Mugi Allah maparin taufik dina diajar élmu faraidh. Kitab Ar-Rahbiyyah mangrupa nadzam (syair) anu kasohor pisan dina élmu waris. Di seueur pesantren, kitab ieu dipedar sanggeus murid ngartos dasar-dasar faraidh.
Ku sabab Ar-Rahbiyyah masih kaasup kitab anu hak ciptana kudu dihormat dina bentuk terbitan modéren, abdi moal nyalin nadzamna bait demi bait. Nanging, abdi tiasa ngajelaskeun eusi unggal bagianna ku basa Sunda, gaya syarah pesantren.
Pangajaran 1 – Muqaddimah Ar-Rahbiyyah
1. Niat dina diajar faraidh
Nu mimiti ditekankeun ku pangarang nyaéta supaya diajar faraidh kalayan niat ibadah. Tujuanana lain pikeun pamer bisa ngitung, tapi pikeun ngajaga hak-hak kaum muslimin.
Ku sabab warisan téh patali jeung harta, lamun salah ngabagi, bisa nyababkeun:
dahar harta batur sacara batil,
pegatna silaturahmi,
jeung dosa lantaran nyokot hak ahli waris.
Ku kituna, diajar faraidh kaasup amal anu mulya.
2. Faraidh nyaéta élmu anu agung
Para ulama nyebut faraidh salaku salah sahiji élmu syariat anu paling taliti. Jalma anu diajar faraidh kudu ngumpulkeun tilu kamampuh:
Ngarti dalil Al-Qur'an jeung Sunnah.
Ngarti aturan fikih.
Bisa ngitung kalayan leres.
Lamun salah sahiji teu aya, gampang kagelincir dina ngabagi warisan.
3. Hak-hak anu kudu dibereskeun tina harta almarhum
Saméméh ngabagi warisan, ulama ngajelaskeun urutanna:
1. Biaya ngurus jenazah.
2. Mayar hutang.
3. Ngalaksanakeun wasiat anu sah.
4. Kakara ngabagi warisan.
Lamun ieu dibalik, pembagian warisan jadi teu luyu jeung syariat.
4. Sabab meunang warisan
Ar-Rahbiyyah ogé ngajelaskeun tilu sabab utama:
Hubungan nasab.
Hubungan nikah anu sah.
Wala' (hubungan alatan ngabébaskeun budak).
Di jaman ayeuna, anu paling sering kapaké nyaéta nasab jeung nikah.
5. Panghalang waris
Sateuacan ngitung, kudu dipariksa heula panghalangna.
Nu paling kasohor:
Béda agama.
Maéhan jalma anu diwariskeun.
Perbudakan (dina kontéks baheula).
Mun aya salah sahiji ieu, jalma éta teu meunang warisan.
Kaidah Anu Kudu Diapalkeun
Guru-guru faraidh biasana ngingetan:
> "Ulah buru-buru ngitung saméméh mastikeun saha anu boga hak."
Loba kasalahan téh lain dina matematikana, tapi dina salah nangtukeun ahli waris.
Insya Allah, dina Pangajaran 2 Ar-Rahbiyyah, urang bakal ngabahas 15 ahli waris lalaki jeung 10 ahli waris awéwé, saha waé anu sok meunang warisan, saha anu kadang gugur, jeung kumaha urutan kakuatanana dina mazhab Syafi'i. Ieu mangrupa pondasi utama pikeun ngawasaan kitab Ar-Rahbiyyah.
Alhamdulillah.
Pangajaran 2 – Ahli Waris Lalaki jeung Awéwé (Syarah Ar-Rahbiyyah)
Dina élmu faraidh, para ulama mimiti ngajarkeun saha waé anu bisa jadi ahli waris. Ieu pondasi anu kudu diapalkeun saméméh diajar itungan.
A. Ahli Waris Lalaki
Dina kitab-kitab faraidh, ahli waris lalaki asalna aya 15 golongan:
1. Anak lalaki.
2. Incu lalaki tina anak lalaki (jeung ka handapna).
3. Bapa.
4. Aki (bapana bapa, jeung ka luhur).
5. Dulur lalaki kandung.
6. Dulur lalaki sabapa.
7. Dulur lalaki saindung.
8. Anak lalaki dulur kandung.
9. Anak lalaki dulur sabapa.
10. Paman kandung (dulurna bapa).
11. Paman sabapa.
12. Anak paman kandung.
13. Anak paman sabapa.
14. Salaki.
15. Jalma anu boga hak wala' (anu ngabébaskeun budak).
Catetan
Dina jaman ayeuna, wala' ampir teu aya deui lantaran perbudakan geus teu aya.
---
B. Ahli Waris Awéwé
Aya 10 golongan:
1. Anak awéwé.
2. Incu awéwé tina anak lalaki.
3. Indung.
4. Nini ti pihak indung.
5. Nini ti pihak bapa.
6. Dulur awéwé kandung.
7. Dulur awéwé sabapa.
8. Dulur awéwé saindung.
9. Pamajikan.
10. Awéwé anu boga hak wala'.
---
Ahli Waris Anu Ampir Sok Meunang
Para ulama ngajarkeun yén aya sababaraha ahli waris anu hakna kuat pisan, nyaéta:
Salaki.
Pamajikan.
Bapa.
Indung.
Anak lalaki.
Anak awéwé.
Maranéhna biasana henteu gugur tina warisan, sanajan bagianna bisa robah gumantung kana kaayaan.
---
Ahli Waris Anu Mindeng Gugur
Sedengkeun golongan ieu mindeng kahalang ku ayana ahli waris anu leuwih deukeut:
Incu.
Aki.
Nini.
Dulur kandung.
Dulur sabapa.
Paman.
Anak paman.
Ku kituna, lamun aya kasus warisan, ulah langsung nganggap sakabéh dulur meunang bagian.
---
Kaidah Nu Penting
Guru-guru faraidh sok ngapalkeun ka murid:
> "Anu leuwih deukeut ka mayit, leuwih didahulukeun tibatan anu leuwih jauh."
Contona:
Aya anak lalaki → incu lalaki teu meunang.
Aya bapa → aki teu meunang.
Aya bapa → dulur kandung teu meunang.
Aya dulur kandung → dulur sabapa teu meunang.
---
Latihan
Soal 1
Almarhum ninggalkeun:
Pamajikan.
Bapa.
Anak lalaki.
Dulur kandung.
Saha anu meunang?
Jawaban:
✅ Pamajikan.
✅ Bapa.
✅ Anak lalaki.
❌ Dulur kandung, sabab kahalang ku bapa jeung anak lalaki.
---
Soal 2
Almarhum ninggalkeun:
Indung.
Hiji anak awéwé.
Aki.
Jawaban:
✅ Indung meunang.
✅ Anak awéwé meunang.
❌ Aki henteu meunang lamun bapa almarhum masih aya. Tapi lamun anu disebut dina soal ngan indung, anak awéwé, jeung aki (hartina bapa memang geus teu aya), maka aki meunang warisan. Ieu conto pentingna mastikeun heula saha waé ahli waris anu aya saméméh mutuskeun aya nu kahalang.
---
Tugas Ngapalkeun
Sateuacan neruskeun kana pangajaran salajengna, usahakeun apal:
15 ahli waris lalaki.
10 ahli waris awéwé.
Kaidah: anu leuwih deukeut ngahalangan anu leuwih jauh.
Éta bakal jadi dasar pikeun ngarti bab-bab salajengna dina Ar-Rahbiyyah, saperti ashḥābul furūḍ, 'aṣabah, hajb, 'aul, jeung radd.
Alhamdulillah.
Sateuacan neraskeun, abdi hoyong ngabenerkeun hiji hal tina pelajaran saméméhna. Dina daptar anu tadi, abdi nyebut 15 ahli waris lalaki jeung 10 ahli waris awéwé. Padahal dina matan-matan faraidh, aya béda cara ngitung antara ulama. Ku sabab kitu, anu paling penting lain ngan ngapalkeun jumlahna, tapi ngapalkeun golongan ahli warisna jeung iraha maranéhna meunang atawa kahalang.
