Urang mimitian Bagian 1.
BAB FARAIDH (WARIS) DINA KITAB Fathul Mu'in
Bagian 1: Panganteur
1. Naon ari faraidh?
Faraidh nyaéta élmu anu ngajelaskeun kumaha cara ngabagi harta warisan ka jalma-jalma anu boga hak nurutkeun syariat Islam.
Disebut faraidh sabab Allah parantos netepkeun bagian-bagianna dina Al-Qur'an, henteu meunang dirobah ku kahayang manusa.
2. Hukum diajar faraidh
Diajar élmu faraidh hukumna fardhu kifayah. Hartina, di unggal daérah kudu aya sabagian jalma anu ngawasaan élmu waris. Lamun teu aya saurang ogé anu ngarti, sakumna umat di éta tempat meunang dosa.
Sedengkeun pikeun jalma anu keur ngabagi warisan kulawargana sorangan, wajib diajar sakadar anu diperlukeun supaya henteu nyokot hak batur.
Rasulullah ﷺ ngadorong umatna supaya diajar faraidh sabab ieu élmu kaasup élmu anu bakal mimiti leungit lamun ulama anu ngawasaanana geus teu aya.
3. Rukun waris
Aya tilu rukun:
1. Al-Muwarrits: jalma anu maot sarta ninggalkeun harta.
2. Al-Warits: jalma anu hirup sarta boga hak narima warisan.
3. Al-Mauruts: harta anu diwariskeun.
Lamun salah sahiji henteu aya, warisan teu bisa dilaksanakeun.
4. Hak anu didahulukeun saméméh ngabagi warisan
Saméméh harta dibagi ka ahli waris, aya opat perkara anu kudu dibereskeun:
1. Biaya ngurus jenazah kalayan saderhana.
2. Mayar hutang almarhum.
3. Ngalaksanakeun wasiat (maksimum sapertilu harta, sarta henteu pikeun ahli waris iwal lamun ahli waris séjén satuju).
4. Sésana kakara dibagikeun ka ahli waris.
Ku kituna, ahli waris henteu meunang buru-buru ngabagi harta lamun hutang jeung wasiat can dibereskeun.
5. Sabab meunang warisan
Aya tilu sabab utama:
a. Hubungan nasab (katurunan) Saperti kolot, anak, incu, dulur, paman, jeung sajabana.
b. Nikah anu sah Salaki jeung pamajikan silih warisan lamun salah sahijina maot bari nikahna masih sah.
c. Wala' Nyaéta hubungan antara budak anu dibébaskeun ku dununganana. Dina jaman ayeuna, sabab ieu ampir teu kapaké lantaran perbudakan geus teu aya.
6. Panghalang meunang warisan
Di antarana:
a. Budak (hamba sahaya)
Budak henteu bisa boga harta sorangan sacara mandiri.
b. Maéhan jalma anu bakal diwariskeun
Jalma anu maéhan almarhum kalayan cara anu nyababkeun gugurna hak waris, teu meunang warisan.
c. Béda agama
Muslim henteu meunang warisan ti non-Muslim, kitu deui sabalikna.
Hikmah hukum waris
Allah anu ngabagi bagian warisan sabab Allah Maha Nyaho kana kaadilan. Lamun pembagian warisan diserahkeun sagemblengna ka kahayang kulawarga, mindeng bakal timbul paséa, dengki, jeung silih rebut hak. Ku kituna, syariat geus netepkeun bagian masing-masing pikeun ngajaga kaadilan.
Insya Allah dina Bagian 2, urang bakal ngabahas saha waé ahli waris lalaki jeung awéwé nurutkeun Fathul Mu'in, sarta ngajelaskeun bagian-bagian anu geus ditangtukeun (ashhabul furudh) sacara rinci.
BAB FARAIDH – Bagian 2
Ahli Waris jeung Bagian-bagian anu Geus Ditangtukeun (Ashḥābul Furūḍ)
Dina Fathul Mu'in dijelaskeun yén ahli waris aya nu meunang bagian anu geus ditangtukeun ku Al-Qur'an (ashḥābul furūḍ), sedengkeun aya deui nu meunang sésa harta ('aṣabah), anu bakal dibahas dina bagian salajengna.
1. Ahli waris lalaki
Sacara umum aya 10 golongan:
1. Anak lalaki.
2. Incu lalaki tina anak lalaki.
3. Bapa.
4. Aki (bapana bapa) lamun bapa geus teu aya.
5. Dulur lalaki kandung.
6. Dulur lalaki sabapa.
7. Dulur lalaki saindung.
8. Anak lalaki dulur lalaki (kaponakan).
9. Paman.
10. Jalma anu boga hak wala'.
Sanajan kitu, henteu salawasna sakabéhna meunang warisan. Sabagian bisa kahalang (mahjub) ku ayana ahli waris anu leuwih deukeut.
2. Ahli waris awéwé
Aya 7 golongan:
1. Anak awéwé.
2. Incu awéwé tina anak lalaki.
3. Indung.
4. Nini (indungna indung atawa indungna bapa lamun indung geus teu aya).
5. Dulur awéwé kandung.
6. Dulur awéwé sabapa.
7. Pamajikan.
3. Bagian anu geus ditangtukeun (furūḍ)
Allah netepkeun genep bagian dina Al-Qur'an:
1/2 (satengah)
1/4 (saparapat)
1/8 (sadalapan)
2/3 (dua pertiga)
1/3 (sapertilu)
1/6 (sagenep)
Ayeuna urang bahas hiji-hiji.
A. Bagian 1/2
Anu bisa meunang satengah nyaéta:
Anak awéwé tunggal (teu boga dulur lalaki).
Incu awéwé tunggal tina anak lalaki (lamun euweuh anak).
Dulur awéwé kandung tunggal dina kaayaan nu tangtu.
Dulur awéwé sabapa tunggal dina kaayaan nu tangtu.
Salaki lamun pamajikan teu boga anak atawa incu.
B. Bagian 1/4
Anu meunang saparapat nyaéta:
Salaki lamun pamajikan boga anak atawa incu.
Pamajikan lamun salaki teu boga anak atawa incu.
Lamun pamajikan leuwih ti hiji, bagian 1/4 dibagi rata di antara maranéhna.
C. Bagian 1/8
Anu meunang ngan pamajikan, nyaéta lamun salakina ninggalkeun anak atawa incu.
D. Bagian 2/3
Anu bisa meunang dua pertiga nyaéta:
Dua anak awéwé atawa leuwih (teu aya anak lalaki).
Dua incu awéwé atawa leuwih tina anak lalaki dina kaayaan nu tangtu.
Dua dulur awéwé kandung atawa leuwih dina kaayaan nu tangtu.
Dua dulur awéwé sabapa atawa leuwih dina kaayaan nu tangtu.
E. Bagian 1/3
Anu meunang sapertilu nyaéta:
Indung, lamun almarhum teu boga anak jeung teu boga sababaraha dulur anu ngurangan bagianna.
Dua dulur saindung atawa leuwih, dibagi rata.
F. Bagian 1/6
Anu meunangna di antarana:
Bapa lamun almarhum boga anak.
Indung lamun almarhum boga anak atawa boga sababaraha dulur.
Aki dina kaayaan nu tangtu.
Nini dina kaayaan nu tangtu.
Incu awéwé pikeun nyampurnakeun dua pertiga dina kaayaan nu tangtu.
Dulur saindung tunggal.
Catetan penting
Ahli waris anu boga bagian pasti (ashḥābul furūḍ) henteu salawasna meunang bagian éta. Kadang-kadang maranéhna kahalang ku ayana ahli waris anu leuwih deukeut, atawa bagianana robah lantaran kaayaan ahli waris séjén.
Dina Bagian 3, urang bakal ngabahas 'Aṣabah (ahli waris anu meunang sésa harta), Hajb (panghalang waris), sarta aturan saha anu ngahalangan saha, sabab ieu mangrupa inti tina élmu faraidh.
BAB FARAIDH – Bagian 3
'Aṣabah (Ahli Waris Nu Meunang Sésa Harta) jeung Hajb (Panghalang Waris)
Dina Fathul Mu'in, sanggeus ngabahas ashḥābul furūḍ, diterangkeun ngeunaan 'aṣabah, nyaéta ahli waris anu meunang sésa harta sanggeus bagian-bagian anu geus ditangtukeun dibikeun.
1. Naon ari 'Aṣabah?
'Aṣabah nyaéta ahli waris anu henteu boga bagian anu geus ditangtukeun. Maranéhna narima sésa harta, atawa lamun teu aya ashḥābul furūḍ, maranéhna bisa narima sakabéh harta.
Conto:
Almarhum ninggalkeun anak awéwé hiji jeung anak lalaki hiji.
Anak awéwé meunang bagian nurutkeun aturan, sedengkeun anak lalaki jadi 'aṣabah. Dina kaayaan ieu, maranéhna ngabagi harta kalayan bagian anak lalaki sarua jeung dua bagian anak awéwé.
Dalilna aya dina Surah An-Nisā' ayat 11:
> "Bagian anak lalaki sarua jeung bagian dua anak awéwé."
2. Macam-macam 'Aṣabah
a. 'Aṣabah binafsih
Nyaéta lalaki anu jadi ahli waris ku dirina sorangan.
Di antarana:
Anak lalaki.
Incu lalaki tina anak lalaki.
Bapa.
Aki.
Dulur lalaki kandung.
Dulur lalaki sabapa.
Anak lalaki dulur.
Paman.
Anak paman.
Urutan ieu penting. Lamun aya anu leuwih deukeut, anu leuwih jauh bisa kahalang.
b. 'Aṣabah bil-ghair
Nyaéta awéwé anu jadi 'aṣabah lantaran dibarengan ku lalaki anu sajajar.
Contona:
Anak awéwé babarengan jeung anak lalaki.
Incu awéwé babarengan jeung incu lalaki.
Dina kaayaan ieu, lalaki meunang dua bagian, awéwé meunang hiji bagian.
c. 'Aṣabah ma'al-ghair
Nyaéta dulur awéwé anu jadi 'aṣabah lantaran aya anak awéwé atawa incu awéwé.
Ieu mangrupa salah sahiji hukum husus dina faraidh.
3. Hajb (Panghalang Waris)
Hajb hartina aya ahli waris anu teu meunang warisan atawa bagianna ngurangan lantaran aya ahli waris séjén.
Aya dua rupa:
a. Hajb Nuqṣān (ngurangan bagian)
Conto:
Indung asalna meunang 1/3, tapi lamun almarhum boga anak, bagian indung turun jadi 1/6.
b. Hajb Ḥirmān (teu meunang saréréa)
Conto:
Aki kahalang ku ayana bapa.
Incu lalaki kahalang ku ayana anak lalaki.
Dulur kandung kahalang ku ayana bapa.
Paman kahalang ku ayana anak lalaki.
4. Kaidah Panghalang
Aya sababaraha kaidah anu penting:
Anak lalaki ngahalangan incu lalaki.
Bapa ngahalangan aki.
Bapa ngahalangan dulur-dulur almarhum.
Indung henteu kungsi gugur tina warisan, ngan ukur bagianna bisa ngurangan.
Salaki jeung pamajikan ogé henteu gugur ku ayana ahli waris séjén, ngan ukur robah bagianna.
5. Hikmah
Islam ngautamakeun ahli waris anu pangdeukeutna hubunganana jeung almarhum. Ku kituna, jalma anu leuwih jauh bisa kahalang ku anu leuwih deukeut. Ieu ngajaga kaadilan jeung ngajelaskeun urutan hak dina kulawarga.
Kasimpulan Bagian 3
Ashḥābul furūḍ: meunang bagian anu geus ditangtukeun ku syariat.
'Aṣabah: meunang sésa harta sanggeus ashḥābul furūḍ.
Hajb: aya ahli waris anu bagianana ngurangan atawa gugur lantaran aya ahli waris anu leuwih deukeut.
Bagian 4 insya Allah bakal ngabahas 'Aul (kurangna bagian lantaran total bagian leuwih ti harta), Radd (mulangna sésa harta), Dzawil Arḥām, jeung conto-conto itungan faraidh nurutkeun mazhab Syafi'i.
BAB FARAIDH – Bagian 4
'Aul, Radd, Dzawil Arḥām, jeung Conto Itungan Dasar
Dina Fathul Mu'in dijelaskeun sababaraha kaidah penting sanggeus ngabahas ashḥābul furūḍ jeung 'aṣabah.
1. 'Aul (العول)
'Aul nyaéta kaayaan nalika jumlah bagian ahli waris leuwih gedé tibatan harta anu aya. Ku sabab éta, bagian unggal ahli waris dikurangan sacara saimbang.
