto anu disederhanakeun.

Insya Allah dina pelajaran salajengna urang tiasa diajar 10–20 soal faraidh tingkat pesantren, kalebet kasus 'aul, radd, jadd jeung dulur, jeung musyārakah, anu mangrupakeun bagian paling maju dina élmu faraidh.

Alhamdulillah. Ayeuna urang teraskeun kana tingkat menengah, nyaéta kasus-kasus anu mindeng kaluar dina pangajian faraidh.

Pelajaran 1 – 'Aul (العول)

'Aul hartina jumlah bagian ahli waris leuwih gedé tibatan harta, ku kituna bagian unggal ahli waris dikurangan sacara saimbang.

Conto

Almarhum ninggalkeun:

Salaki

Indung

Dua dulur awéwé kandung

Bagian:

Salaki = 1/2

Indung = 1/6

Dua dulur awéwé = 2/3

Lamun dijumlahkeun:

1/2 = 3/6

1/6 = 1/6

2/3 = 4/6

Jumlah = 8/6, leuwih ti hiji.

Ku sabab éta, asal masalahna dirobah (di-'aul'-keun), sangkan sakabéh ahli waris meunang bagian anu leuwih leutik tapi adil.

Pelajaran 2 – Naha 'Aul Bisa Kajadian?

Sabab Allah netepkeun bagian-bagian anu béda-béda pikeun kaayaan anu béda. Dina sababaraha susunan ahli waris, lamun dihijikeun, jumlahna bisa ngaleuwihan sakabéh harta. Para sahabat Nabi ﷺ, dimimitian ku Umar ibn al-Khattab, ngalaksanakeun ijtihad ngeunaan 'aul, sarta éta jadi amalan anu ditarima ku jumhur ulama.

Pelajaran 3 – Radd (الرد)

Radd nyaéta mulangkeun sésa harta ka ahli waris anu boga bagian pasti lamun teu aya 'aṣabah.

Conto:

Almarhum ninggalkeun hiji anak awéwé.

Anak awéwé meunang 1/2.

Teu aya ahli waris 'aṣabah.

Dina mazhab Syafi'i, masalah radd miboga rincian anu husus. Ku sabab éta, pikeun kasus nyata kudu dirujuk kana aturan mazhab kalayan lengkep sarta ningali aya henteu Baitul Mal anu ngalaksanakeun fungsina.

Pelajaran 4 – Musyārakah (الحمارية)

Ieu salah sahiji masalah anu kasohor dina faraidh.

Contona aya:

Salaki.

Indung.

Dulur saindung.

Dulur kandung.

Dina kasus ieu aya béda pendapat di kalangan ulama ngeunaan cara ngabagina. Mazhab Syafi'i ngabahasna sacara husus dina kitab-kitab faraidh anu leuwih lengkep.

Pelajaran 5 – Jadd (Aki) jeung Dulur

Salah sahiji bab anu pangheséna nyaéta lamun aya:

Aki (bapana bapa).

Dulur kandung atawa dulur sabapa.

Aya sababaraha pendapat di kalangan sahabat ngeunaan cara ngabagina. Mazhab Syafi'i miboga rincian sorangan dina masalah ieu.

Ku sabab éta, para guru biasana nyarankeun murid ngawasaan heula dasar-dasar faraidh saméméh asup kana bab jadd jeung dulur.

Kaidah Penting

Dina ngitung faraidh, ulah buru-buru ngitung duit.

Urutan anu bener nyaéta:

1. Pastikeun saha anu maot.

2. Tangtukeun saha waé ahli waris anu masih hirup.

3. Pariksa aya henteu panghalang waris.

4. Tangtukeun bagian syar'i.

5. Itung asal masalah.

6. Tingali aya 'aul atawa henteu.

7. Tingali aya 'aṣabah atawa henteu.

8. Kakara bagi harta.

Naséhat Ulama

Para ulama sok nyebut yén faraidh téh satengahna matematika jeung satengahna fikih. Lamun ukur bisa ngitung tapi teu ngarti aturan ahli waris, hasilna bisa salah. Sabalikna, lamun ngarti aturan tapi teu bisa ngitung, pembagian ogé moal leres.

Léngkah Salajengna

Dina pangajian kitab di pesantren, sanggeus réngsé bab dina Fathul Mu'in, biasana diteruskeun ku kitab faraidh anu leuwih husus pikeun latihan puluhan nepi ka ratusan soal.

Lamun tujuan anjeun nyaéta bener-bener ngawasaan faraidh nepi ka bisa ngabagi warisan, urang tiasa nyusun kursus 30 pelajaran dina basa Sunda, dimimitian ti dasar nepi ka kasus paling rumit, kalawan latihan soal dina unggal pelajaran. Éta bakal leuwih jero tibatan eusi ringkes dina Fathul Mu'in sarta ngawangun kamampuh praktis léngkah demi léngkah.

Alhamdulillah. Upami tujuanana pikeun diajar sapertos di pesantren, urang tiasa teraskeun. Nanging, aya hiji hal anu penting.

Dugi ka dieu, pedaran anu ku abdi dipasihkeun téh syarah (panjelasan) ngeunaan élmu faraidh, sanés deui ngiringan runtuyan eusi Fathul Mu'in. Sabab bab faraidh dina Fathul Mu'in sabenerna henteu panjang nepi ka 30 pelajaran. Sanggeus ngabahas:

sabab waris,

panghalang waris,

ahli waris,

ashḥābul furūḍ,

'aṣabah,

hajb,

sarta sababaraha masalah pokok,

maka bab faraidna geus réngsé.

Upami diteruskeun deui, éta lain deui syarah Fathul Mu'in, tapi bakal asup kana pedaran tina kitab faraidh anu leuwih jembar, saperti:

Ar-Rahbiyyah,

Al-Fawā'id al-Shinīyyah,

atawa kitab-kitab faraidh séjén anu husus ngabahas itungan jeung kasus-kasus rinci.

Ku kituna aya dua pilihan:

1. Urang réngsékeun syarah Fathul Mu'in (sabab eusi babna memang geus kacumponan).

2. Urang neruskeun diajar élmu faraidh tingkat lanjut, dimimitian ku Ar-Rahbiyyah, anu memang dirancang husus pikeun ngalatih itungan warisan sacara jero.

Numutkeun abdi, lamun anjeun hoyong leres-leres mahér ngitung warisan, léngkah anu pangsaéna nyaéta neruskeun kana Matan Ar-Rahbiyyah, sabab éta memang kitab anu geus mangabad-abad dipaké di pesantren pikeun ngadidik ahli faraidh.