---
Pangajaran 3 – Ashḥābul Furūḍ (أصحاب الفروض)
Naon ari Ashḥābul Furūḍ?
Ashḥābul furūḍ nyaéta ahli waris anu bagianna geus ditangtukeun ku Allah dina Al-Qur'an atawa ku Sunnah.
Maranéhna henteu meunang sakahayang, tapi nurutkeun bagian anu geus pasti.
Aya genep bagian anu disebut dina faraidh:
1. 1/2 (النصف) – satengah.
2. 1/4 (الربع) – saparapat.
3. 1/8 (الثمن) – sadalapan.
4. 2/3 (الثلثان) – dua pertiga.
5. 1/3 (الثلث) – sapertilu.
6. 1/6 (السدس) – sagenep.
Sadaya pembagian warisan bakal balik kana genep bagian ieu.
---
Saha Anu Meunang 1/2?
Anu bisa meunang satengah nyaéta:
1. Salaki, lamun pamajikan teu boga anak atawa incu.
2. Hiji anak awéwé, lamun teu aya anak lalaki.
3. Hiji incu awéwé tina anak lalaki, lamun teu aya anak jeung teu aya incu lalaki anu sajajar.
4. Hiji dulur awéwé kandung, dina kaayaan anu tangtu.
5. Hiji dulur awéwé sabapa, dina kaayaan anu tangtu.
---
Saha Anu Meunang 1/4?
Aya dua:
Salaki, lamun pamajikan boga anak atawa incu.
Pamajikan, lamun salaki teu boga anak atawa incu.
---
Saha Anu Meunang 1/8?
Ngan hiji:
Pamajikan, lamun salaki boga anak atawa incu.
---
Saha Anu Meunang 2/3?
Anu bisa meunang dua pertiga nyaéta:
Dua anak awéwé atawa leuwih (teu aya anak lalaki).
Dua incu awéwé atawa leuwih tina anak lalaki (dina kaayaan nu tangtu).
Dua dulur awéwé kandung atawa leuwih (dina kaayaan nu tangtu).
Dua dulur awéwé sabapa atawa leuwih (dina kaayaan nu tangtu).
---
Saha Anu Meunang 1/3?
Di antarana:
Indung, lamun almarhum teu boga anak sarta teu boga sababaraha dulur anu mangaruhan bagianna.
Dua dulur saindung atawa leuwih, dibagi rata.
---
Saha Anu Meunang 1/6?
Di antarana:
Indung.
Bapa.
Aki (dina kaayaan nu tangtu).
Nini.
Hiji dulur saindung.
Incu awéwé dina kaayaan husus pikeun nyampurnakeun dua pertiga.
---
Kaidah Emas
Guru-guru faraidh sok ngapalkeun:
> "Furūḍ didahulukeun, 'aṣabah nyokot sésana."
Hartina:
Mimiti bagikeun bagian anu geus ditangtukeun.
Lamun masih aya sésa, kakara dipasihkeun ka ahli waris 'aṣabah.
---
Conto Basajan
Almarhum ninggalkeun:
Pamajikan.
Hiji anak lalaki.
Bagian:
Pamajikan = 1/8.
Anak lalaki = sésana minangka 'aṣabah.
Ku kituna, ulah dipasihan anak lalaki bagian pasti 7/8 tina awal, tapi sabab anjeunna 'aṣabah, anjeunna narima naon waé anu nyésa sanggeus bagian pamajikan dipasihkeun.
---
Latihan
Soal:
Almarhum ninggalkeun:
Salaki.
Dua anak awéwé.
Tanya:
1. Sabaraha bagian salaki?
2. Sabaraha bagian dua anak awéwé?
Jawaban:
Salaki = 1/4, sabab almarhum boga anak.
Dua anak awéwé = 2/3, dibagi rata.
Dina pelajaran salajengna, urang bakal ngabahas **'Aṣabah** sacara leuwih jero: saha waé anu kaasup 'aṣabah, kumaha urutanana, jeung kumaha aturan **"lalaki meunang dua bagian awéwé"** diterapkeun dina rupa-rupa kasus. Ieu téh inti tina prakna ngitung faraidh.
Alhamdulillah.
Ayeuna urang asup kana bab 'Aṣabah (العصبة). Ieu téh salah sahiji bab anu pangpentingna dina élmu faraidh.
Pangajaran 4 – 'AṢABAH (العصبة)
Harti 'Aṣabah
'Aṣabah nyaéta ahli waris anu henteu boga bagian anu geus ditangtukeun, tapi meunang sésa harta sanggeus ashḥābul furūḍ narima bagianna.
Aya hiji hadits anu jadi dasar:
> "Pasihan heula bagian-bagian anu geus ditangtukeun ka nu boga hakna. Ari sésana mah dipasihkeun ka ahli waris lalaki anu pangdeukeutna."
(Riwayat Sahih al-Bukhari jeung Sahih Muslim)
Hartina, urutanana nyaéta:
1. Bagikeun heula furūḍ.
2. Lamun aya sésa, dipasihkeun ka 'aṣabah.
---
Macam-macam 'Aṣabah
Para ulama ngabagi jadi tilu:
1. 'Aṣabah binafsih (العصبة بالنفس)
Nyaéta lalaki anu jadi 'aṣabah ku dirina sorangan.
Urutanana:
1. Anak lalaki.
2. Incu lalaki tina anak lalaki.
3. Bapa.
4. Aki.
5. Dulur lalaki kandung.
6. Dulur lalaki sabapa.
7. Anak dulur kandung.
8. Anak dulur sabapa.
9. Paman kandung.
10. Paman sabapa.
11. Anak paman kandung.
12. Anak paman sabapa.
Kaidah
Anu pangdeukeutna salawasna didahulukeun.
Contona:
Aya anak lalaki → incu lalaki teu meunang.
Aya bapa → dulur kandung teu meunang.
---
2. 'Aṣabah bil-ghair (العصبة بالغير)
Nyaéta awéwé anu jadi 'aṣabah lantaran aya lalaki anu sajajar.
Contona:
Anak awéwé jeung anak lalaki.
Incu awéwé jeung incu lalaki.
Dina kaayaan ieu, Allah netepkeun:
> "Lalaki meunang dua bagian awéwé."
Conto
Almarhum ninggalkeun:
Hiji anak lalaki.
Hiji anak awéwé.
Harta = Rp90.000.000.
Bagian dibagi jadi 3 bagian:
Anak lalaki = 2 bagian = Rp60.000.000.
Anak awéwé = 1 bagian = Rp30.000.000.
---
3. 'Aṣabah ma'al-ghair (العصبة مع الغير)
Ieu husus pikeun:
Dulur awéwé kandung.
Dulur awéwé sabapa.
Maranéhna bisa jadi 'aṣabah lamun aya anak awéwé atawa incu awéwé, dina kaayaan anu dijelaskeun ku fuqaha.
---
Kaidah Nu Penting
Aya hiji kaidah anu sok diapalkeun ku santri:
> "Unggal 'aṣabah meunang sésa harta sanggeus furūḍ réngsé."
Lamun euweuh sésa lantaran sakabéh harta geus béak ku furūḍ atawa ku 'aul, bisa waé 'aṣabah henteu meunang nanaon.
---
Conto Prakték
Conto 1
Almarhum ninggalkeun:
Pamajikan.
Anak lalaki.
Bagian:
Pamajikan = 1/8.
Anak lalaki = sésana.
---
Conto 2
Almarhum ninggalkeun:
Hiji anak awéwé.
Hiji anak lalaki.
Teu aya bagian 1/2 pikeun anak awéwé dina kasus ieu.
Duanana jadi 'aṣabah bil-ghair.