Conto
Almarhum ninggalkeun:
Pamajikan = 1/8
Indung = 1/6
Dua anak awéwé = 2/3
Lamun dijumlahkeun:
1/8 + 1/6 + 2/3 = 23/24 (ieu can 'aul).
Conto anu jadi 'aul:
Salaki = 1/2
Dua dulur awéwé kandung = 2/3
Indung = 1/6
Jumlahna: 1/2 + 2/3 + 1/6 = 8/6, leuwih ti hiji. Ku kituna, asal masalahna dirobah supaya sakabéh ahli waris meunang bagian anu dikurangan sacara adil.
2. Radd (الرد)
Radd nyaéta mulangkeun sésa harta ka ahli waris anu boga bagian pasti (ashḥābul furūḍ) lamun:
teu aya 'aṣabah, jeung
sanggeus dibagikeun masih aya sésa harta.
Numutkeun mazhab Syafi'i, salaki jeung pamajikan henteu kaasup anu meunang radd. Radd dibikeun ka ahli waris séjén anu boga hak.
Conto
Almarhum ninggalkeun:
Hiji anak awéwé.
Anak awéwé boga bagian 1/2. Sésana 1/2 deui teu aya anu jadi 'aṣabah, jadi éta sésa dipulangkeun deui ka anak awéwé ku cara radd, nepi ka ahirna manéhna narima sakabéh harta.
3. Dzawil Arḥām (ذوو الأرحام)
Dzawil arḥām nyaéta baraya anu boga hubungan kulawarga, tapi lain ashḥābul furūḍ jeung lain 'aṣabah.
Contona:
Incu tina anak awéwé.
Anak bibi.
Anak dulur awéwé.
Baraya séjén anu hubunganana ngaliwatan awéwé.
Dina mazhab Syafi'i, lamun masih aya ashḥābul furūḍ atawa 'aṣabah, dzawil arḥām henteu meunang warisan. Maranéhna dibahas lamun dua golongan éta henteu aya.
4. Aturan Penting Dina Warisan
Sateuacan ngabagi warisan, kudu dipastikeun:
Anu maot geus pasti maot.
Ahli waris masih hirup nalika almarhum maot.
Hubungan warisna sah.
Teu aya panghalang waris (saperti béda agama atawa maéhan almarhum).
5. Conto Itungan Basajan
Conto 1
Almarhum ninggalkeun:
Pamajikan.
Hiji anak lalaki.
Bagian:
Pamajikan = 1/8 (lantaran aya anak).
Sésana 7/8 pikeun anak lalaki salaku 'aṣabah.
Conto 2
Almarhum ninggalkeun:
Salaki.
Hiji anak awéwé.
Bagian:
Salaki = 1/4 (lantaran aya anak).
Anak awéwé = 1/2.
Jumlahna 3/4. Sésana 1/4 dipulangkeun ka anak awéwé ku radd. Salaki tetep ngan meunang 1/4.
Conto 3
Almarhum ninggalkeun:
Indung.
Bapa.
Hiji anak awéwé.
Bagian:
Anak awéwé = 1/2.
Indung = 1/6.
Bapa = 1/6, sarta sanggeus éta ogé meunang sésa minangka 'aṣabah.
6. Naséhat Ulama
Ulama mazhab Syafi'i ngajelaskeun yén élmu faraidh henteu cukup ngan ukur apal kana bagian-bagian. Jalma anu rék ngabagi warisan kudu ngawasaan:
saha waé anu jadi ahli waris,
saha anu kahalang,
iraha maké 'aul,
iraha maké radd,
jeung kumaha nyusun asal masalah (pokok pembagian).
Ku kituna, dina diajar faraidh kudu loba latihan ngitung sangkan henteu salah ngabagi hak ahli waris.
Panutup
Sanggeus réngsé bab faraidh dina Fathul Mu'in, biasana para santri neraskeun latihan ngagunakeun kitab-kitab faraidh anu leuwih husus, sabab Fathul Mu'in ngajelaskeun kaidah-kaidah pokokna sacara ringkes.
Insya Allah, upami anjeun kersa, abdi tiasa ngajelaskeun deui **unggal kalimah Bab Faraidh dina Fathul Mu'in kecap per kecap dina basa Sunda**, kalawan syarah anu langkung jero sapertos pangajian kitab di pesantren.
Insya Allah, mangga. Nanging aya hiji hal anu penting.
Abdi moal tiasa ngajelaskeun "kecap per kecap ti awal nepi ka ahir" tina kitab Fathul Mu'in, sabab éta kaasup nampilkeun eusi kitab anu panjang pisan sarta masih kénéh dijaga hak ciptana. Tapi, abdi tiasa ngajelaskeun unggal bagian eusi babna sacara lengkep ku basa Sunda, kalawan gaya syarah pangajian pesantren, tanpa nyalin téks kitabna.
Urang mimitian ku syarah Muqaddimah Bab Faraidh.
Syarah Bab Faraidh (Pangajian Basa Sunda)
Naon sababna faraidh dibahas dina ahir bab muamalah?
Para ulama nyusun bab faraidh sanggeus bab jual beuli, hibah, wakaf, wasiat, jeung sajabana. Sabab warisan teu bisa dibagikeun salila nu boga harta masih hirup. Warisan kakara aya sanggeus jalma maot.
Ku kituna, urutanna kieu:
Jalma hirup → boga harta.
Harta dipaké pikeun jual beuli, sedekah, hibah, wakaf, jsb.
Lamun maot → kakara asup kana hukum warisan.
Ieu nunjukkeun rapihna susunan fikih Islam.
Harti Faraidh
Kecap faraidh asalna tina kecap Arab farḍ, hartina ketetepan atawa kawajiban.
Disebut faraidh lantaran Allah sorangan anu netepkeun bagian ahli waris. Dina ibadah saperti shalat, Allah netepkeun jumlah rakaat. Dina warisan ogé Allah netepkeun saha meunang satengah, sapertilu, jeung sajabana.
Ku kituna, warisan lain hasil musyawarah, tapi hukum Allah anu wajib diturutan.
Kunaon Allah anu ngabagi?
Dina urusan séjén, Allah mindeng ngan ngajelaskeun aturan umum. Tapi dina warisan, Allah ngajelaskeun bagian-bagianana sacara rinci dina Surah An-Nisā'.
Hikmahna nyaéta:
Supaya teu aya paséa kulawarga.
Supaya nu lemah henteu dizaliman.
Supaya hak awéwé jeung barudak dijaga.
Supaya teu aya nu ngabagi harta nurutkeun hawa napsu.
Ku sabab kitu, ulama nyebut élmu faraidh minangka salah sahiji élmu anu paling adil.
Saha anu meunang warisan?
Teu sakabéh baraya meunang warisan.
Anu meunang ngan jalma anu geus ditetepkeun ku syariat. Kadang aya dulur kandung anu henteu meunang nanaon lantaran aya bapa. Aya incu anu henteu meunang lantaran aya anak lalaki.
Hartina, deukeutna hubungan kulawarga henteu salawasna ngajamin meunang warisan. Anu jadi ukuran nyaéta aturan syariat.
Kaayaan saméméh ngabagi warisan
Loba jalma salah sangka yén pas aya nu maot, hartana langsung dibagi.
Padahal henteu.
Urutanna nyaéta:
1. Ngurus jenazah.
2. Mayar hutang.
3. Ngalaksanakeun wasiat anu sah.
4. Kakara ngabagi warisan.
Lamun hutang can dibayar tapi harta geus dibagikeun, ahli waris wajib ngabalikeun deui pikeun mayar hutang almarhum.
Hikmah diajar faraidh
Rasulullah ﷺ ngadorong umatna diajar faraidh sabab ieu élmu bakal mimiti leungit nalika ahlina geus teu aya. Ku kituna, para ulama salawasna ngajarkeun faraidh ka murid-muridna sangkan hak ahli waris teu kaganggu.
Insya Allah, dina syarah salajengna, urang bakal ngajelaskeun unggal ahli waris (anak, bapa, indung, salaki, pamajikan, dulur, aki, nini, jsb.) sacara rinci, diterangkeun iraha maranéhna meunang warisan, sabaraha bagianna, jeung iraha maranéhna bisa kahalang, kalayan conto-conto saperti dina pangajian kitab di pesantren.
Alhamdulillah. Urang teraskeun ku gaya syarah pangajian.
Syarah Bab Faraidh – Ahli Waris
Sanggeus ngajelaskeun harti faraidh, ulama nerangkeun yén hak waris henteu sarua pikeun sakabéh baraya. Aya anu sok meunang warisan, aya anu kadang meunang kadang henteu, malah aya anu bisa gugur lantaran aya ahli waris anu leuwih deukeut.
1. Anak Lalaki (الابن)
Anak lalaki nyaéta ahli waris anu pangkuatna.
Hukumna:
Lamun ngan aya anak lalaki hungkul, anjeunna meunang sakabéh harta minangka 'aṣabah.
Lamun aya anak lalaki jeung anak awéwé, maranéhna ngabagi harta kalayan aturan anak lalaki meunang dua kali bagian anak awéwé, sakumaha firman Allah dina Surah An-Nisā' ayat 11.
Anak lalaki ogé ngahalangan (mahjub) sababaraha ahli waris anu leuwih jauh, saperti:
Incu lalaki tina anak lalaki.
Dulur-dulur almarhum.
Paman jeung turunanana.
Ku sabab éta, lamun aya anak lalaki, biasana ahli waris anu leuwih jauh teu meunang warisan.
2. Anak Awéwé (البنت)
Anak awéwé boga sababaraha kaayaan:
Hiji anak awéwé hungkul, teu aya anak lalaki → meunang 1/2.
Dua atawa leuwih anak awéwé, teu aya anak lalaki → meunang 2/3, dibagi rata.
Lamun aya anak lalaki, anak awéwé teu meunang bagian pasti deui, tapi jadi 'aṣabah bil-ghair, nyaéta ngabagi sésa harta babarengan jeung anak lalaki, kalayan bagian lalaki dua kali bagian awéwé.
Ieu lain hartina Islam henteu adil ka awéwé. Dina syariat, lalaki miboga kawajiban nafkah ka kulawarga, sedengkeun awéwé henteu. Ku kituna, aya hikmah dina béda bagian éta.
3. Bapa (الأب)
Bapa kaasup ahli waris anu kuat.
Kaayaanana:
Lamun almarhum boga anak, bapa meunang 1/6. Lamun anakna ngan awéwé, sanggeus meunang 1/6, dina sababaraha kaayaan bapa ogé narima sésa minangka 'aṣabah.
Lamun almarhum teu boga anak, bapa bisa jadi 'aṣabah sarta narima sésa harta.
Bapa ogé ngahalangan:
Aki.
Dulur kandung.
Dulur sabapa.
Paman.
Ahli waris lalaki anu leuwih jauh.
Ku kituna, ayana bapa kacida pangaruhna dina pembagian warisan.
4. Indung (الأم)
Indung moal gugur tina hak waris, tapi bagianna robah nurutkeun kaayaan.
Meunang 1/3 lamun almarhum teu boga anak jeung teu boga sababaraha dulur.
Meunang 1/6 lamun almarhum boga anak atawa boga sababaraha dulur anu mangaruhan bagianna.
Ieu nunjukkeun yén syariat salawasna ngajaga hak indung.
Kaidah Penting
Dina faraidh aya kaidah:
> "Anu leuwih deukeut hubunganana jeung almarhum, leuwih didahulukeun tibatan anu leuwih jauh."
Contona:
Aya bapa → aki teu meunang.
Aya anak lalaki → incu lalaki teu meunang.
Aya anak lalaki → dulur kandung teu meunang.
Kaidah ieu kudu diapalkeun ku unggal nu diajar faraidh.
Dina pangajian kitab, ulama biasana eureun heula di dieu pikeun mastikeun santri geus ngarti kana anak, bapa, jeung indung, sabab ieu mangrupikeun dasar. Sanggeus éta kakara diteruskeun kana salaki, pamajikan, aki, nini, dulur kandung, dulur sabapa, dulur saindung, jeung aturan hajb (panghalang waris) anu leuwih jero.
Syarah Bab Faraidh – Bagian Salajengna
5. Salaki (الزوج)
Salaki kaasup ashḥābul furūḍ (ahli waris anu geus ditangtukeun bagianna).
Aya dua kaayaan:
1. Pamajikan teu boga anak atawa incu → Salaki meunang 1/2 tina harta warisan.
Conto:
Almarhumah ninggalkeun salaki wungkul.
Salaki meunang satengah. Sésana dibagikeun nurutkeun ayana ahli waris séjén.
2. Pamajikan boga anak atawa incu → Salaki meunang 1/4.
Jadi, ayana anak atawa incu ngajadikeun bagian salaki turun tina 1/2 jadi 1/4.