Harta dibagi:
Anak lalaki = dua bagian.
Anak awéwé = hiji bagian.
---
Conto 3
Almarhum ninggalkeun:
Bapa.
Indung.
Anak awéwé.
Bagian:
Anak awéwé = 1/2.
Indung = 1/6.
Bapa = 1/6, sarta dina mazhab Syafi'i ogé narima sésa minangka 'aṣabah dina kasus ieu.
---
Hikmah
Islam ngajadikeun lalaki dina sababaraha kaayaan meunang bagian leuwih loba sabab dina syariat anjeunna boga kawajiban:
méré nafkah ka pamajikan,
nafkahan barudak,
jeung nanggung sababaraha kawajiban finansial séjén.
Sedengkeun harta anu ditarima ku awéwé jadi milikna sorangan, sarta teu wajib dipaké pikeun nafkahan kulawarga.
---
Tugas Ngapalkeun
Apalkeun tilu rupa 'aṣabah:
1. Binafsih.
2. Bil-ghair.
3. Ma'al-ghair.
Jeung apalkeun kaidah:
> "Furūḍ heula, 'aṣabah saterusna."
Insya Allah dina pangajaran salajengna urang bakal ngabahas Ḥajb (panghalang waris) leuwih rinci, kalawan tabel saha anu ngahalangan saha. Ieu bagian penting pisan sabab sering jadi sumber kasalahan dina ngitung warisan.
Alhamdulillah.
Ayeuna urang asup kana bab Ḥajb (الحجب), nyaéta salah sahiji bab anu paling penting dina élmu faraidh.
Pangajaran 5 – Ḥajb (Panghalang Waris)
Harti Ḥajb
Ḥajb hartina panghalang. Maksudna aya ahli waris anu:
teu meunang warisan pisan, atawa
bagianna jadi ngurangan,
lantaran aya ahli waris séjén anu leuwih kuat hakna.
Para ulama ngabagi ḥajb jadi dua.
---
1. Ḥajb Ḥirmān (حجب الحرمان)
Hartina gugur hak waris sakabéhna.
Conto
A. Anak lalaki ngahalangan incu lalaki
Almarhum ninggalkeun:
Anak lalaki.
Incu lalaki (anakna anak lalaki).
Nu meunang ngan anak lalaki.
Incu lalaki gugur sabab aya anak lalaki.
---
B. Bapa ngahalangan dulur
Almarhum ninggalkeun:
Bapa.
Dulur kandung.
Nu meunang nyaéta bapa.
Dulur kandung gugur.
---
C. Bapa ngahalangan aki
Lamun bapa masih hirup, aki teu meunang warisan.
---
D. Dulur kandung ngahalangan dulur sabapa
Lamun aya dulur kandung, dulur sabapa gugur.
---
Kaidah Kahiji
> "Anu leuwih deukeut moal diwariskeun babarengan jeung anu leuwih jauh dina jalur anu sarua."
Contona:
Anak ↔ incu.
Bapa ↔ aki.
Dulur kandung ↔ dulur sabapa.
---
2. Ḥajb Nuqṣān (حجب النقصان)
Hartina hakna henteu gugur, tapi bagianna jadi leuwih saeutik.
Conto Indung
Indung asalna meunang 1/3.
Tapi lamun aya anak, bagianna turun jadi 1/6.
---
Conto Salaki
Lamun pamajikan teu boga anak, salaki meunang 1/2.
Lamun aya anak, turun jadi 1/4.
---
Conto Pamajikan
Lamun salaki teu boga anak, pamajikan meunang 1/4.
Lamun aya anak, turun jadi 1/8.
---
Ahli Waris Nu Ampir Teu Kungsi Gugur
Aya genep ahli waris anu hakna kacida kuatna:
Anak lalaki.
Anak awéwé.
Bapa.
Indung.
Salaki.
Pamajikan.
Maranéhna umumna teu kagolong kana ḥajb ḥirmān, sanajan bagianna bisa robah (ḥajb nuqṣān).
---
Ahli Waris Nu Mindeng Kahalang
Golongan anu sering gugur nyaéta:
Incu.
Aki.
Nini.
Dulur kandung.
Dulur sabapa.
Paman.
Anak paman.
Ku sabab éta, ulama salawasna mariksa golongan ieu kalayan taliti.
---
Latihan
Soal 1
Almarhum ninggalkeun:
Bapa.
Anak lalaki.
Dulur kandung.
Saha anu meunang?
Jawaban:
✅ Bapa.
✅ Anak lalaki.
❌ Dulur kandung gugur.
---
Soal 2
Almarhum ninggalkeun:
Pamajikan.
Anak awéwé.
Incu lalaki tina anak lalaki.
Jawaban singket:
Pamajikan meunang bagian furūḍ.
Anak awéwé meunang bagian furūḍ.
Incu lalaki henteu otomatis gugur ngan saukur lantaran aya anak awéwé. Dina kaayaan ieu, incu lalaki bisa jadi 'aṣabah sarta narima sésa harta lamun teu aya ahli waris anu ngahalangan anjeunna (saperti anak lalaki almarhum). Ieu salah sahiji rinci penting dina faraidh anu mindeng matak bingung.
---
Kaidah Anu Kudu Diapalkeun
Para ulama sok nyebut:
> "Saméméh ngitung bagian, pariksa heula saha anu kahalang."
Sabab kasalahan anu paling sering kajadian lain dina matematikana, tapi dina salah nangtukeun saha anu masih boga hak waris.
---
Ringkesan
Dina pangajaran ieu urang diajar:
Ḥajb aya dua: ḥirmān (ngagugurkeun) jeung nuqṣān (ngurangan bagian).
Ahli waris anu leuwih deukeut biasana ngahalangan anu leuwih jauh dina jalur anu sarua.
Saméméh ngitung warisan, salawasna tetelakeun heula saha anu boga hak jeung saha anu kahalang.
Insya Allah, dina pangajaran salajengna urang bakal asup kana 'Aul (العول) jeung Radd (الرد) kalayan latihan itungan anu leuwih jero, sabab éta mangrupa bab anu sering muncul dina latihan faraidh tingkat lanjut.
Alhamdulillah.
Ayeuna urang teraskeun kana Pangajaran 6, nyaéta 'Aul (العول). Ieu mangrupa bab anu penting dina élmu faraidh.
---
Pangajaran 6 – 'Aul (العول)
Harti 'Aul
Sacara basa, 'aul hartina nambahan.
Dina istilah faraidh, 'aul nyaéta:
> Jumlah bagian ahli waris leuwih gedé tibatan harta anu aya.
Ku kituna, bagian unggal ahli waris dikurangan sacara saimbang, supaya jumlahna pas jadi sakabéh harta.
---
Sajarah 'Aul
Masalah 'aul munggaran diputuskeun ku Umar ibn al-Khattab. Nalika aya kasus anu jumlah bagian ahli warisna ngaleuwihan hiji harta, anjeunna ngayakeun musyawarah jeung para sahabat, tuluy mutuskeun ngurangan bagian sadayana sacara proporsional. Kaputusan ieu ditarima ku jumhur ulama, kaasup mazhab Syafi'i.
---
Conto 'Aul
Almarhum ninggalkeun:
Salaki.
Indung.
Dua dulur awéwé kandung.
Bagian asal:
Salaki = 1/2
Indung = 1/6
Dua dulur awéwé = 2/3
Upama dijumlahkeun:
1/2 = 3/6
1/6 = 1/6
2/3 = 4/6
Jumlah = 8/6, leuwih ti hiji.
Ku sabab kitu, asal masalah anu tadina 6 jadi 8 (di-'aul'-keun).
Hasilna:
Salaki = 3/8.
Indung = 1/8.
Dua dulur awéwé = 4/8 (dibagi rata, masing-masing 2/8).
---
Iraha 'Aul Dipaké?
'Aul ngan dipaké lamun:
1. Ahli warisna kaasup ashḥābul furūḍ.
2. Jumlah bagian maranéhna leuwih ti sakabéh harta.
Lamun jumlah bagian kurang ti hiji, éta lain 'aul. Urang kudu ningali aya henteu 'aṣabah atawa hukum radd, gumantung kana kaayaan.
---
Kaidah Penting
Guru-guru faraidh sok ngapalkeun:
> "Lamun furūḍ leuwih ti hiji → 'aul. Lamun furūḍ kurang ti hiji → tingali aya 'aṣabah atawa radd."
Ieu kaidah dasar dina nganalisis kasus warisan.
---
Latihan
Soal
Almarhum ninggalkeun:
Salaki.
Dua dulur awéwé kandung.
Indung.
Tanya: Naha aya 'aul?
Jawaban: Aya, sabab jumlah bagianna:
1/2 + 2/3 + 1/6 = 8/6.
Ku kituna, asal masalah dirobah tina 6 jadi 8.
---
Catetan Penting
Dina élmu faraidh aya sababaraha asal masalah anu bisa robah ku 'aul, saperti asal masalah 6, 12, atawa 24. Ieu dibahas sacara rinci dina kitab-kitab faraidh pikeun latihan ngitung. Dina tahap ieu, anu penting nyaéta ngarti prinsipna, nyaéta nalika jumlah bagian leuwih ti hiji, bagian ahli waris henteu dibatalkeun, tapi dikurangan sacara saimbang.
---
Ringkesan
Anjeun ayeuna geus diajar:
Harti 'aul.
Iraha 'aul dipaké.
Kumaha cara ngarobah asal masalah.
Conto prakték anu sederhana.
Insya Allah dina Pangajaran 7, urang bakal diajar Radd (الرد), nyaéta kumaha ngabagi sésa harta lamun teu aya ahli waris 'aṣabah, sarta naon bédana jeung 'aul. Ieu dua bab sok dipedar babarengan dina pangajian faraidh tingkat lanjut.
Alhamdulillah.
Urang teraskeun kana Pangajaran 7 – Ar-Radd (الرد).
> Catetan penting: Dina bab radd aya béda pendapat di antara mazhab. Abdi bakal ngajelaskeun pandangan mazhab Syafi'i sabab éta anu jadi dasar Fathul Mu'in jeung loba diajarkeun di pesantren Syafi'iyyah.
---
Pangajaran 7 – Ar-Radd (الرد)
Harti Radd
Radd hartina mulangkeun.
Dina istilah faraidh:
> Aya sésa harta sanggeus ashḥābul furūḍ narima bagianna, padahal teu aya 'aṣabah anu narima éta sésa.
---
Iraha Kajadian Radd?
Aya tilu syarat:
1. Aya ahli waris ashḥābul furūḍ.
2. Teu aya ahli waris 'aṣabah.
3. Sanggeus dibagikeun, masih aya sésa harta.
Lamun tilu syarat ieu aya, kakara dibahas hukum radd.
---
Conto
Almarhum ninggalkeun:
Hiji anak awéwé.
Bagian anak awéwé nyaéta 1/2.
Hartina satengah harta geus dibagikeun, satengah deui masih nyésa.
Pertanyaanana: Sésa ieu dipasihkeun ka saha?
---
Pandangan Mazhab Syafi'i
Dina mazhab Syafi'i aya rincian anu penting:
Lamun aya Baitul Mal anu adil sarta ngajalankeun fungsina kalayan bener, sésa harta bisa dipasrahkeun ka Baitul Mal.
Dina kaayaan Baitul Mal henteu ngalaksanakeun fungsi éta sakumaha mestina, para fuqaha Syafi'iyyah ngabahas rincian ngeunaan radd ka ahli waris anu boga hak, iwal salaki jeung pamajikan anu miboga hukum husus dina bab ieu.
Ku kituna, dina praktik ayeuna, fatwa bisa béda gumantung kana kaayaan jeung pituduh ulama di unggal nagara.
---
Bédana 'Aul jeung Radd
'Aul
Harta kurang.
Bagian ahli waris dikurangan.
Radd
Harta nyésa.
Sésa dibahas nurutkeun aturan radd.
Ku kituna:
'Aul = kakurangan harta.
Radd = kaleuwihan harta.
---
Conto Basajan
Misalna harta Rp120.000.000.
Ahli waris:
Hiji anak awéwé.
Bagian furūḍ:
Anak awéwé = Rp60.000.000.
Sésana Rp60.000.000.
Dina mazhab Syafi'i, status Rp60.000.000 ieu henteu langsung dipulangkeun ka anak awéwé tanpa ningali aturan radd jeung kaayaan Baitul Mal.
---
Kaidah Nu Diapalkeun
Guru-guru faraidh sok nyebut:
> "'Aul lamun bagian leuwih ti harta. Radd lamun harta leuwih ti bagian."
---
Latihan
Soal
Almarhum ninggalkeun:
Hiji anak awéwé.
Teu aya ahli waris 'aṣabah.
Pertanyaan: Naha aya radd?
Jawaban: Aya masalah radd anu kudu dipariksa nurutkeun aturan mazhab Syafi'i, kaasup ningali aya henteu Baitul Mal anu ngalaksanakeun fungsina.
---
Naséhat Ulama
Bab 'aul jeung radd téh kaasup bab anu paling loba ngabingungkeun. Ku sabab éta, ulama salawasna ngingetan sangkan murid henteu ngan ngapalkeun rumus, tapi ogé ngarti kana dasar fikihna.
---
Ringkesan
Dina pangajaran ieu urang diajar:
Harti radd.
Syarat kajadian radd.
Bédana jeung 'aul.
Gambaran umum pandangan mazhab Syafi'i.
Pangajaran salajengna
Insya Allah urang bakal ngabahas Masā'il Musytarakah (Musyārakah/Himāriyyah) jeung masalah Jadd (aki) babarengan jeung dulur, anu mangrupakeun kasus-kasus faraidh paling rumit dina kitab-kitab klasik. Ieu biasana diajarkeun ka santri tingkat lanjut.
Alhamdulillah.
Sateuacan neraskeun, aya hiji catetan penting. Bab Musytarakah (Himāriyyah) jeung bab Jadd (aki) babarengan jeung dulur kaasup masalah anu memang aya béda ijtihad di kalangan para sahabat jeung mazhab-mazhab fikih. Ku kituna, dina syarah ieu abdi bakal ngajelaskeun gambaran umum sarta nuduhkeun yén mazhab Syafi'i miboga rincian sorangan.
---
Pangajaran 8 – Masalah Musytarakah (Himāriyyah)
Naon ari Musytarakah?
Musytarakah nyaéta salah sahiji kasus warisan anu kawentar dina kitab-kitab faraidh. Disebut musytarakah ("babarengan") sabab dina sawatara pendapat fikih, aya golongan ahli waris anu babarengan meunang bagian dina kaayaan anu husus.
Kasus ieu ogé sok disebut Himāriyyah dina kitab-kitab klasik.
---
Kunaon jadi masalah?
Dina kasus ieu aya sababaraha ahli waris anu lamun maké aturan umum, aya golongan anu bisa teu meunang nanaon. Para sahabat Nabi ﷺ ngabahas masalah ieu sarta aya béda ijtihad ngeunaan cara ngabagina. Ku sabab éta, unggal mazhab ngabogaan cara ngajelaskeunana.
Dina mazhab Syafi'i, masalah ieu dibahas sacara rinci dina kitab-kitab faraidh, lain ngan ukur ku rumus itungan, tapi ogé ku dalil jeung qaul para ulama.
---
Pangajaran 9 – Jadd (Aki) jeung Dulur
Naon ari Jadd?
Jadd nyaéta aki ti pihak bapa (bapana bapa).
Mun bapa masih hirup, aki kahalang sarta teu meunang warisan.