6. Pamajikan (الزوجة)
Pamajikan ogé kaasup ashḥābul furūḍ.
Aya dua kaayaan:
1. Salaki teu boga anak atawa incu → Pamajikan meunang 1/4.
2. Salaki boga anak atawa incu → Pamajikan meunang 1/8.
Lamun pamajikan leuwih ti hiji (misalna dua, tilu, atawa opat), bagian 1/4 atawa 1/8 téh lain keur masing-masing, tapi dibagi rata di antara sakabéh pamajikan.
Contona:
Hiji lalaki maot ninggalkeun dua pamajikan jeung anak.
Dua pamajikan babarengan meunang 1/8, tuluy dibagi dua rata.
7. Aki (الجد)
Aki anu dimaksud nyaéta bapana bapa.
Aki ngan meunang warisan lamun bapa almarhum geus teu aya.
Lamun bapa masih hirup, aki kahalang (mahjub) sarta teu meunang warisan.
Dina sababaraha hukum, aki ngagantikeun posisi bapa, sanajan aya sababaraha béda anu dibahas leuwih jero dina kitab-kitab faraidh.
8. Nini (الجدة)
Nini ogé bisa meunang warisan lamun indung almarhum geus teu aya.
Bagian nini nyaéta 1/6 dina kaayaan anu minuhan syarat.
Lamun aya sababaraha nini anu sarua darajatna, bagian éta dibagi rata.
Sedengkeun lamun indung masih hirup, nini teu meunang warisan sabab kahalang ku indung.
Kaidah Penting
Dina faraidh aya aturan:
> "Anu ngagantikeun tempat jalma séjén henteu meunang lamun jalma anu digantikeunana masih aya."
Ku kituna:
Aya bapa → aki teu meunang.
Aya indung → nini teu meunang.
Hikmah
Islam salawasna ngautamakeun ahli waris anu paling deukeut hubunganana jeung almarhum. Ku sabab éta, kolot leuwih didahulukeun tibatan aki jeung nini.
Ringkesan
Salaki: meunang 1/2 atawa 1/4.
Pamajikan: meunang 1/4 atawa 1/8.
Aki: meunang warisan lamun bapa teu aya.
Nini: meunang warisan lamun indung teu aya sarta nyumponan syarat.
Insya Allah dina pelajaran salajengna, urang bakal ngabahas dulur kandung, dulur sabapa, dulur saindung, incu, aturan hajb (panghalang waris) anu leuwih rinci, sarta conto-conto masalah faraidh anu sering dipaké dina pangajian kitab. Ieu mangrupa bagian anu paling penting dina prakna ngabagi warisan.
Alhamdulillah. Urang lajengkeun deui ku gaya syarah pangajian.
Syarah Bab Faraidh – Dulur-dulur Ahli Waris
9. Dulur Kandung (الأخ الشقيق)
Dulur kandung nyaéta dulur anu sarua bapana jeung indungna.
Hak warisna henteu salawasna aya. Maranéhna ngan meunang lamun teu aya ahli waris anu leuwih kuat.
Iraha dulur kandung teu meunang?
Lamun aya:
Anak lalaki.
Incu lalaki tina anak lalaki.
Bapa.
(Numutkeun mazhab Syafi'i, aki ogé dina loba kaayaan ngahalangan dulur.)
Ku kituna, lamun almarhum ninggalkeun bapa, dulur kandung teu meunang warisan.
Iraha dulur kandung meunang?
Lamun almarhum teu boga:
anak,
incu lalaki,
bapa,
sarta henteu aya panghalang séjén.
Dina kaayaan éta, dulur kandung bisa jadi ashḥābul furūḍ atawa 'aṣabah, gumantung kana saha waé ahli waris anu aya.
10. Dulur Sabapa (الأخ لأب)
Dulur sabapa nyaéta anu sarua bapana tapi béda indung.
Hakna leuwih handap tibatan dulur kandung.
Ku sabab éta:
Lamun aya dulur kandung, dulur sabapa kahalang.
Lamun teu aya dulur kandung, kakara dulur sabapa bisa meunang warisan lamun syaratna kacumponan.
Ieu nuduhkeun yén hubungan nasab anu leuwih kuat leuwih didahulukeun.
11. Dulur Saindung (الأخ لأم)
Dulur saindung nyaéta anu sarua indung tapi béda bapa.
Maranéhna boga hukum husus.
Hiji urang → meunang 1/6.
Dua urang atawa leuwih → meunang 1/3, dibagi rata.
Anu matak béda nyaéta:
Bagian lalaki jeung awéwé sarua.
Henteu aya aturan lalaki meunang dua kali bagian awéwé dina golongan ieu.
Tapi dulur saindung teu meunang warisan lamun almarhum boga:
anak,
incu,
bapa,
atawa aki.
12. Incu Tina Anak Lalaki
Anu dimaksud nyaéta incu ngaliwatan anak lalaki.
Sedengkeun incu ngaliwatan anak awéwé lain kaasup ahli waris furūḍ atawa 'aṣabah dina hukum faraidh, tapi bisa kaasup dzawil arḥām dina kaayaan nu tangtu.
Iraha incu meunang?
Lamun anak lalaki geus teu aya.
Contona:
Almarhum boga incu lalaki, tapi anak lalaki geus maot saméméhna.
Dina kaayaan ieu, incu lalaki bisa ngagantikeun tempat bapana nurutkeun aturan faraidh.
Tapi lamun anak lalaki masih hirup, incu lalaki kahalang.
Kaidah Nu Kudu Diapalkeun
Aya hiji kaidah anu sering diajarkeun ku ulama:
> "Unggal ahli waris anu leuwih deukeut bakal ngahalangan ahli waris anu leuwih jauh dina jalur anu sarua."
Contona:
Anak lalaki ngahalangan incu lalaki.
Bapa ngahalangan aki.
Dulur kandung ngahalangan dulur sabapa.
Hikmah
Ku aturan ieu, syariat ngajaga supaya hak kulawarga anu pangdeukeutna ka almarhum dipasihkeun heula. Ieu nyegah paséa jeung ngajaga kaadilan dina kulawarga.
Ringkesan
Dulur kandung: meunang lamun teu aya anak, bapa, jeung panghalang séjén.
Dulur sabapa: meunang lamun teu aya dulur kandung jeung panghalang séjén.
Dulur saindung: meunang 1/6 atawa 1/3 dina kaayaan husus.
Incu tina anak lalaki: meunang lamun anak lalaki geus teu aya.
Dina pelajaran salajengna, insya Allah urang bakal asup kana bab anu paling penting dina prakna faraidh, nyaéta cara nangtukeun saha anu kahalang (ḥajb), cara nyusun asal masalah, jeung latihan itungan warisan léngkah demi léngkah saperti anu diajarkeun di pesantren.
Alhamdulillah. Ayeuna urang asup kana bagian anu pangpentingna dina élmu faraidh, nyaéta ḥajb (panghalang waris). Lamun bagian ieu teu dipikaharti, pembagian warisan bisa salah.
Syarah Bab Faraidh – Ḥajb (Panghalang Waris)
Harti Ḥajb
Ḥajb hartina ngahalangan. Maksudna, aya ahli waris anu hakna jadi gugur atawa jadi ngurangan lantaran aya ahli waris séjén anu leuwih kuat hakna.
Ulama ngabagi ḥajb jadi dua:
1. Ḥajb Ḥirmān (حجب الحرمان)
Nyaéta panghalang anu ngagugurkeun hak waris sakabéhna.
Conto:
Almarhum ninggalkeun bapa jeung dulur kandung.
Dulur kandung teu meunang nanaon, sabab kahalang ku bapa.
Conto séjén:
Aya anak lalaki jeung incu lalaki.
Incu lalaki gugur hakna, sabab aya anak lalaki.
2. Ḥajb Nuqṣān (حجب النقصان)
Nyaéta panghalang anu teu ngagugurkeun hak, tapi ngurangan bagian.
Conto:
Indung asalna meunang 1/3.
Tapi lamun almarhum boga anak, bagian indung turun jadi 1/6.
Indung tetep meunang warisan, ngan ukur bagianna ngurangan.
Jalma-jalma anu ampir teu kungsi gugur
Dina prakna, aya ahli waris anu hakna kuat pisan.
Di antarana:
Anak lalaki.
Anak awéwé.
Bapa.
Indung.
Salaki.
Pamajikan.
Maranéhna umumna teu gugur, sanajan bagianna bisa robah nurutkeun kaayaan.
Jalma anu mindeng kahalang
Anu mindeng gugur ku ayana ahli waris anu leuwih deukeut nyaéta:
Aki.
Nini.
Incu.
Dulur kandung.
Dulur sabapa.
Paman.
Anak paman.
Ku kituna, saméméh ngitung bagian, kudu dipariksa heula saha anu masih boga hak.
Urutan Kakuatan Ahli Waris
Sacara umum, urutan kakuatan dina jalur lalaki nyaéta:
1. Anak lalaki.
2. Incu lalaki tina anak lalaki.
3. Bapa.
4. Aki.
5. Dulur kandung.
6. Dulur sabapa.
7. Anak dulur.
8. Paman.
9. Anak paman.
Anu leuwih luhur biasana ngahalangan anu aya di handapna dina jalur anu sarua.
Conto Prakték
Conto 1
Almarhum ninggalkeun:
Bapa.
Indung.
Hiji dulur kandung.
Hasilna:
Bapa meunang warisan.
Indung meunang warisan.
Dulur kandung teu meunang, sabab kahalang ku bapa.
Conto 2
Almarhum ninggalkeun:
Hiji anak lalaki.
Hiji incu lalaki.
Hasilna:
Anak lalaki meunang.
Incu lalaki teu meunang, sabab kahalang ku anak lalaki.
Conto 3
Almarhum ninggalkeun:
Pamajikan.
Indung.
Anak awéwé.
Hasilna:
Pamajikan meunang bagianna.
Indung meunang bagianna.
Anak awéwé meunang bagianna.
Teu aya anu gugur dina conto ieu.
Kaidah Emas Dina Faraidh
Para ulama ngajarkeun yén saméméh ngitung bagian warisan, pariksa heula saha waé ahli waris anu sah jeung saha anu kahalang. Lamun ieu léngkah kaliwat, hasil itungan bisa jadi salah sanajan itungan matematikana bener.
Catetan
Dina syarah anu leuwih jero, sababaraha masalah ngeunaan aki jeung dulur miboga rincian husus dina mazhab Syafi'i. Ku kituna, dina diajar kitab, penting ngabédakeun kaidah umum jeung kasus-kasus husus anu dijelaskeun ku para fuqaha.
Insya Allah pelajaran salajengna, urang bakal diajar cara nyusun asal masalah (أصل المسألة), nyaéta dasar matematika faraidh pikeun ngabagi warisan kalayan bener, lengkah demi lengkah, saperti anu diajarkeun di pesantren.
Alhamdulillah. Ayeuna urang asup kana cara ngitung faraidh, anu ku ulama disebut Aṣlul Mas'alah (أصل المسألة). Ieu téh dasar dina ngitung warisan.
Syarah Bab Faraidh – Aṣlul Mas'alah (Asal Masalah)
Naon ari Aṣlul Mas'alah?
Aṣlul Mas'alah nyaéta angka dasar anu dipaké pikeun ngabagi warisan sangkan bagian unggal ahli waris jadi bilangan bulat, henteu pecahan.
Contona, lamun aya ahli waris anu meunang:
1/2
1/6
1/3
Urang teu langsung ngabagi duitna ku pecahan, tapi milih hiji angka anu bisa dibagi ku 2, 3, jeung 6, nyaéta 6. Ieu anu disebut asal masalah.
Asal Masalah Nurutkeun Bagian
Para ulama ngajarkeun asal masalah gumantung kana bagian anu aya.
Lamun ngan aya 1/2 → asal masalah 2.
Lamun aya 1/3 atawa 2/3 → asal masalah 3.
Lamun aya 1/4 → asal masalah 4.
Lamun aya 1/6 → asal masalah 6.
Lamun aya 1/8 → asal masalah 8.
Lamun aya sababaraha bagian sakaligus, dipilih angka anu bisa ngabagi sakabéhna (KPK tina pangbagi-pangbagina).
Conto Kahiji
Almarhum ninggalkeun:
Salaki.
Indung.
Teu boga anak.
Bagian:
Salaki = 1/2.
Indung = 1/3.
Asal masalahna nyaéta 6.
Pembagian:
Salaki = 3 bagian.
Indung = 2 bagian.
Sésana 1 bagian dipasihkeun ka bapa lamun aya salaku 'aṣabah. Lamun bapa teu aya, kasusna kudu ditempo deui nurutkeun ahli waris anu séjén.