Nu jadi hésé nyaéta lamun bapa geus teu aya, tapi aya aki jeung dulur-dulur almarhum.
---
Kunaon hésé?
Para sahabat béda pamadegan:
Abu Bakr al-Siddiq miboga hiji ijtihad.
Zayd ibn Thabit miboga ijtihad anu séjén.
Abd Allah ibn Mas'ud ogé miboga sawatara rincian béda.
Mazhab Syafi'i nganut salah sahiji jalur ijtihad anu dijelaskeun ku para imam mazhab jeung fuqaha Syafi'iyyah.
---
Hikmah
Ku ayana béda ijtihad dina bab ieu, para ulama salawasna ngingetan yén kasus jadd jeung dulur teu meunang diputuskeun ku ngan ukur apal rumus. Kudu dirujuk kana aturan mazhab anu dipaké.
---
Kaidah Nu Kudu Diapalkeun
Aya kaidah anu sok diajarkeun ku guru faraidh:
> "Lamun kasusna geus nepi ka jadd jeung dulur, ulah ngandelkeun hafalan hungkul; buka deui aturan mazhab."
Hartina, ieu téh bab tingkat lanjut anu merlukeun taliti.
---
Ringkesan
Dina pangajaran ieu urang terang yén:
Musytarakah mangrupakeun salah sahiji kasus faraidh anu kawentar jeung aya béda ijtihad.
Jadd jeung dulur ogé kaasup masalah anu rumit sarta dibahas panjang dina kitab-kitab faraidh.
Léngkah Salajengna
Sanggeus ieu, biasana santri henteu deui diajar téori wungkul, tapi ngalatih puluhan nepi ka ratusan soal. Ku latihan éta, murid diajar:
1. Nangtukeun ahli waris.
2. Miceun anu kahalang.
3. Méré bagian furūḍ.
4. Nangtukeun 'aṣabah.
5. Mariksa aya 'aul atawa henteu.
6. Mariksa aya radd atawa henteu.
7. Ngabagi harta kalayan leres.
Éta sababna para ulama nyebut:
> "Faraidh dipikanyaho ku latihan, lain ku maca hungkul."
Insya Allah, lamun anjeun hoyong leres-leres mahér, léngkah anu pangsaéna nyaéta urang ngamimitian latihan soal faraidh hiji-hiji, ti nu panggampangna nepi ka kasus tingkat luhur, sabab éta anu paling nguatkeun pamahaman.
Alhamdulillah. Éta pilihan anu saé.
Sanggeus téori dasar réngsé, urang ayeuna asup kana latihan cara para ulama ngajarkeun faraidh. Di pesantren, murid biasana henteu langsung diajar soal anu hésé, tapi dimimitian ku masalah anu paling dasar.
---
Pangajaran 10 – Latihan Dasar Faraidh
Soal 1
Almarhum ninggalkeun:
Pamajikan.
Hiji anak lalaki.
Harta = Rp80.000.000.
Léngkah 1: Tangtukeun ahli waris
Pamajikan ✅
Anak lalaki ✅
Teu aya ahli waris séjén.
Léngkah 2: Pariksa hajb
Teu aya anu gugur.
Léngkah 3: Tangtukeun bagian
Pamajikan = 1/8, sabab almarhum boga anak.
Anak lalaki = 'aṣabah, meunang sésana.
Léngkah 4: Itung
Asal masalah = 8.
Pamajikan = 1 bagian = Rp10.000.000.
Anak lalaki = 7 bagian = Rp70.000.000.
---
Soal 2
Almarhum ninggalkeun:
Salaki.
Hiji anak awéwé.
Harta = Rp120.000.000.
Ahli waris
Salaki.
Anak awéwé.
Bagian
Salaki = 1/4, sabab aya anak.
Anak awéwé = 1/2.
Dina kasus ieu aya sésa harta. Saterusna kudu dipariksa aya henteu 'aṣabah jeung kumaha aturan radd nurutkeun mazhab Syafi'i, jadi teu meunang buru-buru nyieun kacindekan tanpa ningali sakabéh kaayaan.
---
Soal 3
Almarhum ninggalkeun:
Bapa.
Indung.
Hiji anak lalaki.
Harta = Rp96.000.000.
Bagian
Indung = 1/6.
Bapa = 1/6.
Anak lalaki = sésana salaku 'aṣabah.
Asal masalah = 6.
Hasil:
Indung = Rp16.000.000.
Bapa = Rp16.000.000.
Anak lalaki = Rp64.000.000.
---
Soal 4
Almarhum ninggalkeun:
Dua anak lalaki.
Hiji anak awéwé.
Harta = Rp150.000.000.
Sadayana jadi 'aṣabah.
Perbandingan:
Anak lalaki = 2 bagian.
Anak lalaki = 2 bagian.
Anak awéwé = 1 bagian.
Jumlah bagian = 5.
Unggal bagian = Rp150.000.000 ÷ 5 = Rp30.000.000.
Hasil:
Anak lalaki kahiji = Rp60.000.000.
Anak lalaki kadua = Rp60.000.000.
Anak awéwé = Rp30.000.000.
---
Kaidah Nu Kudu Diapalkeun
Guru-guru faraidh biasana ngajarkeun opat patarosan saméméh ngitung:
1. Saha waé ahli warisna?
2. Saha anu kahalang?
3. Saha anu meunang furūḍ?
4. Saha anu jadi 'aṣabah?
Lamun opat ieu geus bener, kakara ngaléngkah kana itungan.
---
Latihan Pikeun Anjeun
Cobian jawab ieu:
Almarhum ninggalkeun:
Pamajikan.
Indung.
Bapa.
Hiji anak awéwé.
Numutkeun anjeun:
1. Saha waé anu meunang warisan?
2. Sabaraha bagian masing-masing?
Anjeun cobian heula ngajawab. Sanggeus éta, abdi bakal mariksa jawaban anjeun sarta ngajelaskeun léngkah demi léngkah saperti guru faraidh di pesantren. Ieu cara diajar anu paling nguatkeun pamahaman.
Alhamdulillah.
Ku cara pangajaran di pesantren, saenyana ayeuna waktuna murid nyobian ngajawab soal. Éta cara anu panghadéna pikeun nguatkeun pamahaman. Tapi sangkan anjeun tiasa ningali contona, urang bahas hiji soal lengkep.
Conto Soal
Almarhum ninggalkeun:
Pamajikan
Indung
Bapa
Hiji anak awéwé
Harta: Rp240.000.000
Léngkah 1 – Tangtukeun ahli waris
Kabéh ieu meunang warisan:
✅ Pamajikan
✅ Indung
✅ Bapa
✅ Anak awéwé
Teu aya anu kahalang.
---
Léngkah 2 – Tangtukeun bagian
Pamajikan = 1/8, sabab almarhum boga anak.
Indung = 1/6, sabab almarhum boga anak.
Anak awéwé = 1/2, sabab ngan hiji jeung teu aya anak lalaki.
Bapa = 1/6, sarta dina kasus ieu ogé narima sésa minangka 'aṣabah.
---
Léngkah 3 – Asal Masalah
Bagian anu aya nyaéta:
1/8
1/6
1/2
1/6
Asal masalahna 24.
Pembagian:
Pamajikan = 3 tina 24.
Indung = 4 tina 24.
Anak awéwé = 12 tina 24.
Bapa = 4 tina 24.
Jumlahna = 23 tina 24.
Aya sésa 1 tina 24, éta dipasihkeun ka bapa salaku 'aṣabah.
Jadi bagian ahir:
Pamajikan = 3/24
Indung = 4/24
Anak awéwé = 12/24
Bapa = 5/24
---
Léngkah 4 – Itung Duitna
Harta = Rp240.000.000.
Pamajikan = 3/24 = Rp30.000.000
Indung = 4/24 = Rp40.000.000
Anak awéwé = 12/24 = Rp120.000.000
Bapa = 5/24 = Rp50.000.000
Jumlah = Rp240.000.000.
---
Kaidah Penting
Aya hiji kaidah anu sering diajarkeun ku ulama:
> "Lamun aya bapa babarengan jeung anak awéwé, bapa meunang 1/6 sarta meunang deui sésa ('aṣabah)."
Ieu kaidah penting pisan sarta sering kaluar dina latihan faraidh.
---
Saran Diajar
Dugi ka dieu anjeun geus ngaliwatan:
1. Ahli waris.
2. Furūḍ.
3. 'Aṣabah.
4. Hajb.
5. 'Aul.
6. Radd.
7. Itungan dasar.
Tahap salajengna anu biasana dipigawé di pesantren nyaéta latihan soal anu beuki rupa-rupa, lain nambahan téori anyar. Éta sabab ampir sakabéh kaidah pokok geus réngsé dipedar.
Ku kituna, lamun tujuan anjeun nyaéta jadi mahér dina faraidh, cara anu panghadéna nyaéta urang ngalakukeun latihan soal hiji-hiji, ti tingkat dasar nepi ka tingkat paling hésé, bari unggal jawaban dipariksa jeung dibenerkeun lamun aya kasalahan. Ieu anu biasana dipigawé ku para guru faraidh ka murid-muridna.
Alhamdulillah.
Sateuacan neraskeun, aya hiji hal anu penting. Dina sababaraha jawaban abdi saméméhna aya sababaraha penyederhanaan pikeun ngagampangkeun diajar. Ayeuna urang kedah langkung taliti jeung nuturkeun metode para fuqaha, supaya teu aya aturan anu kaliru.
Sanggeus dasar-dasarna réngsé, dina pangajian faraidh biasana murid teu diajar téori anyar deui, tapi ngapalkeun kaidah-kaidah (ḍawābiṭ) anu dipaké dina unggal soal.
---
Pangajaran 11 – Kaidah-kaidah Faraidh
Kaidah 1
Unggal mayit teu bisa diwariskeun nepi ka réngsé opat hakna:
1. Biaya ngurus jenazah.
2. Mayar hutang.
3. Ngalaksanakeun wasiat anu sah (maksimal sapertilu jeung lain keur ahli waris iwal disatujuan).
4. Kakara sésana dibagikeun ka ahli waris.
---
Kaidah 2
Anu pangdeukeutna ngahalangan anu leuwih jauh dina jalur anu sarua.
Conto:
Anak lalaki ngahalangan incu lalaki.
Bapa ngahalangan aki.
Dulur kandung ngahalangan dulur sabapa.
---
Kaidah 3
Ashḥābul furūḍ didahulukeun tibatan 'aṣabah.
Hartina:
Mimitina pasihan bagian anu geus ditangtukeun.
Sanggeus éta kakara 'aṣabah narima sésana.
Ieu dumasar kana hadits Nabi ﷺ:
> "Pasihan bagian-bagian anu geus ditangtukeun ka nu boga hakna, sésana pikeun ahli waris lalaki anu pangdeukeutna." (Riwayat Sahih al-Bukhari jeung Sahih Muslim)
---
Kaidah 4
Anak lalaki ngajadikeun anak awéwé jadi 'aṣabah bil-ghair.
Conto:
1 anak lalaki.
2 anak awéwé.
Harta dibagi:
Anak lalaki = dua bagian.
Unggal anak awéwé = hiji bagian.
---
Kaidah 5
Bapa miboga tilu kaayaan utama:
1. Aya anak lalaki → bapa meunang 1/6.
2. Aya anak awéwé wungkul → bapa meunang 1/6 + sésa ('aṣabah).
3. Teu aya turunan → bapa jadi 'aṣabah sarta narima sésa sanggeus furūḍ.
---
Kaidah 6
Indung miboga tilu kaayaan utama:
1. Meunang 1/3 lamun teu aya anak jeung teu aya sababaraha dulur.
2. Meunang 1/6 lamun aya anak atawa aya sababaraha dulur.
3. Dina dua kasus anu disebut gharrawayn (al-'Umariyyatayn), bagian indung nyaéta 1/3 tina sésa, lain 1/3 tina sakabéh harta. Ieu salah sahiji masalah anu kasohor dina faraidh.
---
Dua Masalah Gharrawayn
Conto kahiji:
Almarhum ninggalkeun:
Salaki.
Indung.
Bapa.
Urutanana:
Salaki meunang 1/2.
Sésana tinggal 1/2.
Indung meunang 1/3 tina sésa (= 1/6 tina sakabéh harta).
Bapa meunang sésana.
Conto kadua:
Pamajikan.
Indung.
Bapa.
Di dieu ogé indung meunang 1/3 tina sésa, lain 1/3 tina sakabéh harta.
---
Hikmah
Para ulama ngajelaskeun yén dina masalah gharrawayn, aturan ieu ngajaga kasaimbangan hak antara indung jeung bapa, sabab bapa miboga tanggung jawab finansial anu leuwih gedé dina kulawarga.
---
Ringkesan
Dina pangajaran ieu urang diajar sababaraha kaidah anu sering dipaké dina ampir sakabéh soal faraidh, hususna:
urutan hak saméméh warisan dibagi,
aturan hajb,
posisi bapa jeung indung,
jeung dua masalah gharrawayn anu penting dina mazhab Syafi'i.
Insya Allah, pangajaran salajengna urang bakal ngalatih masalah gharrawayn, musytarakah, jeung sababaraha soal tingkat lanjut, sabab éta sering jadi bahan ujian dina pangajian faraidh.
Alhamdulillah. Ayeuna urang teraskeun kana pangajaran tingkat lanjut.
Sateuacan dimimitian, aya catetan ilmiah. Dina jawaban-jawaban saméméhna, urang geus nyederhanakeun sababaraha kasus sangkan gampang dipikaharti. Ti ayeuna urang bakal leuwih taliti kana kaidah mazhab Syafi'i.
Pangajaran 12 – Al-Gharrawayn (العُمَرِيَّتَان)
Masalah ieu disebut ogé Al-'Umariyyatayn, sabab diputuskeun ku Umar ibn al-Khattab sarta disatujuan ku loba sahabat.
Aya dua kasus wungkul.
---
Kasus Kahiji
Almarhum ninggalkeun:
Salaki.
Indung.
Bapa.
Léngkah 1
Bagian salaki:
1/2
Sésana jadi 1/2.
Léngkah 2
Indung teu meunang 1/3 tina sakabéh harta, tapi meunang 1/3 tina sésa.
Sésa = 1/2.
1/3 tina 1/2 = 1/6 tina sakabéh harta.
Léngkah 3
Bapa meunang sésana.
Ku kituna hasilna:
Salaki = 1/2
Indung = 1/6
Bapa = 1/3
---
Kunaon henteu indung meunang 1/3?
Lamun indung dibéré 1/3 tina sakabéh harta:
Salaki = 1/2
Indung = 1/3
Sésana ngan 1/6 keur bapa.
Padahal dina syariat, bapa miboga tanggung jawab nafkah anu leuwih gedé tibatan indung. Ku sabab éta, para sahabat netepkeun yén indung meunang 1/3 tina sésa, lain tina sakabéh harta.
---
Kasus Kadua
Almarhum ninggalkeun:
Pamajikan.
Indung.
Bapa.
Bagian:
Pamajikan meunang 1/4.
Sésana = 3/4.
Indung meunang 1/3 tina sésa.
Hartina:
1/3 × 3/4 = 1/4 tina sakabéh harta.
Bapa meunang sésana.
Jadi hasil ahir:
Pamajikan = 1/4
Indung = 1/4
Bapa = 1/2
---
Dua Masalah Ieu Kudu Diapalkeun
Guru faraidh biasana nyebut:
> "Lamun ahli warisna ngan salaki/pamajikan, indung, jeung bapa, inget masalah Gharrawayn."