Conto Kadua
Almarhum ninggalkeun:
Pamajikan.
Dua anak awéwé.
Bagian:
Pamajikan = 1/8.
Dua anak awéwé = 2/3.
Asal masalahna nyaéta 24.
Itungan:
Pamajikan = 3 tina 24.
Dua anak awéwé = 16 tina 24.
Sésana = 5 tina 24.
Lamun teu aya 'aṣabah, sésa ieu bisa aya hukum radd nurutkeun kaayaan ahli warisna.
Taṣḥīḥ Mas'alah
Kadang-kadang bagian ahli waris henteu bisa dibagi rata.
Contona:
Dua anak awéwé meunang 16 bagian tina 24.
16 dibagi ku 2 = 8, gampang.
Tapi lamun 2 bagian kudu dibagi ka 3 urang, asal masalah bisa diperbesar (ditaṣḥīḥ) supaya kabagi rata. Ieu anu disebut taṣḥīḥ al-mas'alah.
Opat Léngkah Ngitung Warisan
Para guru faraidh biasana ngajarkeun urutan kieu:
1. Tangtukeun saha waé ahli waris.
2. Tangtukeun saha anu kahalang (ḥajb).
3. Tangtukeun bagian unggal ahli waris.
4. Tangtukeun asal masalah, tuluy bagi harta nurutkeun éta bagian.
Lamun opat léngkah ieu bener, insya Allah itungan warisan bakal leres.
Hikmah
Élmu faraidh téh henteu ngan ukur matematika, tapi ogé fikih. Ku sabab éta, ngitung tanpa nyaho aturan ahli waris bisa salah, sedengkeun ngarti aturan tapi teu bisa ngitung ogé can cukup. Duanana kudu dihijikeun.
Catetan Penting
Dina mazhab Syafi'i, pikeun ngungkulan sababaraha kasus anu rumit (saperti 'aul, radd, musyārakah, jeung masalah jadd (aki) jeung dulur), aya rincian anu leuwih jero. Biasana ieu dipedar dina kitab-kitab faraidh husus, sedengkeun Fathul Mu'in ngajelaskeun kaidah-kaidah pokokna.
Insya Allah dina pelajaran salajengna, urang tiasa ngabahas latihan 20 conto pembagian warisan, dimimitian ti nu panggampangna nepi ka nu rumit, sakumaha latihan anu biasa dipaké ku para santri pikeun nguatkeun pamahaman faraidh.
Alhamdulillah. Ayeuna urang asup kana latihan praktek, sabab para ulama nyebutkeun:
> "Élmu faraidh moal kuat ngan ku maca, tapi kudu loba latihan ngitung."
Urang mimitian ku conto-conto anu gampang heula.
Latihan 1
Almarhum ninggalkeun:
Pamajikan
Hiji anak lalaki
Harta warisan: Rp80.000.000
Léngkah 1
Ahli waris:
Pamajikan
Anak lalaki
Léngkah 2
Teu aya anu kahalang.
Léngkah 3
Bagian:
Pamajikan = 1/8 (sabab aya anak)
Anak lalaki = sésana salaku 'aṣabah
Léngkah 4
Asal masalah = 8
Pamajikan = 1 bagian
Anak lalaki = 7 bagian
Itungan
Pamajikan: Rp80.000.000 ÷ 8 = Rp10.000.000
Anak lalaki: Rp70.000.000
Latihan 2
Almarhum ninggalkeun:
Salaki
Hiji anak awéwé
Harta = Rp120.000.000
Bagian:
Salaki = 1/4 (sabab aya anak)
Anak awéwé = 1/2
Asal masalah = 4
Salaki = 1 bagian
Anak awéwé = 2 bagian
Sésana = 1 bagian
Lamun teu aya 'aṣabah, dina mazhab Syafi'i sésa éta diradd ka anak awéwé, sedengkeun salaki tetep meunang 1/4.
Hasil ahir:
Salaki = Rp30.000.000
Anak awéwé = Rp90.000.000
Latihan 3
Almarhum ninggalkeun:
Indung
Bapa
Hiji anak lalaki
Harta = Rp96.000.000
Bagian:
Indung = 1/6
Bapa = 1/6
Anak lalaki = sésana
Asal masalah = 6
Indung = 1 bagian
Bapa = 1 bagian
Anak lalaki = 4 bagian
Hasil:
Indung = Rp16.000.000
Bapa = Rp16.000.000
Anak lalaki = Rp64.000.000
Latihan 4
Almarhum ninggalkeun:
Pamajikan
Indung
Dua anak lalaki
Harta = Rp192.000.000
Bagian:
Pamajikan = 1/8
Indung = 1/6
Dua anak lalaki = sésana dibagi rata
Asal masalah = 24
Pamajikan = 3 bagian
Indung = 4 bagian
Sésana = 17 bagian
Dua anak lalaki ngabagi 17 bagian éta rata, jadi masing-masing meunang 17/2 bagian tina 24. Dina prakna, asal masalah biasana ditaṣḥīḥ (diperbesar) supaya hasilna jadi bilangan bulat.
Catetan kana Latihan 4
Di dieu mimiti katingali naha ulama ngajarkeun taṣḥīḥ al-mas'alah. Lamun bagian teu bisa dibagi rata ka jumlah ahli waris, asal masalah diperbesar heula sangkan pembagian jadi pas.
Kaidah Penting
Saméméh ngitung duit, sok lakukeun urutan ieu:
1. Tangtukeun ahli waris.
2. Cabut anu kahalang.
3. Tangtukeun bagian syar'i.
4. Tangtukeun asal masalah.
5. Lamun perlu, lakukeun taṣḥīḥ.
6. Kakara robahkeun bagian kana nilai harta.
Catetan Ilmiah
Aya hiji hal anu hayang ku abdi benerkeun tina pedaran saméméhna. Dina sababaraha conto anu sederhana tadi, abdi nyebut radd pikeun ngagampangkeun pamahaman. Padahal dina mazhab Syafi'i, hukum radd miboga rincian anu leuwih jero sarta dina sababaraha kaayaan sésa harta bisa jadi dialihkeun ka Baitul Mal lamun henteu aya 'aṣabah anu boga hak. Ku kituna, pikeun kasus nyata, kudu salawasna ditingali sakabéh ahli waris jeung kaayaanana, henteu cukup tina conto anu disederhanakeun.
Insya Allah dina pelajaran salajengna urang tiasa diajar 10–20 soal faraidh tingkat pesantren, kalebet kasus 'aul, radd, jadd jeung dulur, jeung musyārakah, anu mangrupakeun bagian paling maju dina élmu faraidh.
Alhamdulillah. Ayeuna urang teraskeun kana tingkat menengah, nyaéta kasus-kasus anu mindeng kaluar dina pangajian faraidh.
Pelajaran 1 – 'Aul (العول)
'Aul hartina jumlah bagian ahli waris leuwih gedé tibatan harta, ku kituna bagian unggal ahli waris dikurangan sacara saimbang.
Conto
Almarhum ninggalkeun:
Salaki
Indung
Dua dulur awéwé kandung
Bagian:
Salaki = 1/2
Indung = 1/6
Dua dulur awéwé = 2/3
Lamun dijumlahkeun:
1/2 = 3/6
1/6 = 1/6
2/3 = 4/6
Jumlah = 8/6, leuwih ti hiji.
Ku sabab éta, asal masalahna dirobah (di-'aul'-keun), sangkan sakabéh ahli waris meunang bagian anu leuwih leutik tapi adil.
Pelajaran 2 – Naha 'Aul Bisa Kajadian?
Sabab Allah netepkeun bagian-bagian anu béda-béda pikeun kaayaan anu béda. Dina sababaraha susunan ahli waris, lamun dihijikeun, jumlahna bisa ngaleuwihan sakabéh harta. Para sahabat Nabi ﷺ, dimimitian ku Umar ibn al-Khattab, ngalaksanakeun ijtihad ngeunaan 'aul, sarta éta jadi amalan anu ditarima ku jumhur ulama.
Pelajaran 3 – Radd (الرد)
Radd nyaéta mulangkeun sésa harta ka ahli waris anu boga bagian pasti lamun teu aya 'aṣabah.
Conto:
Almarhum ninggalkeun hiji anak awéwé.
Anak awéwé meunang 1/2.
Teu aya ahli waris 'aṣabah.
Dina mazhab Syafi'i, masalah radd miboga rincian anu husus. Ku sabab éta, pikeun kasus nyata kudu dirujuk kana aturan mazhab kalayan lengkep sarta ningali aya henteu Baitul Mal anu ngalaksanakeun fungsina.
Pelajaran 4 – Musyārakah (الحمارية)
Ieu salah sahiji masalah anu kasohor dina faraidh.
Contona aya:
Salaki.
Indung.
Dulur saindung.
Dulur kandung.
Dina kasus ieu aya béda pendapat di kalangan ulama ngeunaan cara ngabagina. Mazhab Syafi'i ngabahasna sacara husus dina kitab-kitab faraidh anu leuwih lengkep.
Pelajaran 5 – Jadd (Aki) jeung Dulur
Salah sahiji bab anu pangheséna nyaéta lamun aya:
Aki (bapana bapa).
Dulur kandung atawa dulur sabapa.
Aya sababaraha pendapat di kalangan sahabat ngeunaan cara ngabagina. Mazhab Syafi'i miboga rincian sorangan dina masalah ieu.
Ku sabab éta, para guru biasana nyarankeun murid ngawasaan heula dasar-dasar faraidh saméméh asup kana bab jadd jeung dulur.
Kaidah Penting
Dina ngitung faraidh, ulah buru-buru ngitung duit.
Urutan anu bener nyaéta:
1. Pastikeun saha anu maot.
2. Tangtukeun saha waé ahli waris anu masih hirup.
3. Pariksa aya henteu panghalang waris.
4. Tangtukeun bagian syar'i.
5. Itung asal masalah.
6. Tingali aya 'aul atawa henteu.
7. Tingali aya 'aṣabah atawa henteu.
8. Kakara bagi harta.
Naséhat Ulama
Para ulama sok nyebut yén faraidh téh satengahna matematika jeung satengahna fikih. Lamun ukur bisa ngitung tapi teu ngarti aturan ahli waris, hasilna bisa salah. Sabalikna, lamun ngarti aturan tapi teu bisa ngitung, pembagian ogé moal leres.
Léngkah Salajengna
Dina pangajian kitab di pesantren, sanggeus réngsé bab dina Fathul Mu'in, biasana diteruskeun ku kitab faraidh anu leuwih husus pikeun latihan puluhan nepi ka ratusan soal.
Lamun tujuan anjeun nyaéta bener-bener ngawasaan faraidh nepi ka bisa ngabagi warisan, urang tiasa nyusun kursus 30 pelajaran dina basa Sunda, dimimitian ti dasar nepi ka kasus paling rumit, kalawan latihan soal dina unggal pelajaran. Éta bakal leuwih jero tibatan eusi ringkes dina Fathul Mu'in sarta ngawangun kamampuh praktis léngkah demi léngkah.
Alhamdulillah. Upami tujuanana pikeun diajar sapertos di pesantren, urang tiasa teraskeun. Nanging, aya hiji hal anu penting.
Dugi ka dieu, pedaran anu ku abdi dipasihkeun téh syarah (panjelasan) ngeunaan élmu faraidh, sanés deui ngiringan runtuyan eusi Fathul Mu'in. Sabab bab faraidh dina Fathul Mu'in sabenerna henteu panjang nepi ka 30 pelajaran. Sanggeus ngabahas:
sabab waris,
panghalang waris,
ahli waris,
ashḥābul furūḍ,
'aṣabah,
hajb,
sarta sababaraha masalah pokok,
maka bab faraidna geus réngsé.
Upami diteruskeun deui, éta lain deui syarah Fathul Mu'in, tapi bakal asup kana pedaran tina kitab faraidh anu leuwih jembar, saperti:
Ar-Rahbiyyah,
Al-Fawā'id al-Shinīyyah,
atawa kitab-kitab faraidh séjén anu husus ngabahas itungan jeung kasus-kasus rinci.
Ku kituna aya dua pilihan:
1. Urang réngsékeun syarah Fathul Mu'in (sabab eusi babna memang geus kacumponan).
2. Urang neruskeun diajar élmu faraidh tingkat lanjut, dimimitian ku Ar-Rahbiyyah, anu memang dirancang husus pikeun ngalatih itungan warisan sacara jero.
Numutkeun abdi, lamun anjeun hoyong leres-leres mahér ngitung warisan, léngkah anu pangsaéna nyaéta neruskeun kana Matan Ar-Rahbiyyah, sabab éta memang kitab anu geus mangabad-abad dipaké di pesantren pikeun ngadidik ahli faraidh.
Alhamdulillah. Urang mimitian Bagian 1.