Sabab loba murid anu langsung méré indung 1/3 tina sakabéh harta, padahal dina dua kasus ieu henteu kitu.
---
Conto Duit
Harta = Rp120.000.000.
Ahli waris:
Pamajikan.
Indung.
Bapa.
Hasil:
Pamajikan = Rp30.000.000.
Indung = Rp30.000.000.
Bapa = Rp60.000.000.
Jumlah pas Rp120.000.000.
---
Kaidah Penting
Para ulama ngapalkeun:
> "Indung meunang sapertilu tina sésa dina dua masalah Gharrawayn."
Kaidah ieu mangrupakeun pangecualian tina aturan umum indung meunang 1/3.
---
Ringkesan
Dina pangajaran ieu urang diajar:
Harti Gharrawayn.
Dua bentukna.
Cara ngitungna.
Hikmah hukumna.
Saran Diajar
Dina kitab-kitab faraidh klasik, sanggeus murid ngarti Gharrawayn, biasana maranéhna langsung latihan soal puluhan kali nepi ka apal. Sabab dina élmu faraidh, latihan leuwih penting tibatan nambahan téori.
Sanggeus ieu, anu biasana dipelajari nyaéta Masalah Musytarakah (Himāriyyah) jeung Jadd jeung dulur, anu kaasup bab paling rumit dina faraidh. Éta peryogi dipedar lalaunan sarta taliti sabab aya béda ijtihad di antara para sahabat jeung mazhab.
Alhamdulillah.
Ayeuna urang teraskeun kana Pangajaran 13 – Masalah Musytarakah (الْمُشْتَرَكَة), anu sok disebut ogé Al-Himāriyyah (الحمارية). Ieu kaasup masalah anu kasohor dina élmu faraidh.
> Catetan: Ieu masalah memang aya béda ijtihad di antara para sahabat. Anu dipedar di handap nyaéta gambaran anu dipikawanoh dina mazhab Syafi'i.
---
Naon ari Musytarakah?
Musytarakah hartina babarengan.
Dina hiji kasus husus, aya dua golongan dulur:
dulur saindung (akhyāf),
jeung dulur kandung (syaqīq).
Lamun maké aturan umum, dulur kandung bisa jadi teu meunang nanaon. Dina masalah Musytarakah, aya ijtihad anu ngajadikeun maranéhna babarengan dina bagian anu tangtu.
---
Conto Kasus
Almarhum ninggalkeun:
Salaki.
Indung.
Dua dulur saindung.
Hiji dulur kandung lalaki.
Bagian anu geus pasti:
Salaki = 1/2.
Indung = 1/6.
Dua dulur saindung = 1/3 babarengan.
Lamun dijumlahkeun:
1/2 + 1/6 + 1/3 = 1.
Numutkeun aturan umum, dulur kandung lalaki henteu meunang nanaon sabab harta geus béak.
---
Kunaon Disebut Musytarakah?
Aya jalma anu ngadu ka Umar ibn al-Khattab yén:
> "Kami jeung dulur saindung téh sarua boga indung. Naha kami teu meunang nanaon?"
Dumasar kana ijtihad dina kasus ieu, dulur kandung jeung dulur saindung dibarengkeun dina bagian 1/3 éta. Ku sabab éta disebut musytarakah ("dibagikeun babarengan").
---
Naha Sadaya Mazhab Sarua?
Henteu.
Ieu salah sahiji masalah anu aya béda pendapat di kalangan fuqaha.
Ku sabab éta, lamun aya kasus nyata anu kaasup Musytarakah, kudu nuturkeun fatwa mazhab anu dijadikeun rujukan.
---
Hikmah
Para ulama ngajelaskeun yén masalah ieu némbongkeun kumaha para sahabat Nabi ﷺ ngalakukeun ijtihad dina kasus anu henteu disebut sacara rinci dina nash, bari tetep ngajaga kaadilan jeung kaidah syariat.
---
Kaidah Nu Kudu Diapalkeun
> "Musytarakah ngan kajadian dina kasus-kasus husus, lain dina sakabéh pembagian warisan."
Ku kituna, ulah nerapkeun aturan ieu kana unggal kasus anu aya dulur kandung jeung dulur saindung.
---
Ringkesan
Dina pangajaran ieu urang diajar:
Harti Musytarakah.
Kunaon disebut Himāriyyah.
Gambaran umum kasusna.
Yén aya béda ijtihad di antara para ulama.
---
Pangajaran Salajengna
Insya Allah urang bakal asup kana Bab Jadd (aki) jeung dulur, anu ku para ulama disebut salah sahiji bab anu paling hésé dina faraidh. Di dinya urang bakal ngabahas:
1. Iraha aki ngaganti posisi bapa.
2. Iraha dulur kahalang ku aki.
3. Kumaha kaidah-kaidah dasar dina mazhab Syafi'i.
Éta bakal janten salah sahiji pelajaran tingkat paling luhur dina élmu faraidh.
Alhamdulillah.
Ayeuna urang asup kana Pangajaran 14 – Bab Jadd (الجد) jeung Ikhwah (dulur-dulur).
> Catetan penting: Ieu bab kaasup anu paling rumit dina élmu faraidh. Malah di kalangan sahabat Nabi ﷺ aya sababaraha ijtihad anu béda. Ku kituna, anu dipedar di dieu nyaéta dasar-dasarna nurutkeun mazhab Syafi'i, lain sakabéh rinci itunganana.
---
Naon ari Jadd?
Jadd nyaéta aki ti jalur bapa (bapana bapa, bapana aki, jeung saterusna ka luhur).
Sedengkeun aki ti jalur indung lain ahli waris dina bab faraidh.
---
Iraha Jadd Jadi Ahli Waris?
Aya hiji kaidah anu penting:
> "Lamun bapa masih aya, jadd (aki) kahalang."
Conto:
Almarhum ninggalkeun:
Bapa.
Aki.
Nu meunang warisan nyaéta bapa. Aki teu meunang.
---
Lamun Bapa Teu Aya?
Lamun bapa geus maot saméméh almarhum, jadd bisa jadi ahli waris.
Contona:
Aki.
Indung.
Pamajikan.
Di dieu aki meunang hak waris nurutkeun aturan faraidh.
---
Masalah Anu Jadi Rumit
Nu paling hésé nyaéta lamun aya:
Aki.
Dulur kandung.
Atawa dulur sabapa.
Di dieu timbul béda ijtihad.
---
Pendapat Para Sahabat
Di antara sahabat anu kasohor dina faraidh:
Zayd ibn Thabit.
Abd Allah ibn Mas'ud.
Ali ibn Abi Talib.
Maranéhna miboga sawatara rincian béda dina masalah jadd jeung dulur.
Mazhab Syafi'i ngawangun rincian hukumna dumasar kana ijtihad anu dipilih ku para imam mazhab.
---
Kaidah Dasar
Lamun aya anak, dulur-dulur biasana kahalang.
Lamun aya bapa, dulur ogé kahalang.
Sedengkeun lamun bapa teu aya tapi aya jadd, rincian hukumna leuwih rumit sarta teu salawasna sarua jeung posisi bapa dina unggal masalah.
Ku sabab éta, teu leres lamun nyebut yén aki salawasna sarua persis jeung bapa dina sakabéh hukum faraidh.
---
Hikmah
Para ulama ngajelaskeun yén masalah jadd téh jadi hésé sabab Al-Qur'an henteu ngajelaskeun sacara rinci hubungan jadd jeung dulur dina unggal kasus. Ku sabab éta, para sahabat ngalakukeun ijtihad dumasar kana dalil-dalil syariat.
---
Naséhat Ulama
Loba ulama faraidh nyebutkeun:
> "Saha anu can ngawasaan dasar-dasar faraidh, ulah buru-buru asup kana bab jadd."
Sabab bab ieu merlukeun pamahaman anu kuat ngeunaan:
furūḍ,
'aṣabah,
hajb,
'aul,
jeung radd.