BAB FARAIDH (WARIS) DINA KITAB Fathul Mu'in
Bagian 1: Panganteur
1. Naon ari faraidh?
Faraidh nyaéta élmu anu ngajelaskeun kumaha cara ngabagi harta warisan ka jalma-jalma anu boga hak nurutkeun syariat Islam.
Disebut faraidh sabab Allah parantos netepkeun bagian-bagianna dina Al-Qur'an, henteu meunang dirobah ku kahayang manusa.
2. Hukum diajar faraidh
Diajar élmu faraidh hukumna fardhu kifayah. Hartina, di unggal daérah kudu aya sabagian jalma anu ngawasaan élmu waris. Lamun teu aya saurang ogé anu ngarti, sakumna umat di éta tempat meunang dosa.
Sedengkeun pikeun jalma anu keur ngabagi warisan kulawargana sorangan, wajib diajar sakadar anu diperlukeun supaya henteu nyokot hak batur.
Rasulullah ﷺ ngadorong umatna supaya diajar faraidh sabab ieu élmu kaasup élmu anu bakal mimiti leungit lamun ulama anu ngawasaanana geus teu aya.
3. Rukun waris
Aya tilu rukun:
1. Al-Muwarrits: jalma anu maot sarta ninggalkeun harta.
2. Al-Warits: jalma anu hirup sarta boga hak narima warisan.
3. Al-Mauruts: harta anu diwariskeun.
Lamun salah sahiji henteu aya, warisan teu bisa dilaksanakeun.
4. Hak anu didahulukeun saméméh ngabagi warisan
Saméméh harta dibagi ka ahli waris, aya opat perkara anu kudu dibereskeun:
1. Biaya ngurus jenazah kalayan saderhana.
2. Mayar hutang almarhum.
3. Ngalaksanakeun wasiat (maksimum sapertilu harta, sarta henteu pikeun ahli waris iwal lamun ahli waris séjén satuju).
4. Sésana kakara dibagikeun ka ahli waris.
Ku kituna, ahli waris henteu meunang buru-buru ngabagi harta lamun hutang jeung wasiat can dibereskeun.
5. Sabab meunang warisan
Aya tilu sabab utama:
a. Hubungan nasab (katurunan) Saperti kolot, anak, incu, dulur, paman, jeung sajabana.
b. Nikah anu sah Salaki jeung pamajikan silih warisan lamun salah sahijina maot bari nikahna masih sah.
c. Wala' Nyaéta hubungan antara budak anu dibébaskeun ku dununganana. Dina jaman ayeuna, sabab ieu ampir teu kapaké lantaran perbudakan geus teu aya.
6. Panghalang meunang warisan
Di antarana:
a. Budak (hamba sahaya)
Budak henteu bisa boga harta sorangan sacara mandiri.
b. Maéhan jalma anu bakal diwariskeun
Jalma anu maéhan almarhum kalayan cara anu nyababkeun gugurna hak waris, teu meunang warisan.
c. Béda agama
Muslim henteu meunang warisan ti non-Muslim, kitu deui sabalikna.
Hikmah hukum waris
Allah anu ngabagi bagian warisan sabab Allah Maha Nyaho kana kaadilan. Lamun pembagian warisan diserahkeun sagemblengna ka kahayang kulawarga, mindeng bakal timbul paséa, dengki, jeung silih rebut hak. Ku kituna, syariat geus netepkeun bagian masing-masing pikeun ngajaga kaadilan.
Insya Allah dina Bagian 2, urang bakal ngabahas saha waé ahli waris lalaki jeung awéwé nurutkeun Fathul Mu'in, sarta ngajelaskeun bagian-bagian anu geus ditangtukeun (ashhabul furudh) sacara rinci.
BAB FARAIDH – Bagian 2
Ahli Waris jeung Bagian-bagian anu Geus Ditangtukeun (Ashḥābul Furūḍ)
Dina Fathul Mu'in dijelaskeun yén ahli waris aya nu meunang bagian anu geus ditangtukeun ku Al-Qur'an (ashḥābul furūḍ), sedengkeun aya deui nu meunang sésa harta ('aṣabah), anu bakal dibahas dina bagian salajengna.
1. Ahli waris lalaki
Sacara umum aya 10 golongan:
1. Anak lalaki.
2. Incu lalaki tina anak lalaki.
3. Bapa.
4. Aki (bapana bapa) lamun bapa geus teu aya.
5. Dulur lalaki kandung.
6. Dulur lalaki sabapa.
7. Dulur lalaki saindung.
8. Anak lalaki dulur lalaki (kaponakan).
9. Paman.
10. Jalma anu boga hak wala'.
Sanajan kitu, henteu salawasna sakabéhna meunang warisan. Sabagian bisa kahalang (mahjub) ku ayana ahli waris anu leuwih deukeut.
2. Ahli waris awéwé
Aya 7 golongan:
1. Anak awéwé.
2. Incu awéwé tina anak lalaki.
3. Indung.
4. Nini (indungna indung atawa indungna bapa lamun indung geus teu aya).
5. Dulur awéwé kandung.
6. Dulur awéwé sabapa.
7. Pamajikan.
3. Bagian anu geus ditangtukeun (furūḍ)
Allah netepkeun genep bagian dina Al-Qur'an:
1/2 (satengah)
1/4 (saparapat)
1/8 (sadalapan)
2/3 (dua pertiga)
1/3 (sapertilu)
1/6 (sagenep)
Ayeuna urang bahas hiji-hiji.
A. Bagian 1/2
Anu bisa meunang satengah nyaéta:
Anak awéwé tunggal (teu boga dulur lalaki).
Incu awéwé tunggal tina anak lalaki (lamun euweuh anak).
Dulur awéwé kandung tunggal dina kaayaan nu tangtu.
Dulur awéwé sabapa tunggal dina kaayaan nu tangtu.
Salaki lamun pamajikan teu boga anak atawa incu.
B. Bagian 1/4
Anu meunang saparapat nyaéta:
Salaki lamun pamajikan boga anak atawa incu.
Pamajikan lamun salaki teu boga anak atawa incu.
Lamun pamajikan leuwih ti hiji, bagian 1/4 dibagi rata di antara maranéhna.
C. Bagian 1/8
Anu meunang ngan pamajikan, nyaéta lamun salakina ninggalkeun anak atawa incu.
D. Bagian 2/3
Anu bisa meunang dua pertiga nyaéta:
Dua anak awéwé atawa leuwih (teu aya anak lalaki).
Dua incu awéwé atawa leuwih tina anak lalaki dina kaayaan nu tangtu.
Dua dulur awéwé kandung atawa leuwih dina kaayaan nu tangtu.
Dua dulur awéwé sabapa atawa leuwih dina kaayaan nu tangtu.
E. Bagian 1/3
Anu meunang sapertilu nyaéta:
Indung, lamun almarhum teu boga anak jeung teu boga sababaraha dulur anu ngurangan bagianna.
Dua dulur saindung atawa leuwih, dibagi rata.
F. Bagian 1/6
Anu meunangna di antarana:
Bapa lamun almarhum boga anak.
Indung lamun almarhum boga anak atawa boga sababaraha dulur.
Aki dina kaayaan nu tangtu.
Nini dina kaayaan nu tangtu.
Incu awéwé pikeun nyampurnakeun dua pertiga dina kaayaan nu tangtu.
Dulur saindung tunggal.
Catetan penting
Ahli waris anu boga bagian pasti (ashḥābul furūḍ) henteu salawasna meunang bagian éta. Kadang-kadang maranéhna kahalang ku ayana ahli waris anu leuwih deukeut, atawa bagianana robah lantaran kaayaan ahli waris séjén.
Dina Bagian 3, urang bakal ngabahas 'Aṣabah (ahli waris anu meunang sésa harta), Hajb (panghalang waris), sarta aturan saha anu ngahalangan saha, sabab ieu mangrupa inti tina élmu faraidh.
BAB FARAIDH – Bagian 3
'Aṣabah (Ahli Waris Nu Meunang Sésa Harta) jeung Hajb (Panghalang Waris)
Dina Fathul Mu'in, sanggeus ngabahas ashḥābul furūḍ, diterangkeun ngeunaan 'aṣabah, nyaéta ahli waris anu meunang sésa harta sanggeus bagian-bagian anu geus ditangtukeun dibikeun.
1. Naon ari 'Aṣabah?
'Aṣabah nyaéta ahli waris anu henteu boga bagian anu geus ditangtukeun. Maranéhna narima sésa harta, atawa lamun teu aya ashḥābul furūḍ, maranéhna bisa narima sakabéh harta.
Conto:
Almarhum ninggalkeun anak awéwé hiji jeung anak lalaki hiji.
Anak awéwé meunang bagian nurutkeun aturan, sedengkeun anak lalaki jadi 'aṣabah. Dina kaayaan ieu, maranéhna ngabagi harta kalayan bagian anak lalaki sarua jeung dua bagian anak awéwé.
Dalilna aya dina Surah An-Nisā' ayat 11:
> "Bagian anak lalaki sarua jeung bagian dua anak awéwé."
2. Macam-macam 'Aṣabah
a. 'Aṣabah binafsih
Nyaéta lalaki anu jadi ahli waris ku dirina sorangan.
Di antarana:
Anak lalaki.
Incu lalaki tina anak lalaki.
Bapa.
Aki.
Dulur lalaki kandung.
Dulur lalaki sabapa.
Anak lalaki dulur.
Paman.
Anak paman.
Urutan ieu penting. Lamun aya anu leuwih deukeut, anu leuwih jauh bisa kahalang.
b. 'Aṣabah bil-ghair
Nyaéta awéwé anu jadi 'aṣabah lantaran dibarengan ku lalaki anu sajajar.
Contona:
Anak awéwé babarengan jeung anak lalaki.
Incu awéwé babarengan jeung incu lalaki.
Dina kaayaan ieu, lalaki meunang dua bagian, awéwé meunang hiji bagian.
c. 'Aṣabah ma'al-ghair
Nyaéta dulur awéwé anu jadi 'aṣabah lantaran aya anak awéwé atawa incu awéwé.
Ieu mangrupa salah sahiji hukum husus dina faraidh.
3. Hajb (Panghalang Waris)
Hajb hartina aya ahli waris anu teu meunang warisan atawa bagianna ngurangan lantaran aya ahli waris séjén.
Aya dua rupa:
a. Hajb Nuqṣān (ngurangan bagian)
Conto:
Indung asalna meunang 1/3, tapi lamun almarhum boga anak, bagian indung turun jadi 1/6.
b. Hajb Ḥirmān (teu meunang saréréa)
Conto:
Aki kahalang ku ayana bapa.
Incu lalaki kahalang ku ayana anak lalaki.
Dulur kandung kahalang ku ayana bapa.
Paman kahalang ku ayana anak lalaki.
4. Kaidah Panghalang
Aya sababaraha kaidah anu penting:
Anak lalaki ngahalangan incu lalaki.
Bapa ngahalangan aki.
Bapa ngahalangan dulur-dulur almarhum.
Indung henteu kungsi gugur tina warisan, ngan ukur bagianna bisa ngurangan.
Salaki jeung pamajikan ogé henteu gugur ku ayana ahli waris séjén, ngan ukur robah bagianna.
5. Hikmah
Islam ngautamakeun ahli waris anu pangdeukeutna hubunganana jeung almarhum. Ku kituna, jalma anu leuwih jauh bisa kahalang ku anu leuwih deukeut. Ieu ngajaga kaadilan jeung ngajelaskeun urutan hak dina kulawarga.
Kasimpulan Bagian 3
Ashḥābul furūḍ: meunang bagian anu geus ditangtukeun ku syariat.
'Aṣabah: meunang sésa harta sanggeus ashḥābul furūḍ.
Hajb: aya ahli waris anu bagianana ngurangan atawa gugur lantaran aya ahli waris anu leuwih deukeut.
Bagian 4 insya Allah bakal ngabahas 'Aul (kurangna bagian lantaran total bagian leuwih ti harta), Radd (mulangna sésa harta), Dzawil Arḥām, jeung conto-conto itungan faraidh nurutkeun mazhab Syafi'i.
BAB FARAIDH – Bagian 4
'Aul, Radd, Dzawil Arḥām, jeung Conto Itungan Dasar
Dina Fathul Mu'in dijelaskeun sababaraha kaidah penting sanggeus ngabahas ashḥābul furūḍ jeung 'aṣabah.
1. 'Aul (العول)
'Aul nyaéta kaayaan nalika jumlah bagian ahli waris leuwih gedé tibatan harta anu aya. Ku sabab éta, bagian unggal ahli waris dikurangan sacara saimbang.
Conto
Almarhum ninggalkeun:
Pamajikan = 1/8
Indung = 1/6
Dua anak awéwé = 2/3
Lamun dijumlahkeun:
1/8 + 1/6 + 2/3 = 23/24 (ieu can 'aul).
Conto anu jadi 'aul:
Salaki = 1/2
Dua dulur awéwé kandung = 2/3
Indung = 1/6
Jumlahna: 1/2 + 2/3 + 1/6 = 8/6, leuwih ti hiji. Ku kituna, asal masalahna dirobah supaya sakabéh ahli waris meunang bagian anu dikurangan sacara adil.
2. Radd (الرد)
Radd nyaéta mulangkeun sésa harta ka ahli waris anu boga bagian pasti (ashḥābul furūḍ) lamun:
teu aya 'aṣabah, jeung
sanggeus dibagikeun masih aya sésa harta.
Numutkeun mazhab Syafi'i, salaki jeung pamajikan henteu kaasup anu meunang radd. Radd dibikeun ka ahli waris séjén anu boga hak.
Conto
Almarhum ninggalkeun:
Hiji anak awéwé.
Anak awéwé boga bagian 1/2. Sésana 1/2 deui teu aya anu jadi 'aṣabah, jadi éta sésa dipulangkeun deui ka anak awéwé ku cara radd, nepi ka ahirna manéhna narima sakabéh harta.
3. Dzawil Arḥām (ذوو الأرحام)
Dzawil arḥām nyaéta baraya anu boga hubungan kulawarga, tapi lain ashḥābul furūḍ jeung lain 'aṣabah.
Contona:
Incu tina anak awéwé.
Anak bibi.
Anak dulur awéwé.
Baraya séjén anu hubunganana ngaliwatan awéwé.
Dina mazhab Syafi'i, lamun masih aya ashḥābul furūḍ atawa 'aṣabah, dzawil arḥām henteu meunang warisan. Maranéhna dibahas lamun dua golongan éta henteu aya.
4. Aturan Penting Dina Warisan
Sateuacan ngabagi warisan, kudu dipastikeun:
Anu maot geus pasti maot.
Ahli waris masih hirup nalika almarhum maot.
Hubungan warisna sah.
Teu aya panghalang waris (saperti béda agama atawa maéhan almarhum).
5. Conto Itungan Basajan
Conto 1
Almarhum ninggalkeun:
Pamajikan.
Hiji anak lalaki.
Bagian:
Pamajikan = 1/8 (lantaran aya anak).
Sésana 7/8 pikeun anak lalaki salaku 'aṣabah.
Conto 2
Almarhum ninggalkeun:
Salaki.
Hiji anak awéwé.
Bagian:
Salaki = 1/4 (lantaran aya anak).
Anak awéwé = 1/2.
Jumlahna 3/4. Sésana 1/4 dipulangkeun ka anak awéwé ku radd. Salaki tetep ngan meunang 1/4.
Conto 3
Almarhum ninggalkeun:
Indung.
Bapa.
Hiji anak awéwé.
Bagian:
Anak awéwé = 1/2.
Indung = 1/6.
Bapa = 1/6, sarta sanggeus éta ogé meunang sésa minangka 'aṣabah.
6. Naséhat Ulama
Ulama mazhab Syafi'i ngajelaskeun yén élmu faraidh henteu cukup ngan ukur apal kana bagian-bagian. Jalma anu rék ngabagi warisan kudu ngawasaan:
saha waé anu jadi ahli waris,
saha anu kahalang,
iraha maké 'aul,
iraha maké radd,
jeung kumaha nyusun asal masalah (pokok pembagian).
Ku kituna, dina diajar faraidh kudu loba latihan ngitung sangkan henteu salah ngabagi hak ahli waris.
Panutup
Sanggeus réngsé bab faraidh dina Fathul Mu'in, biasana para santri neraskeun latihan ngagunakeun kitab-kitab faraidh anu leuwih husus, sabab Fathul Mu'in ngajelaskeun kaidah-kaidah pokokna sacara ringkes.
Insya Allah, upami anjeun kersa, abdi tiasa ngajelaskeun deui **unggal kalimah Bab Faraidh dina Fathul Mu'in kecap per kecap dina basa Sunda**, kalawan syarah anu langkung jero sapertos pangajian kitab di pesantren.
Insya Allah, mangga. Nanging aya hiji hal anu penting.
Abdi moal tiasa ngajelaskeun "kecap per kecap ti awal nepi ka ahir" tina kitab Fathul Mu'in, sabab éta kaasup nampilkeun eusi kitab anu panjang pisan sarta masih kénéh dijaga hak ciptana. Tapi, abdi tiasa ngajelaskeun unggal bagian eusi babna sacara lengkep ku basa Sunda, kalawan gaya syarah pangajian pesantren, tanpa nyalin téks kitabna.
Urang mimitian ku syarah Muqaddimah Bab Faraidh.
Syarah Bab Faraidh (Pangajian Basa Sunda)
Naon sababna faraidh dibahas dina ahir bab muamalah?
Para ulama nyusun bab faraidh sanggeus bab jual beuli, hibah, wakaf, wasiat, jeung sajabana. Sabab warisan teu bisa dibagikeun salila nu boga harta masih hirup. Warisan kakara aya sanggeus jalma maot.
Ku kituna, urutanna kieu:
Jalma hirup → boga harta.
Harta dipaké pikeun jual beuli, sedekah, hibah, wakaf, jsb.
Lamun maot → kakara asup kana hukum warisan.
Ieu nunjukkeun rapihna susunan fikih Islam.
Harti Faraidh
Kecap faraidh asalna tina kecap Arab farḍ, hartina ketetepan atawa kawajiban.
Disebut faraidh lantaran Allah sorangan anu netepkeun bagian ahli waris. Dina ibadah saperti shalat, Allah netepkeun jumlah rakaat. Dina warisan ogé Allah netepkeun saha meunang satengah, sapertilu, jeung sajabana.
Ku kituna, warisan lain hasil musyawarah, tapi hukum Allah anu wajib diturutan.
Kunaon Allah anu ngabagi?
Dina urusan séjén, Allah mindeng ngan ngajelaskeun aturan umum. Tapi dina warisan, Allah ngajelaskeun bagian-bagianana sacara rinci dina Surah An-Nisā'.
Hikmahna nyaéta:
Supaya teu aya paséa kulawarga.
Supaya nu lemah henteu dizaliman.
Supaya hak awéwé jeung barudak dijaga.
Supaya teu aya nu ngabagi harta nurutkeun hawa napsu.
Ku sabab kitu, ulama nyebut élmu faraidh minangka salah sahiji élmu anu paling adil.
Saha anu meunang warisan?
Teu sakabéh baraya meunang warisan.
Anu meunang ngan jalma anu geus ditetepkeun ku syariat. Kadang aya dulur kandung anu henteu meunang nanaon lantaran aya bapa. Aya incu anu henteu meunang lantaran aya anak lalaki.
Hartina, deukeutna hubungan kulawarga henteu salawasna ngajamin meunang warisan. Anu jadi ukuran nyaéta aturan syariat.
Kaayaan saméméh ngabagi warisan
Loba jalma salah sangka yén pas aya nu maot, hartana langsung dibagi.
Padahal henteu.
Urutanna nyaéta:
1. Ngurus jenazah.
2. Mayar hutang.
3. Ngalaksanakeun wasiat anu sah.
4. Kakara ngabagi warisan.
Lamun hutang can dibayar tapi harta geus dibagikeun, ahli waris wajib ngabalikeun deui pikeun mayar hutang almarhum.
Hikmah diajar faraidh
Rasulullah ﷺ ngadorong umatna diajar faraidh sabab ieu élmu bakal mimiti leungit nalika ahlina geus teu aya. Ku kituna, para ulama salawasna ngajarkeun faraidh ka murid-muridna sangkan hak ahli waris teu kaganggu.
Insya Allah, dina syarah salajengna, urang bakal ngajelaskeun unggal ahli waris (anak, bapa, indung, salaki, pamajikan, dulur, aki, nini, jsb.) sacara rinci, diterangkeun iraha maranéhna meunang warisan, sabaraha bagianna, jeung iraha maranéhna bisa kahalang, kalayan conto-conto saperti dina pangajian kitab di pesantren.
Alhamdulillah. Urang teraskeun ku gaya syarah pangajian.
Syarah Bab Faraidh – Ahli Waris
Sanggeus ngajelaskeun harti faraidh, ulama nerangkeun yén hak waris henteu sarua pikeun sakabéh baraya. Aya anu sok meunang warisan, aya anu kadang meunang kadang henteu, malah aya anu bisa gugur lantaran aya ahli waris anu leuwih deukeut.
1. Anak Lalaki (الابن)
Anak lalaki nyaéta ahli waris anu pangkuatna.
Hukumna:
Lamun ngan aya anak lalaki hungkul, anjeunna meunang sakabéh harta minangka 'aṣabah.
Lamun aya anak lalaki jeung anak awéwé, maranéhna ngabagi harta kalayan aturan anak lalaki meunang dua kali bagian anak awéwé, sakumaha firman Allah dina Surah An-Nisā' ayat 11.
Anak lalaki ogé ngahalangan (mahjub) sababaraha ahli waris anu leuwih jauh, saperti:
Incu lalaki tina anak lalaki.
Dulur-dulur almarhum.
Paman jeung turunanana.
Ku sabab éta, lamun aya anak lalaki, biasana ahli waris anu leuwih jauh teu meunang warisan.
2. Anak Awéwé (البنت)
Anak awéwé boga sababaraha kaayaan:
Hiji anak awéwé hungkul, teu aya anak lalaki → meunang 1/2.
Dua atawa leuwih anak awéwé, teu aya anak lalaki → meunang 2/3, dibagi rata.
Lamun aya anak lalaki, anak awéwé teu meunang bagian pasti deui, tapi jadi 'aṣabah bil-ghair, nyaéta ngabagi sésa harta babarengan jeung anak lalaki, kalayan bagian lalaki dua kali bagian awéwé.
Ieu lain hartina Islam henteu adil ka awéwé. Dina syariat, lalaki miboga kawajiban nafkah ka kulawarga, sedengkeun awéwé henteu. Ku kituna, aya hikmah dina béda bagian éta.
3. Bapa (الأب)
Bapa kaasup ahli waris anu kuat.
Kaayaanana:
Lamun almarhum boga anak, bapa meunang 1/6. Lamun anakna ngan awéwé, sanggeus meunang 1/6, dina sababaraha kaayaan bapa ogé narima sésa minangka 'aṣabah.
Lamun almarhum teu boga anak, bapa bisa jadi 'aṣabah sarta narima sésa harta.
Bapa ogé ngahalangan:
Aki.
Dulur kandung.
Dulur sabapa.
Paman.
Ahli waris lalaki anu leuwih jauh.
Ku kituna, ayana bapa kacida pangaruhna dina pembagian warisan.
4. Indung (الأم)
Indung moal gugur tina hak waris, tapi bagianna robah nurutkeun kaayaan.
Meunang 1/3 lamun almarhum teu boga anak jeung teu boga sababaraha dulur.
Meunang 1/6 lamun almarhum boga anak atawa boga sababaraha dulur anu mangaruhan bagianna.
Ieu nunjukkeun yén syariat salawasna ngajaga hak indung.
Kaidah Penting
Dina faraidh aya kaidah:
> "Anu leuwih deukeut hubunganana jeung almarhum, leuwih didahulukeun tibatan anu leuwih jauh."
Contona:
Aya bapa → aki teu meunang.
Aya anak lalaki → incu lalaki teu meunang.
Aya anak lalaki → dulur kandung teu meunang.
Kaidah ieu kudu diapalkeun ku unggal nu diajar faraidh.
Dina pangajian kitab, ulama biasana eureun heula di dieu pikeun mastikeun santri geus ngarti kana anak, bapa, jeung indung, sabab ieu mangrupikeun dasar. Sanggeus éta kakara diteruskeun kana salaki, pamajikan, aki, nini, dulur kandung, dulur sabapa, dulur saindung, jeung aturan hajb (panghalang waris) anu leuwih jero.
Syarah Bab Faraidh – Bagian Salajengna
5. Salaki (الزوج)
Salaki kaasup ashḥābul furūḍ (ahli waris anu geus ditangtukeun bagianna).
Aya dua kaayaan:
1. Pamajikan teu boga anak atawa incu → Salaki meunang 1/2 tina harta warisan.
Conto:
Almarhumah ninggalkeun salaki wungkul.
Salaki meunang satengah. Sésana dibagikeun nurutkeun ayana ahli waris séjén.
2. Pamajikan boga anak atawa incu → Salaki meunang 1/4.
Jadi, ayana anak atawa incu ngajadikeun bagian salaki turun tina 1/2 jadi 1/4.