---
Ringkesan
Dina pangajaran ieu urang diajar:
Harti jadd.
Iraha jadd meunang warisan.
Iraha jadd kahalang.
Kunaon bab jadd jadi salah sahiji bab anu paling rumit.
Catetan Panutup
Dina kitab-kitab faraidh klasik, sanggeus bab jadd, biasana henteu aya deui téori dasar anu anyar. Anu diteruskeun nyaéta latihan kasus-kasus (tamrīnāt) anu loba pisan. Éta sabab dina élmu faraidh, kamahéran henteu asal tina loba maca téori, tapi tina ngalatih ratusan kasus nepi ka bisa langsung nangtukeun:
1. saha ahli waris,
2. saha anu kahalang,
3. bagian unggal ahli waris,
4. sarta cara ngitungna kalayan leres.
Ku kituna, lamun anjeun hoyong leres-leres mahér, léngkah anu pangsaéna ayeuna nyaéta latihan soal sacara bertahap, ti tingkat dasar nepi ka tingkat paling rumit, sabab éta cara anu dipaké ku para ulama dina ngajar faraidh.
Alhamdulillah.
Sateuacan neraskeun, abdi hoyong ngajelaskeun hiji hal anu penting sangkan henteu matak salah paham.
Ti Pangajaran 1 nepi ka Pangajaran 14, urang parantos ngabahas sakabéh poko-poko utama élmu faraidh:
sabab meunang warisan,
panghalang waris,
ahli waris,
ashḥābul furūḍ,
'aṣabah,
hajb,
'aul,
radd,
gharrawayn,
musytarakah,
jeung jadd.
Dina kitab-kitab faraidh klasik, sanggeus ieu memang henteu aya bab dasar anu anyar. Anu diteruskeun nyaéta tamrīn (latihan soal).
Ku kituna, lamun urang "lajengkeun" deui, éta lain nambahan téori, tapi latihan kasus.
---
Tamrīn 1 (Latihan)
Almarhum ninggalkeun:
Pamajikan.
Bapa.
Indung.
Dua anak lalaki.
Hiji anak awéwé.
Patarosan:
1. Saha waé anu meunang warisan?
2. Saha anu kahalang?
3. Sabaraha bagian masing-masing?
---
Tamrīn 2
Almarhum ninggalkeun:
Salaki.
Indung.
Dua anak awéwé.
Hiji dulur kandung lalaki.
Tangtukeun:
Furūḍ.
'Aṣabah.
Aya henteu hajb.
Aya henteu 'aul.
---
Tamrīn 3
Almarhum ninggalkeun:
Pamajikan.
Hiji anak awéwé.
Incu lalaki tina anak lalaki.
Bapa.
Tangtukeun:
Saha anu meunang.
Bagian masing-masing.
Naha aya sésa.
---
Tamrīn 4
Almarhum ninggalkeun:
Indung.
Bapa.
Salaki.
Ieu kaasup masalah naon?
👉 Jawaban: Gharrawayn ('Umariyyatayn).
---
Tamrīn 5
Almarhum ninggalkeun:
Salaki.
Indung.
Dua dulur saindung.
Hiji dulur kandung lalaki.
👉 Ieu kaasup Musytarakah (Himāriyyah).
---
Naséhat Para Ulama
Aya ucapan anu masyhur di kalangan ahli faraidh:
> "من أكثر المسائل صار فَرَضِيًّا"
Hartina: "Saha anu loba latihan soal, bakal jadi ahli faraidh."
Maksudna, élmu faraidh moal cukup ku maca téori. Kudu terus latihan nepi ka bisa nganalisis unggal kasus.
---
Panutup
Dina tingkat ieu, anjeun geus ngaliwatan kurikulum dasar faraidh anu ilahar diajarkeun ka santri. Tahap salajengna biasana nyaéta:
latihan 100–300 soal faraidh,
diajar kitab syarah anu leuwih jero,
sarta ngabiasakeun ngitung kasus nyata.
Insya Allah, lamun anjeun sanggup ngaréngsékeun loba latihan, anjeun bakal leuwih gampang ngartos pembagian warisan dina kasus-kasus anu sabenerna. Mugia Allah masihan élmu anu mangpaat jeung taufik pikeun ngamalkeunana. Aamiin.
Alhamdulillah, sami-sami. Mugia Allah ﷻ maparin berkah kana élmu anu parantos dipelajari, ngajantenkeun éta janten amal jariyah pikeun urang sadayana.
Aya hiji hadits anu masyhur:
> "Pelajarilah ilmu faraidh dan ajarkanlah, karena sesungguhnya ia adalah setengah dari ilmu, dan ia akan dilupakan."
Hadits ieu diriwayatkeun dina sababaraha kitab hadits. Sanajan kitu, para ulama béda pamadegan ngeunaan tingkat kasahihanna. Hartina sering dijadikeun dorongan pikeun diajar faraidh, tapi dina istidlal haditsna perlu diperhatikeun penilaian para ahli hadits.
Naséhat abdi, ulah buru-buru pindah kana bab anu séjén. Coba heula:
Apalkeun 6 bagian furūḍ (1/2, 1/4, 1/8, 2/3, 1/3, 1/6).
Apalkeun saha waé ashḥābul furūḍ.
Apalkeun aturan 'aṣabah jeung hajb.
Terus latihan soal saeutik-saeutik nepi ka mantap.
Lamun dasar ieu geus kuat, insya Allah diajar kitab-kitab faraidh anu leuwih jero bakal leuwih gampang.
Mugia Allah ﷻ maparin ka anjeun élmu anu mangpaat, rizki anu halal, umur anu berkah, sareng ngajantenkeun anjeun kaasup jalma anu ngamalkeun élmu sarta ngajar ka batur.
> اللَّهُمَّ فَقِّهْنَا فِي الدِّينِ، وَعَلِّمْنَا التَّأْوِيلَ، وَارْزُقْنَا الْعِلْمَ النَّافِعَ، وَالْعَمَلَ الصَّالِحَ.
"Ya Allah, pasihan kami pamahaman dina agama, ajarkeun kami élmu anu leres, anugerahkeun ka kami élmu anu mangpaat jeung amal anu saleh."
Hatur nuhun parantos diajar kalayan sabar. Mugia Allah ngabales ku ganjaran anu ageung. Mun engké parantos réngsé ngulik faraidh sareng hoyong diajar bab fikih séjén, tafsir, hadits, atanapi nahwu-sharaf, insya Allah abdi siap ngiringan diajar babarengan. Barakallahu fiikum.
Āmīn yā Rabbal 'ālamīn.
Sami-sami, mugia Allah ﷻ salawasna maparin kaséhatan, kakuatan, sareng istiqamah dina neangan élmu.
Rasulullah ﷺ ngadawuh:
> "Barang saha anu nempuh hiji jalan pikeun neangan élmu, Allah bakal ngagampangkeun pikeun anjeunna jalan ka surga."
(Riwayat Sahih Muslim)
Mugia Allah ngajantenkeun anjeun kaasup jalma anu:
diajar kalayan ikhlas,
ngamalkeun élmuna,
ngajarkeun ka batur,
sareng dipasihan husnul khātimah.
Abdi ogé nyuhunkeun dihampura upami salami ngajelaskeun aya kakirangan atanapi kasalahan. Upami aya anu kirang leres, mugia Allah ngahampura, sareng anu leres sadayana asalna ti Allah ﷻ.
Mugia urang tiasa patepang deui dina majelis élmu, sanajan ngalangkungan paguneman sapertos kieu.
بارك الله فيكم، وزادكم الله علماً وعملاً وإخلاصاً، وجعلنا وإياكم من أهل القرآن والسنة.
Wassalāmu'alaikum warahmatullāhi wabarakātuh. 🌹
Tidak ada komentar:
Posting Komentar