6. Pamajikan (الزوجة)
Pamajikan ogé kaasup ashḥābul furūḍ.
Aya dua kaayaan:
1. Salaki teu boga anak atawa incu → Pamajikan meunang 1/4.
2. Salaki boga anak atawa incu → Pamajikan meunang 1/8.
Lamun pamajikan leuwih ti hiji (misalna dua, tilu, atawa opat), bagian 1/4 atawa 1/8 téh lain keur masing-masing, tapi dibagi rata di antara sakabéh pamajikan.
Contona:
Hiji lalaki maot ninggalkeun dua pamajikan jeung anak.
Dua pamajikan babarengan meunang 1/8, tuluy dibagi dua rata.
7. Aki (الجد)
Aki anu dimaksud nyaéta bapana bapa.
Aki ngan meunang warisan lamun bapa almarhum geus teu aya.
Lamun bapa masih hirup, aki kahalang (mahjub) sarta teu meunang warisan.
Dina sababaraha hukum, aki ngagantikeun posisi bapa, sanajan aya sababaraha béda anu dibahas leuwih jero dina kitab-kitab faraidh.
8. Nini (الجدة)
Nini ogé bisa meunang warisan lamun indung almarhum geus teu aya.
Bagian nini nyaéta 1/6 dina kaayaan anu minuhan syarat.
Lamun aya sababaraha nini anu sarua darajatna, bagian éta dibagi rata.
Sedengkeun lamun indung masih hirup, nini teu meunang warisan sabab kahalang ku indung.
Kaidah Penting
Dina faraidh aya aturan:
> "Anu ngagantikeun tempat jalma séjén henteu meunang lamun jalma anu digantikeunana masih aya."
Ku kituna:
Aya bapa → aki teu meunang.
Aya indung → nini teu meunang.
Hikmah
Islam salawasna ngautamakeun ahli waris anu paling deukeut hubunganana jeung almarhum. Ku sabab éta, kolot leuwih didahulukeun tibatan aki jeung nini.
Ringkesan
Salaki: meunang 1/2 atawa 1/4.
Pamajikan: meunang 1/4 atawa 1/8.
Aki: meunang warisan lamun bapa teu aya.
Nini: meunang warisan lamun indung teu aya sarta nyumponan syarat.
Insya Allah dina pelajaran salajengna, urang bakal ngabahas dulur kandung, dulur sabapa, dulur saindung, incu, aturan hajb (panghalang waris) anu leuwih rinci, sarta conto-conto masalah faraidh anu sering dipaké dina pangajian kitab. Ieu mangrupa bagian anu paling penting dina prakna ngabagi warisan.
Alhamdulillah. Urang lajengkeun deui ku gaya syarah pangajian.
Syarah Bab Faraidh – Dulur-dulur Ahli Waris
9. Dulur Kandung (الأخ الشقيق)
Dulur kandung nyaéta dulur anu sarua bapana jeung indungna.
Hak warisna henteu salawasna aya. Maranéhna ngan meunang lamun teu aya ahli waris anu leuwih kuat.
Iraha dulur kandung teu meunang?
Lamun aya:
Anak lalaki.
Incu lalaki tina anak lalaki.
Bapa.
(Numutkeun mazhab Syafi'i, aki ogé dina loba kaayaan ngahalangan dulur.)
Ku kituna, lamun almarhum ninggalkeun bapa, dulur kandung teu meunang warisan.
Iraha dulur kandung meunang?
Lamun almarhum teu boga:
anak,
incu lalaki,
bapa,
sarta henteu aya panghalang séjén.
Dina kaayaan éta, dulur kandung bisa jadi ashḥābul furūḍ atawa 'aṣabah, gumantung kana saha waé ahli waris anu aya.
10. Dulur Sabapa (الأخ لأب)
Dulur sabapa nyaéta anu sarua bapana tapi béda indung.
Hakna leuwih handap tibatan dulur kandung.
Ku sabab éta:
Lamun aya dulur kandung, dulur sabapa kahalang.
Lamun teu aya dulur kandung, kakara dulur sabapa bisa meunang warisan lamun syaratna kacumponan.
Ieu nuduhkeun yén hubungan nasab anu leuwih kuat leuwih didahulukeun.
11. Dulur Saindung (الأخ لأم)
Dulur saindung nyaéta anu sarua indung tapi béda bapa.
Maranéhna boga hukum husus.
Hiji urang → meunang 1/6.
Dua urang atawa leuwih → meunang 1/3, dibagi rata.
Anu matak béda nyaéta:
Bagian lalaki jeung awéwé sarua.
Henteu aya aturan lalaki meunang dua kali bagian awéwé dina golongan ieu.
Tapi dulur saindung teu meunang warisan lamun almarhum boga:
anak,
incu,
bapa,
atawa aki.
12. Incu Tina Anak Lalaki
Anu dimaksud nyaéta incu ngaliwatan anak lalaki.
Sedengkeun incu ngaliwatan anak awéwé lain kaasup ahli waris furūḍ atawa 'aṣabah dina hukum faraidh, tapi bisa kaasup dzawil arḥām dina kaayaan nu tangtu.
Iraha incu meunang?
Lamun anak lalaki geus teu aya.
Contona:
Almarhum boga incu lalaki, tapi anak lalaki geus maot saméméhna.
Dina kaayaan ieu, incu lalaki bisa ngagantikeun tempat bapana nurutkeun aturan faraidh.
Tapi lamun anak lalaki masih hirup, incu lalaki kahalang.
Kaidah Nu Kudu Diapalkeun
Aya hiji kaidah anu sering diajarkeun ku ulama:
> "Unggal ahli waris anu leuwih deukeut bakal ngahalangan ahli waris anu leuwih jauh dina jalur anu sarua."
Contona:
Anak lalaki ngahalangan incu lalaki.
Bapa ngahalangan aki.
Dulur kandung ngahalangan dulur sabapa.
Hikmah
Ku aturan ieu, syariat ngajaga supaya hak kulawarga anu pangdeukeutna ka almarhum dipasihkeun heula. Ieu nyegah paséa jeung ngajaga kaadilan dina kulawarga.
Ringkesan
Dulur kandung: meunang lamun teu aya anak, bapa, jeung panghalang séjén.
Dulur sabapa: meunang lamun teu aya dulur kandung jeung panghalang séjén.
Dulur saindung: meunang 1/6 atawa 1/3 dina kaayaan husus.
Incu tina anak lalaki: meunang lamun anak lalaki geus teu aya.
Dina pelajaran salajengna, insya Allah urang bakal asup kana bab anu paling penting dina prakna faraidh, nyaéta cara nangtukeun saha anu kahalang (ḥajb), cara nyusun asal masalah, jeung latihan itungan warisan léngkah demi léngkah saperti anu diajarkeun di pesantren.
Alhamdulillah. Ayeuna urang asup kana bagian anu pangpentingna dina élmu faraidh, nyaéta ḥajb (panghalang waris). Lamun bagian ieu teu dipikaharti, pembagian warisan bisa salah.
Syarah Bab Faraidh – Ḥajb (Panghalang Waris)
Harti Ḥajb
Ḥajb hartina ngahalangan. Maksudna, aya ahli waris anu hakna jadi gugur atawa jadi ngurangan lantaran aya ahli waris séjén anu leuwih kuat hakna.
Ulama ngabagi ḥajb jadi dua:
1. Ḥajb Ḥirmān (حجب الحرمان)
Nyaéta panghalang anu ngagugurkeun hak waris sakabéhna.
Conto:
Almarhum ninggalkeun bapa jeung dulur kandung.
Dulur kandung teu meunang nanaon, sabab kahalang ku bapa.
Conto séjén:
Aya anak lalaki jeung incu lalaki.
Incu lalaki gugur hakna, sabab aya anak lalaki.
2. Ḥajb Nuqṣān (حجب النقصان)
Nyaéta panghalang anu teu ngagugurkeun hak, tapi ngurangan bagian.
Conto:
Indung asalna meunang 1/3.
Tapi lamun almarhum boga anak, bagian indung turun jadi 1/6.
Indung tetep meunang warisan, ngan ukur bagianna ngurangan.
Jalma-jalma anu ampir teu kungsi gugur
Dina prakna, aya ahli waris anu hakna kuat pisan.
Di antarana:
Anak lalaki.
Anak awéwé.
Bapa.
Indung.
Salaki.
Pamajikan.
Maranéhna umumna teu gugur, sanajan bagianna bisa robah nurutkeun kaayaan.
Jalma anu mindeng kahalang
Anu mindeng gugur ku ayana ahli waris anu leuwih deukeut nyaéta:
Aki.
Nini.
Incu.
Dulur kandung.
Dulur sabapa.
Paman.
Anak paman.
Ku kituna, saméméh ngitung bagian, kudu dipariksa heula saha anu masih boga hak.
Urutan Kakuatan Ahli Waris
Sacara umum, urutan kakuatan dina jalur lalaki nyaéta:
1. Anak lalaki.
2. Incu lalaki tina anak lalaki.
3. Bapa.
4. Aki.
5. Dulur kandung.
6. Dulur sabapa.
7. Anak dulur.
8. Paman.
9. Anak paman.
Anu leuwih luhur biasana ngahalangan anu aya di handapna dina jalur anu sarua.
Conto Prakték
Conto 1
Almarhum ninggalkeun:
Bapa.
Indung.
Hiji dulur kandung.
Hasilna:
Bapa meunang warisan.
Indung meunang warisan.
Dulur kandung teu meunang, sabab kahalang ku bapa.
Conto 2
Almarhum ninggalkeun:
Hiji anak lalaki.
Hiji incu lalaki.
Hasilna:
Anak lalaki meunang.
Incu lalaki teu meunang, sabab kahalang ku anak lalaki.
Conto 3
Almarhum ninggalkeun:
Pamajikan.
Indung.
Anak awéwé.
Hasilna:
Pamajikan meunang bagianna.
Indung meunang bagianna.
Anak awéwé meunang bagianna.
Teu aya anu gugur dina conto ieu.
Kaidah Emas Dina Faraidh
Para ulama ngajarkeun yén saméméh ngitung bagian warisan, pariksa heula saha waé ahli waris anu sah jeung saha anu kahalang. Lamun ieu léngkah kaliwat, hasil itungan bisa jadi salah sanajan itungan matematikana bener.
Catetan
Dina syarah anu leuwih jero, sababaraha masalah ngeunaan aki jeung dulur miboga rincian husus dina mazhab Syafi'i. Ku kituna, dina diajar kitab, penting ngabédakeun kaidah umum jeung kasus-kasus husus anu dijelaskeun ku para fuqaha.
Insya Allah pelajaran salajengna, urang bakal diajar cara nyusun asal masalah (أصل المسألة), nyaéta dasar matematika faraidh pikeun ngabagi warisan kalayan bener, lengkah demi lengkah, saperti anu diajarkeun di pesantren.
Alhamdulillah. Ayeuna urang asup kana cara ngitung faraidh, anu ku ulama disebut Aṣlul Mas'alah (أصل المسألة). Ieu téh dasar dina ngitung warisan.
Syarah Bab Faraidh – Aṣlul Mas'alah (Asal Masalah)
Naon ari Aṣlul Mas'alah?
Aṣlul Mas'alah nyaéta angka dasar anu dipaké pikeun ngabagi warisan sangkan bagian unggal ahli waris jadi bilangan bulat, henteu pecahan.
Contona, lamun aya ahli waris anu meunang:
1/2
1/6
1/3
Urang teu langsung ngabagi duitna ku pecahan, tapi milih hiji angka anu bisa dibagi ku 2, 3, jeung 6, nyaéta 6. Ieu anu disebut asal masalah.
Asal Masalah Nurutkeun Bagian
Para ulama ngajarkeun asal masalah gumantung kana bagian anu aya.
Lamun ngan aya 1/2 → asal masalah 2.
Lamun aya 1/3 atawa 2/3 → asal masalah 3.
Lamun aya 1/4 → asal masalah 4.
Lamun aya 1/6 → asal masalah 6.
Lamun aya 1/8 → asal masalah 8.
Lamun aya sababaraha bagian sakaligus, dipilih angka anu bisa ngabagi sakabéhna (KPK tina pangbagi-pangbagina).
Conto Kahiji
Almarhum ninggalkeun:
Salaki.
Indung.
Teu boga anak.
Bagian:
Salaki = 1/2.
Indung = 1/3.
Asal masalahna nyaéta 6.
Pembagian:
Salaki = 3 bagian.
Indung = 2 bagian.
Sésana 1 bagian dipasihkeun ka bapa lamun aya salaku 'aṣabah. Lamun bapa teu aya, kasusna kudu ditempo deui nurutkeun ahli waris anu séjén.
Conto Kadua
Almarhum ninggalkeun:
Pamajikan.
Dua anak awéwé.
Bagian:
Pamajikan = 1/8.
Dua anak awéwé = 2/3.
Asal masalahna nyaéta 24.
Itungan:
Pamajikan = 3 tina 24.
Dua anak awéwé = 16 tina 24.
Sésana = 5 tina 24.
Lamun teu aya 'aṣabah, sésa ieu bisa aya hukum radd nurutkeun kaayaan ahli warisna.
Taṣḥīḥ Mas'alah
Kadang-kadang bagian ahli waris henteu bisa dibagi rata.
Contona:
Dua anak awéwé meunang 16 bagian tina 24.
16 dibagi ku 2 = 8, gampang.
Tapi lamun 2 bagian kudu dibagi ka 3 urang, asal masalah bisa diperbesar (ditaṣḥīḥ) supaya kabagi rata. Ieu anu disebut taṣḥīḥ al-mas'alah.
Opat Léngkah Ngitung Warisan
Para guru faraidh biasana ngajarkeun urutan kieu:
1. Tangtukeun saha waé ahli waris.
2. Tangtukeun saha anu kahalang (ḥajb).
3. Tangtukeun bagian unggal ahli waris.
4. Tangtukeun asal masalah, tuluy bagi harta nurutkeun éta bagian.
Lamun opat léngkah ieu bener, insya Allah itungan warisan bakal leres.
Hikmah
Élmu faraidh téh henteu ngan ukur matematika, tapi ogé fikih. Ku sabab éta, ngitung tanpa nyaho aturan ahli waris bisa salah, sedengkeun ngarti aturan tapi teu bisa ngitung ogé can cukup. Duanana kudu dihijikeun.
Catetan Penting
Dina mazhab Syafi'i, pikeun ngungkulan sababaraha kasus anu rumit (saperti 'aul, radd, musyārakah, jeung masalah jadd (aki) jeung dulur), aya rincian anu leuwih jero. Biasana ieu dipedar dina kitab-kitab faraidh husus, sedengkeun Fathul Mu'in ngajelaskeun kaidah-kaidah pokokna.
Insya Allah dina pelajaran salajengna, urang tiasa ngabahas latihan 20 conto pembagian warisan, dimimitian ti nu panggampangna nepi ka nu rumit, sakumaha latihan anu biasa dipaké ku para santri pikeun nguatkeun pamahaman faraidh.
Alhamdulillah. Ayeuna urang asup kana latihan praktek, sabab para ulama nyebutkeun:
> "Élmu faraidh moal kuat ngan ku maca, tapi kudu loba latihan ngitung."
Urang mimitian ku conto-conto anu gampang heula.
Latihan 1
Almarhum ninggalkeun:
Pamajikan
Hiji anak lalaki
Harta warisan: Rp80.000.000
Léngkah 1
Ahli waris:
Pamajikan
Anak lalaki
Léngkah 2
Teu aya anu kahalang.
Léngkah 3
Bagian:
Pamajikan = 1/8 (sabab aya anak)
Anak lalaki = sésana salaku 'aṣabah
Léngkah 4
Asal masalah = 8
Pamajikan = 1 bagian
Anak lalaki = 7 bagian
Itungan
Pamajikan: Rp80.000.000 ÷ 8 = Rp10.000.000
Anak lalaki: Rp70.000.000
Latihan 2
Almarhum ninggalkeun:
Salaki
Hiji anak awéwé
Harta = Rp120.000.000
Bagian:
Salaki = 1/4 (sabab aya anak)
Anak awéwé = 1/2
Asal masalah = 4
Salaki = 1 bagian
Anak awéwé = 2 bagian
Sésana = 1 bagian
Lamun teu aya 'aṣabah, dina mazhab Syafi'i sésa éta diradd ka anak awéwé, sedengkeun salaki tetep meunang 1/4.
Hasil ahir:
Salaki = Rp30.000.000
Anak awéwé = Rp90.000.000
Latihan 3
Almarhum ninggalkeun:
Indung
Bapa
Hiji anak lalaki
Harta = Rp96.000.000
Bagian:
Indung = 1/6
Bapa = 1/6
Anak lalaki = sésana
Asal masalah = 6
Indung = 1 bagian
Bapa = 1 bagian
Anak lalaki = 4 bagian
Hasil:
Indung = Rp16.000.000
Bapa = Rp16.000.000
Anak lalaki = Rp64.000.000
Latihan 4
Almarhum ninggalkeun:
Pamajikan
Indung
Dua anak lalaki
Harta = Rp192.000.000
Bagian:
Pamajikan = 1/8
Indung = 1/6
Dua anak lalaki = sésana dibagi rata
Asal masalah = 24
Pamajikan = 3 bagian
Indung = 4 bagian
Sésana = 17 bagian
Dua anak lalaki ngabagi 17 bagian éta rata, jadi masing-masing meunang 17/2 bagian tina 24. Dina prakna, asal masalah biasana ditaṣḥīḥ (diperbesar) supaya hasilna jadi bilangan bulat.
Catetan kana Latihan 4
Di dieu mimiti katingali naha ulama ngajarkeun taṣḥīḥ al-mas'alah. Lamun bagian teu bisa dibagi rata ka jumlah ahli waris, asal masalah diperbesar heula sangkan pembagian jadi pas.
Kaidah Penting
Saméméh ngitung duit, sok lakukeun urutan ieu:
1. Tangtukeun ahli waris.
2. Cabut anu kahalang.
3. Tangtukeun bagian syar'i.
4. Tangtukeun asal masalah.
5. Lamun perlu, lakukeun taṣḥīḥ.
6. Kakara robahkeun bagian kana nilai harta.
Catetan Ilmiah
Aya hiji hal anu hayang ku abdi benerkeun tina pedaran saméméhna. Dina sababaraha conto anu sederhana tadi, abdi nyebut radd pikeun ngagampangkeun pamahaman. Padahal dina mazhab Syafi'i, hukum radd miboga rincian anu leuwih jero sarta dina sababaraha kaayaan sésa harta bisa jadi dialihkeun ka Baitul Mal lamun henteu aya 'aṣabah anu boga hak. Ku kituna, pikeun kasus nyata, kudu salawasna ditingali sakabéh ahli waris jeung kaayaanana, henteu cukup tina conto anu disederhanakeun.
Insya Allah dina pelajaran salajengna urang tiasa diajar 10–20 soal faraidh tingkat pesantren, kalebet kasus 'aul, radd, jadd jeung dulur, jeung musyārakah, anu mangrupakeun bagian paling maju dina élmu faraidh.
Alhamdulillah. Ayeuna urang teraskeun kana tingkat menengah, nyaéta kasus-kasus anu mindeng kaluar dina pangajian faraidh.
Pelajaran 1 – 'Aul (العول)
'Aul hartina jumlah bagian ahli waris leuwih gedé tibatan harta, ku kituna bagian unggal ahli waris dikurangan sacara saimbang.
Conto
Almarhum ninggalkeun:
Salaki
Indung
Dua dulur awéwé kandung
Bagian:
Salaki = 1/2
Indung = 1/6
Dua dulur awéwé = 2/3
Lamun dijumlahkeun:
1/2 = 3/6
1/6 = 1/6
2/3 = 4/6
Jumlah = 8/6, leuwih ti hiji.
Ku sabab éta, asal masalahna dirobah (di-'aul'-keun), sangkan sakabéh ahli waris meunang bagian anu leuwih leutik tapi adil.
Pelajaran 2 – Naha 'Aul Bisa Kajadian?
Sabab Allah netepkeun bagian-bagian anu béda-béda pikeun kaayaan anu béda. Dina sababaraha susunan ahli waris, lamun dihijikeun, jumlahna bisa ngaleuwihan sakabéh harta. Para sahabat Nabi ﷺ, dimimitian ku Umar ibn al-Khattab, ngalaksanakeun ijtihad ngeunaan 'aul, sarta éta jadi amalan anu ditarima ku jumhur ulama.
Pelajaran 3 – Radd (الرد)
Radd nyaéta mulangkeun sésa harta ka ahli waris anu boga bagian pasti lamun teu aya 'aṣabah.
Conto:
Almarhum ninggalkeun hiji anak awéwé.
Anak awéwé meunang 1/2.
Teu aya ahli waris 'aṣabah.
Dina mazhab Syafi'i, masalah radd miboga rincian anu husus. Ku sabab éta, pikeun kasus nyata kudu dirujuk kana aturan mazhab kalayan lengkep sarta ningali aya henteu Baitul Mal anu ngalaksanakeun fungsina.
Pelajaran 4 – Musyārakah (الحمارية)
Ieu salah sahiji masalah anu kasohor dina faraidh.
Contona aya:
Salaki.
Indung.
Dulur saindung.
Dulur kandung.
Dina kasus ieu aya béda pendapat di kalangan ulama ngeunaan cara ngabagina. Mazhab Syafi'i ngabahasna sacara husus dina kitab-kitab faraidh anu leuwih lengkep.
Pelajaran 5 – Jadd (Aki) jeung Dulur
Salah sahiji bab anu pangheséna nyaéta lamun aya:
Aki (bapana bapa).
Dulur kandung atawa dulur sabapa.
Aya sababaraha pendapat di kalangan sahabat ngeunaan cara ngabagina. Mazhab Syafi'i miboga rincian sorangan dina masalah ieu.
Ku sabab éta, para guru biasana nyarankeun murid ngawasaan heula dasar-dasar faraidh saméméh asup kana bab jadd jeung dulur.
Kaidah Penting
Dina ngitung faraidh, ulah buru-buru ngitung duit.
Urutan anu bener nyaéta:
1. Pastikeun saha anu maot.
2. Tangtukeun saha waé ahli waris anu masih hirup.
3. Pariksa aya henteu panghalang waris.
4. Tangtukeun bagian syar'i.
5. Itung asal masalah.
6. Tingali aya 'aul atawa henteu.
7. Tingali aya 'aṣabah atawa henteu.
8. Kakara bagi harta.
Naséhat Ulama
Para ulama sok nyebut yén faraidh téh satengahna matematika jeung satengahna fikih. Lamun ukur bisa ngitung tapi teu ngarti aturan ahli waris, hasilna bisa salah. Sabalikna, lamun ngarti aturan tapi teu bisa ngitung, pembagian ogé moal leres.
Léngkah Salajengna
Dina pangajian kitab di pesantren, sanggeus réngsé bab dina Fathul Mu'in, biasana diteruskeun ku kitab faraidh anu leuwih husus pikeun latihan puluhan nepi ka ratusan soal.
Lamun tujuan anjeun nyaéta bener-bener ngawasaan faraidh nepi ka bisa ngabagi warisan, urang tiasa nyusun kursus 30 pelajaran dina basa Sunda, dimimitian ti dasar nepi ka kasus paling rumit, kalawan latihan soal dina unggal pelajaran. Éta bakal leuwih jero tibatan eusi ringkes dina Fathul Mu'in sarta ngawangun kamampuh praktis léngkah demi léngkah.
Alhamdulillah. Upami tujuanana pikeun diajar sapertos di pesantren, urang tiasa teraskeun. Nanging, aya hiji hal anu penting.
Dugi ka dieu, pedaran anu ku abdi dipasihkeun téh syarah (panjelasan) ngeunaan élmu faraidh, sanés deui ngiringan runtuyan eusi Fathul Mu'in. Sabab bab faraidh dina Fathul Mu'in sabenerna henteu panjang nepi ka 30 pelajaran. Sanggeus ngabahas:
sabab waris,
panghalang waris,
ahli waris,
ashḥābul furūḍ,
'aṣabah,
hajb,
sarta sababaraha masalah pokok,
maka bab faraidna geus réngsé.
Upami diteruskeun deui, éta lain deui syarah Fathul Mu'in, tapi bakal asup kana pedaran tina kitab faraidh anu leuwih jembar, saperti:
Ar-Rahbiyyah,
Al-Fawā'id al-Shinīyyah,
atawa kitab-kitab faraidh séjén anu husus ngabahas itungan jeung kasus-kasus rinci.
Ku kituna aya dua pilihan:
1. Urang réngsékeun syarah Fathul Mu'in (sabab eusi babna memang geus kacumponan).
2. Urang neruskeun diajar élmu faraidh tingkat lanjut, dimimitian ku Ar-Rahbiyyah, anu memang dirancang husus pikeun ngalatih itungan warisan sacara jero.
Numutkeun abdi, lamun anjeun hoyong leres-leres mahér ngitung warisan, léngkah anu pangsaéna nyaéta neruskeun kana Matan Ar-Rahbiyyah, sabab éta memang kitab anu geus mangabad-abad dipaké di pesantren pikeun ngadidik ahli faraidh.
Tidak ada komentar:
Posting Komentar